<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X21n0367"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 367 大乘本生心地观经浅註(第4卷-第8卷)</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 367 大乘本生心地观经浅註(第4卷-第8卷)</title> <author>淸 来舟集</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> </editionStmt> <extent>5卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">21</idno>.<idno type="no">367</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2023-11-07 16:19:28 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">大乘本生心地观经浅註(第4卷-第8卷)</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00197"> <charName>CBETA CHARACTER CB00197</charName> <mapping cb:dec="983237" type="PUA">U+F00C5</mapping> <mapping type="unicode">U+3DBF</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[火*孛]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05577"> <charName>CBETA CHARACTER CB05577</charName> <mapping cb:dec="988617" type="PUA">U+F15C9</mapping> <mapping type="unicode">U+2E30E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>胸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(曷-曰)/月]</value></charProp></char> <char xml:id="CB07862"> <charName>CBETA CHARACTER CB07862</charName> <mapping cb:dec="990902" type="PUA">U+F1EB6</mapping> <mapping type="unicode">U+3B25</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>暴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[日/出/大/米]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15090"> <charName>CBETA CHARACTER CB15090</charName> <mapping cb:dec="998130" type="PUA">U+F3AF2</mapping> <mapping type="unicode">U+2AE7C</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>爆</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[焊-干+恭]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15801"> <charName>CBETA CHARACTER CB15801</charName> <mapping cb:dec="998841" type="PUA">U+F3DB9</mapping> <mapping type="unicode">U+287AC</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>廛</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(厂@(田/坴))]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16182"> <charName>CBETA CHARACTER CB16182</charName> <mapping cb:dec="999222" type="PUA">U+F3F36</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>婇</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[女*辨]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17674"> <charName>CBETA CHARACTER CB17674</charName> <mapping cb:dec="1000714" type="PUA">U+F450A</mapping> <mapping type="unicode">U+2272B</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+省]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17682"> <charName>CBETA CHARACTER CB17682</charName> <mapping cb:dec="1000722" type="PUA">U+F4512</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+232BB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>暴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[暴-共+(出/大)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-06-30T11:17:01"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="4"/> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0001a" n="0001a"/> <lb ed="X" n="0001a01"/> <lb ed="X" n="0001a02"/><cb:docNumber>No. 367</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0001a03"/><lb ed="R034" n="0241b13"/><cb:juan fun="open" n="4"><cb:mulu type="卷" n="4"/><cb:jhead>大乘本生心地观经浅註卷第四</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0001a04"/> <lb ed="X" n="0001a05"/><lb ed="R034" n="0241b14"/><byline cb:type="author">淸神京外栴檀寺沙门 来舟 註</byline> <lb ed="X" n="0001a06"/><lb ed="R034" n="0241b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">十别解文義</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">厌捨品第三</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0001a0601">△二智光发心出家请<persName>佛</persName>除疑说法二。<note place="inline">此科内含三卷大義 <lb ed="X" n="0001a07"/><lb ed="R034" n="0241b16"/>即四卷五卷六卷</note>初正投出家述疑请法二。初品题。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001a08"/><lb ed="R034" n="0241b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0001a0801">厌捨品第三</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001a09"/><lb ed="R034" n="0241b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0001a0901">厌者憎恶也。捨者脱離也。智光因闻心无所得名 <lb ed="X" n="0001a10"/><lb ed="R034" n="0242a01"/>为报恩。反思尘事之繁扰。心不能静。以厌恶求離。 <lb ed="X" n="0001a11"/><lb ed="R034" n="0242a02"/>捨俗出家。故名厌捨。</p><p xml:id="pX21p0001a1109" cb:place="inline">△二经文四。初正陈疑问四。 <lb ed="X" n="0001a12"/><lb ed="R034" n="0242a03"/>初经家叙仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001a13"/><lb ed="R034" n="0242a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0001a1301">尔时智光长者。承<persName>佛</persName>威神。即从座起。顶礼<persName>佛</persName>足。恭敬 <lb ed="X" n="0001a14"/><lb ed="R034" n="0242a05"/>合掌。而白<persName>佛</persName>言。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001a15"/><lb ed="R034" n="0242a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0001a1501">承<persName>佛</persName>威神者。谓<persName>佛</persName>见智光。因闻前品。发其大志。故 <lb ed="X" n="0001a16"/><lb ed="R034" n="0242a07"/>以神力加之。令彼腾疑致请。经家归恩于<persName>佛</persName>故叙 <lb ed="X" n="0001a17"/><lb ed="R034" n="0242a08"/>之。</p><p xml:id="pX21p0001a1702" cb:place="inline">△二感恩述怀。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001a18"/><lb ed="R034" n="0242a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0001a1801"><persName>世尊</persName>。我今从<persName>佛</persName>闻是报恩甚深妙法。心怀踊跃。得未 <lb ed="X" n="0001a19"/><lb ed="R034" n="0242a10"/>曾有。如饥渴人遇甘露食。我今乐欲酬报四恩。投<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0001a20"/><lb ed="R034" n="0242a11"/>法僧。出家修道。常勤精进。希证菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001a21"/><lb ed="R034" n="0242a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0001a2101">心怀等二句。有通别两说。通谓闻<persName>佛</persName>说偈。重示四 <lb ed="X" n="0001a22"/><lb ed="R034" n="0242a13"/>恩。更加戒忏微细发明。向所未闻今得闻之。故踊 <lb ed="X" n="0001a23"/><lb ed="R034" n="0242a14"/>跃称歎未有也。别者即心无所得一句是亲切处。 <lb ed="X" n="0001a24"/><lb ed="R034" n="0242a15"/>从此得悟故云得未曾有。然未曾有即是无所得。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0001b" n="0001b"/> <lb ed="X" n="0001b01"/><lb ed="R034" n="0242a16"/>所谓三轮体空也。以妙达<persName>佛</persName>意。凡一切自他两利 <lb ed="X" n="0001b02"/><lb ed="R034" n="0242a17"/>事理之中。必达三空。方是真实契道之行。长者一 <lb ed="X" n="0001b03"/><lb ed="R034" n="0242a18"/>闻。不觉欣忭盈怀。故曰踊跃。向<persName>佛</persName>呈解故云未有。 <lb ed="X" n="0001b04"/><lb ed="R034" n="0242b01"/>以悟为得。得无所得真无漏法。如饥二句。谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0001b0401" n="0001b0401"/><anchor xml:id="beg0001b0401" n="0001b0401"/>已<anchor xml:id="end0001b0401"/>往 <lb ed="X" n="0001b05"/><lb ed="R034" n="0242b02"/>不得一乘法味如饥。未得智水灌既如渴。今闻妙 <lb ed="X" n="0001b06"/><lb ed="R034" n="0242b03"/>法。开我襟怀。充足本志。如饮甘露饥渴皆除也。以 <lb ed="X" n="0001b07"/><lb ed="R034" n="0242b04"/>上皆是感恩。我今下述怀。谓既得悟法。宜知恩报 <lb ed="X" n="0001b08"/><lb ed="R034" n="0242b05"/>恩。故投三宝出家修证也。然报恩必欲出家者。據 <lb ed="X" n="0001b09"/><lb ed="R034" n="0242b06"/><persName>佛</persName>言。以无所得心方为报恩。假若在家。为俗事扰 <lb ed="X" n="0001b10"/><lb ed="R034" n="0242b07"/>扰不得心净。故求出家離尘。必三空易得。故云希 <lb ed="X" n="0001b11"/><lb ed="R034" n="0242b08"/>证菩提。</p><p xml:id="pX21p0001b1104" cb:place="inline">△三引昔述疑二。初赞在家疑三。初说法 <lb ed="X" n="0001b12"/><lb ed="R034" n="0242b09"/>唯心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001b13"/><lb ed="R034" n="0242b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0001b1301"><persName>佛</persName>大慈悲。于一时中。在毘舍離城。为<name role="" type="person">无垢称</name>说甚深 <lb ed="X" n="0001b14"/><lb ed="R034" n="0242b11"/>法。汝<name role="" type="person">无垢称</name>。以淸净心为善业根。以不善心为恶业 <lb ed="X" n="0001b15"/><lb ed="R034" n="0242b12"/>根。心淸净故世界淸净。心杂秽故世界杂秽。我<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0001b16"/><lb ed="R034" n="0242b13"/>中以心为主。一切诸法无不由心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001b17"/><lb ed="R034" n="0242b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0001b1701">毘舍離此云廣严。<name role="" type="person">无垢称</name>即是净名。以无垢即净。 <lb ed="X" n="0001b18"/><lb ed="R034" n="0242b15"/>称即是名。乃维摩诘翻过之言也。甚深法者即唯 <lb ed="X" n="0001b19"/><lb ed="R034" n="0242b16"/>心之法。以淸净下正标唯心。良以淸净心。即三轮 <lb ed="X" n="0001b20"/><lb ed="R034" n="0242b17"/>俱寂。不善心即恶念纵横。盖心为发业招报之本 <lb ed="X" n="0001b21"/><lb ed="R034" n="0242b18"/>故曰根。下文释之。如形直影端。容妍像丽。然心既 <lb ed="X" n="0001b22"/><lb ed="R034" n="0243a01"/>淸净。则寂照无为不著诸法。即无漏心。从此净心 <lb ed="X" n="0001b23"/><lb ed="R034" n="0243a02"/>所现世界。自然琉璃为地。七宝莊严。无所不净。故 <lb ed="X" n="0001b24"/><lb ed="R034" n="0243a03"/>曰心淸净故世界淸净。下二句反此。以心既杂秽。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0001c" n="0001c"/> <lb ed="X" n="0001c01"/><lb ed="R034" n="0243a04"/>从秽心现出。故见便利不净瓦砾荆棘。亦无所不 <lb ed="X" n="0001c02"/><lb ed="R034" n="0243a05"/>秽。故曰心杂秽故世界杂秽。<note place="inline">心兼圣凡。界兼情器</note>我<persName>佛</persName>下结。 <lb ed="X" n="0001c03"/><lb ed="R034" n="0243a06"/>一切诸法。该尽十法界依正。花严云。应观法界性。 <lb ed="X" n="0001c04"/><lb ed="R034" n="0243a07"/>一切唯心造。此经云。以心为主。无不由心。故天如 <lb ed="X" n="0001c05"/><lb ed="R034" n="0243a08"/>大师造唯心十法界图。本此也。</p><p xml:id="pX21p0001c0513" cb:place="inline">△二称赞在家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001c06"/><lb ed="R034" n="0243a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0001c0601">汝今在家。有大福德。众宝璎珞无不充足。男女眷属 <lb ed="X" n="0001c07"/><lb ed="R034" n="0243a10"/>安稳快乐。成就正见。不谤三宝。以孝养心。恭敬尊亲。 <lb ed="X" n="0001c08"/><lb ed="R034" n="0243a11"/>起大慈悲。给施孤独。乃至蝼蚁尙不加害。忍辱为衣。 <lb ed="X" n="0001c09"/><lb ed="R034" n="0243a12"/>慈悲为室。尊敬有德心无憍慢。怜愍一切犹如赤子。 <lb ed="X" n="0001c10"/><lb ed="R034" n="0243a13"/>不贪财利。常修善捨。供养三宝。心无厌足。为法捨身 <lb ed="X" n="0001c11"/><lb ed="R034" n="0243a14"/>而无吝惜。如是白衣。虽不出家。<anchor xml:id="nkr_note_add_0001c1101" n="0001c1101"/><anchor xml:id="beg0001c1101" n="0001c1101"/>已<anchor xml:id="end0001c1101"/>具无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001c12"/><lb ed="R034" n="0243a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0001c1201">既云在家。足知<name role="" type="person">无垢称</name>乃居士也。有大下歎德。以 <lb ed="X" n="0001c13"/><lb ed="R034" n="0243a16"/>大福德三字总称也。下皆别显。以众宝下现世福 <lb ed="X" n="0001c14"/><lb ed="R034" n="0243a17"/>果也。男女下现世德表也。不谤三宝即是正见。约 <lb ed="X" n="0001c15"/><lb ed="R034" n="0243a18"/>一体三宝说。以正见了达。自性觉悟即<persName>佛</persName>宝。自性 <lb ed="X" n="0001c16"/><lb ed="R034" n="0243b01"/>轨持即法宝。自性和合即僧宝。以不达自性者为 <lb ed="X" n="0001c17"/><lb ed="R034" n="0243b02"/>谤。能达自性为不谤。然谤必不信。不信则不悟。此 <lb ed="X" n="0001c18"/><lb ed="R034" n="0243b03"/>则因信达悟。是为正见也。以孝下。歎其孝养尊亲 <lb ed="X" n="0001c19"/><lb ed="R034" n="0243b04"/>为众善之本。此为现世之福相。又为当来之福因 <lb ed="X" n="0001c20"/><lb ed="R034" n="0243b05"/>也。且约自利说。起大下。又歎利他。谓能<name role="" type="person">给孤独</name>乃 <lb ed="X" n="0001c21"/><lb ed="R034" n="0243b06"/>至蚁不加害等。乃现世之德相。又为当来之德因 <lb ed="X" n="0001c22"/><lb ed="R034" n="0243b07"/>也。忍辱下。衣能遮体不露醜形。喩忍能遮恚不露 <lb ed="X" n="0001c23"/><lb ed="R034" n="0243b08"/>嗔形。又衣能护体寒不能入。忍能护道祸不能入。 <lb ed="X" n="0001c24"/><lb ed="R034" n="0243b09"/>盖忍为入道之大本也。慈悲下。以室能容身。喩慈 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0002a" n="0002a"/> <lb ed="X" n="0002a01"/><lb ed="R034" n="0243b10"/>能容物。又室喩圣人所证之精奥处。以圣学尽于 <lb ed="X" n="0002a02"/><lb ed="R034" n="0243b11"/>精奥。必慈悲彰之也。慈悲即仁。假有一物不被其 <lb ed="X" n="0002a03"/><lb ed="R034" n="0243b12"/>泽。不满仁道之分量。菩萨能发此心者。无生不度。 <lb ed="X" n="0002a04"/><lb ed="R034" n="0243b13"/>无物不容。亦義含法空为座。但是缺文。若不法空 <lb ed="X" n="0002a05"/><lb ed="R034" n="0243b14"/>皆是有为功用。焉得後文授记菩提耶。尊敬有德 <lb ed="X" n="0002a06"/><lb ed="R034" n="0243b15"/>者。亦见<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a0601" n="0002a0601"/><anchor xml:id="beg0002a0601" n="0002a0601"/>己<anchor xml:id="end0002a0601"/>之有德也。心无憍慢者。即法空为座之 <lb ed="X" n="0002a07"/><lb ed="R034" n="0243b16"/>德也。何以知然。良以憍有八种。慢有七种。不假人 <lb ed="X" n="0002a08"/><lb ed="R034" n="0243b17"/>法双空。难以制伏。怜愍一切如赤子者。慈悲室之 <lb ed="X" n="0002a09"/><lb ed="R034" n="0243b18"/>德也。不贪等。至于捨身无吝满檀度也。如是二字 <lb ed="X" n="0002a10"/><lb ed="R034" n="0244a01"/>指<name role="" type="person">无垢称</name>。虽不出家者。虽是活辞。言虽现居士身。 <lb ed="X" n="0002a11"/><lb ed="R034" n="0244a02"/>却行菩萨道。故云<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a1101" n="0002a1101"/><anchor xml:id="beg0002a1101" n="0002a1101"/>已<anchor xml:id="end0002a1101"/>具等。即前檀度摄六万行齐 <lb ed="X" n="0002a12"/><lb ed="R034" n="0244a03"/>修。故云无量功德<note place="inline">憍有八种者。谓壮盛憍。性憍。富贵憍。自在憍。寿命憍。聪明憍。行 <lb ed="X" n="0002a13"/><lb ed="R034" n="0244a04"/>菩憍。色憍。慢有七者。谓慢。我慢。过慢。慢过慢。增上慢。卑劣慢。邪慢。以陵他曰慢。自恃为憍</note>。</p><p xml:id="pX21p0002a1335" cb:place="inline">△三 <lb ed="X" n="0002a14"/><lb ed="R034" n="0244a05"/>兼以授记。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002a15"/><lb ed="R034" n="0244a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0002a1501">汝于来世。万行圆满。超过三界。证大菩提。汝所修心。 <lb ed="X" n="0002a16"/><lb ed="R034" n="0244a07"/>即真沙门。亦婆罗门。是真比丘。是真出家。如是之人。 <lb ed="X" n="0002a17"/><lb ed="R034" n="0244a08"/>此则名为在家出家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002a18"/><lb ed="R034" n="0244a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0002a1801">万行圆满因具足。证大菩提果具足。超过三界者。 <lb ed="X" n="0002a19"/><lb ed="R034" n="0244a10"/>必離分段生死。義兼不唯独超三界。亦复超越三 <lb ed="X" n="0002a20"/><lb ed="R034" n="0244a11"/>乘。亦離变易生死也。以上授与来记。汝所下。赞现 <lb ed="X" n="0002a21"/><lb ed="R034" n="0244a12"/>世修行。以凡夫修身。菩萨修心。真沙门者。不以身 <lb ed="X" n="0002a22"/><lb ed="R034" n="0244a13"/>为沙门。以心为沙门也。假如身披法服。而心不入 <lb ed="X" n="0002a23"/><lb ed="R034" n="0244a14"/>道者。但名字比丘耳。身虽白衣。而心能入道者。真 <lb ed="X" n="0002a24"/><lb ed="R034" n="0244a15"/>比丘也。虽有妻子。心出三界者。真出家也。以上皆 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0002b" n="0002b"/> <lb ed="X" n="0002b01"/><lb ed="R034" n="0244a16"/>是<persName>佛</persName>言。智光述之。意在有疑。</p><p xml:id="pX21p0002b0112" cb:place="inline">△二斥出家疑三。初 <lb ed="X" n="0002b02"/><lb ed="R034" n="0244a17"/>正斥六群。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002b03"/><lb ed="R034" n="0244a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0002b0301"><persName>世尊</persName>。或有一时于迦兰陀<name role="" type="person">竹林精舍</name>。为其恶性六群 <lb ed="X" n="0002b04"/><lb ed="R034" n="0244b01"/>比丘说教诫法。而告之言。汝等比丘。谛听谛听。入<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0002b05"/><lb ed="R034" n="0244b02"/>法海。信为根本。渡生死河。戒为船筏。若人出家。不护 <lb ed="X" n="0002b06"/><lb ed="R034" n="0244b03"/>禁戒。贪著世乐。毁<persName>佛</persName>戒宝。或失正见。入邪见林。引无 <lb ed="X" n="0002b07"/><lb ed="R034" n="0244b04"/>量人。堕大深坑。如是比丘。不名出家。非是沙门。非婆 <lb ed="X" n="0002b08"/><lb ed="R034" n="0244b05"/>罗门。形似沙门。心常在家。如是沙门。无远離行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002b09"/><lb ed="R034" n="0244b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0002b0901">大智度论云。<name role="" type="person">竹林精舍</name>。在<name role="" type="person">耆阇崛山</name>中。其地平坦 <lb ed="X" n="0002b10"/><lb ed="R034" n="0244b07"/>严净。勝于馀处。<persName>佛</persName>曾于中说法。故有精舍。迦兰无 <lb ed="X" n="0002b11"/><lb ed="R034" n="0244b08"/>翻。即园名。精舍。谓精雅堂舍即法堂也。六群者。于 <lb ed="X" n="0002b12"/><lb ed="R034" n="0244b09"/><persName>佛</persName>世时。聚集成众。作诸非威仪事。群出队入。故名 <lb ed="X" n="0002b13"/><lb ed="R034" n="0244b10"/>六群。一兰陀。即车匿。释种也。二<name role="" type="person">迦留陀夷</name>。此云黑 <lb ed="X" n="0002b14"/><lb ed="R034" n="0244b11"/>光。此二人性多贪痴。不受人语。住迦尸黑山聚落。 <lb ed="X" n="0002b15"/><lb ed="R034" n="0244b12"/>作诸非威仪事。时黑山聚落诸优婆塞。来白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0002b16"/><lb ed="R034" n="0244b13"/>六群比丘。于彼聚落作诸非法。<persName>佛</persName>令阿难同六十 <lb ed="X" n="0002b17"/><lb ed="R034" n="0244b14"/>比丘。往彼作驱出羯磨。二人知之。出一由旬外迎 <lb ed="X" n="0002b18"/><lb ed="R034" n="0244b15"/>请阿难。即求忏悔言。我所作非善。从今<anchor xml:id="nkr_note_add_0002b1801" n="0002b1801"/><anchor xml:id="beg0002b1801" n="0002b1801"/>已<anchor xml:id="end0002b1801"/>去不敢 <lb ed="X" n="0002b19"/><lb ed="R034" n="0244b16"/>复作。即同阿难还至<persName>佛</persName>所。三文陀达多。四摩醯沙 <lb ed="X" n="0002b20"/><lb ed="R034" n="0244b17"/>达多。五马师。此三人性多愚痴。不受人语。六满宿。 <lb ed="X" n="0002b21"/><lb ed="R034" n="0244b18"/>性多嗔恚。此四人皆释种。常作非威仪事。因不受 <lb ed="X" n="0002b22"/><lb ed="R034" n="0245a01"/>人语。故云恶性。六人各聚众不法。故云六群。<persName>佛</persName>为 <lb ed="X" n="0002b23"/><lb ed="R034" n="0245a02"/>说教诫法者。即教诲警诫。欲彼改过成善也。汝等 <lb ed="X" n="0002b24"/><lb ed="R034" n="0245a03"/>下。正教诫之言。谓<persName>佛</persName>法如大海。信为能入。且为根 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0002c" n="0002c"/> <lb ed="X" n="0002c01"/><lb ed="R034" n="0245a04"/>本如。十一善法信为其首。乃入道之原也。以上二 <lb ed="X" n="0002c02"/><lb ed="R034" n="0245a05"/>句勉信。足知向之不信也。渡生死河戒为船筏者 <lb ed="X" n="0002c03"/><lb ed="R034" n="0245a06"/>勉戒。足知向之不戒也。若人下。皆斥辱易知。深坑 <lb ed="X" n="0002c04"/><lb ed="R034" n="0245a07"/>指地狱说。如是下。指名痛斥。谓貌似<persName>佛</persName>子。心非<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0002c05"/><lb ed="R034" n="0245a08"/>子。故云不名出家。以其形具僧体。心不染道。故云 <lb ed="X" n="0002c06"/><lb ed="R034" n="0245a09"/>非是沙门。以身居聚落。心无净行。故云非婆罗门。 <lb ed="X" n="0002c07"/><lb ed="R034" n="0245a10"/>以俗情未退。解脱未成。故云无远離行<note place="inline">能超尘離见。方为真 <lb ed="X" n="0002c08"/><lb ed="R034" n="0245a11"/>远離行。六群未得。故以斥之</note>。</p><p xml:id="pX21p0002c0812" cb:place="inline">△二说远離行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002c09"/><lb ed="R034" n="0245a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0002c0901">远離之行有其二种。一身远離。二心远離。身远離者。 <lb ed="X" n="0002c10"/><lb ed="R034" n="0245a13"/>若人出家。身处空闲。不染欲境。名身远離。身虽離故 <lb ed="X" n="0002c11"/><lb ed="R034" n="0245a14"/>心贪欲境。如是之人。不名远離。若净信男及净信女。 <lb ed="X" n="0002c12"/><lb ed="R034" n="0245a15"/>身居聚落。发无上心。以大慈悲饶益一切。如是修行。 <lb ed="X" n="0002c13"/><lb ed="R034" n="0245a16"/>名真远離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0002c14"/><lb ed="R034" n="0245a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0002c1401">远離下。标擧列名。身远下释義。出家者。弃捨祖业。 <lb ed="X" n="0002c15"/><lb ed="R034" n="0245a18"/>割爱辞亲。为身出世俗之家。空闲者。或深山穷谷。 <lb ed="X" n="0002c16"/><lb ed="R034" n="0245b01"/>或淸雅园林。安居进道。不为声色所惑。故曰不染 <lb ed="X" n="0002c17"/><lb ed="R034" n="0245b02"/>欲境。以其身安道存即身远離也。身虽下四句。乃 <lb ed="X" n="0002c18"/><lb ed="R034" n="0245b03"/>反显痛斥之。若净下。明真远離行不落形迹。故云 <lb ed="X" n="0002c19"/><lb ed="R034" n="0245b04"/>若男若女。如其居尘不染。信道不疑。故名净信。聚 <lb ed="X" n="0002c20"/><lb ed="R034" n="0245b05"/>落者。乃五欲繁华之处。无上心者。即凡心而发<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0002c21"/><lb ed="R034" n="0245b06"/>心。大慈悲者。即尘劳而行<persName>佛</persName>行。有自他雨利之功。 <lb ed="X" n="0002c22"/><lb ed="R034" n="0245b07"/>故云饶益一切。如是下结赞。良以修行一事。元不 <lb ed="X" n="0002c23"/><lb ed="R034" n="0245b08"/>侷在家出家。要在绝妄明真。超凡入圣者可以承 <lb ed="X" n="0002c24"/><lb ed="R034" n="0245b09"/>当。若夫狂心未歇。逐境攀缘。虽处深山。繫念尘世。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0003a" n="0003a"/> <lb ed="X" n="0003a01"/><lb ed="R034" n="0245b10"/>如是之流。出家俗汉。生死业根。所以<persName>佛</persName>斥非远離 <lb ed="X" n="0003a02"/><lb ed="R034" n="0245b11"/>行者斥之当也。有等身虽在家。心遊觉海。五尘融 <lb ed="X" n="0003a03"/><lb ed="R034" n="0245b12"/>为自性。六念合入菩提。仍从大悲心中流出妙行。 <lb ed="X" n="0003a04"/><lb ed="R034" n="0245b13"/>饶益有情。如是之人。即缠出缠。是以<persName>如来</persName>极口称 <lb ed="X" n="0003a05"/><lb ed="R034" n="0245b14"/>扬真远行。</p><p xml:id="pX21p0003a0505" cb:place="inline">△三六群获益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003a06"/><lb ed="R034" n="0245b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0003a0601">于是六群恶性比丘。闻是法音。得柔顺忍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003a07"/><lb ed="R034" n="0245b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0003a0701">凡性恶者多刚。刚者多逆。今闻<persName>佛</persName>斥生大惭愧。恶 <lb ed="X" n="0003a08"/><lb ed="R034" n="0245b17"/>性顿释。直下柔顺。所谓狂心歇处即是菩提。虽然。 <lb ed="X" n="0003a09"/><lb ed="R034" n="0245b18"/>犹归于<persName>世尊</persName>应病之良剂耳。是知净名会上。弹偏 <lb ed="X" n="0003a10"/><lb ed="R034" n="0246a01"/>斥小。歎大褒圆。即如是矣。</p><p xml:id="pX21p0003a1011" cb:place="inline">△四求<persName>佛</persName>决答四。初述 <lb ed="X" n="0003a11"/><lb ed="R034" n="0246a02"/>疑赞请。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003a12"/><lb ed="R034" n="0246a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0003a1201">然今我等。虽信<persName>佛</persName>说。各各怀疑。意未决定。善哉<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0003a13"/><lb ed="R034" n="0246a04"/>能断世间一切疑者。于一切法得自在者。真实语者。 <lb ed="X" n="0003a14"/><lb ed="R034" n="0246a05"/>无二语者。是知道者。是开道者。唯愿<persName>如来</persName>。为我等辈。 <lb ed="X" n="0003a15"/><lb ed="R034" n="0246a06"/>及未来世一切有情。捨于方便。说真实法。永離疑悔。 <lb ed="X" n="0003a16"/><lb ed="R034" n="0246a07"/>令入<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003a17"/><lb ed="R034" n="0246a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0003a1701">然为转文之辞。虽是未毕之语。因<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0003a1701" n="0003a1701"/><anchor xml:id="beg0003a1701" n="0003a1701"/>已<anchor xml:id="end0003a1701"/>往皆真实 <lb ed="X" n="0003a18"/><lb ed="R034" n="0246a09"/>语。不敢不信。奈心中不了。未免怀疑。故云虽信。疑 <lb ed="X" n="0003a19"/><lb ed="R034" n="0246a10"/>非一人故云各各。意欲出家。因斥六群故未决定。 <lb ed="X" n="0003a20"/><lb ed="R034" n="0246a11"/>以上述疑。善哉下赞<persName>佛</persName>意在求实也。以<persName>佛</persName>语不定。 <lb ed="X" n="0003a21"/><lb ed="R034" n="0246a12"/>取捨两难。望<persName>佛</persName>实说故先称善哉。此为总赞。下为 <lb ed="X" n="0003a22"/><lb ed="R034" n="0246a13"/>别赞。能断疑者赞<persName>佛</persName>智透彻也。于法自在者。赞权 <lb ed="X" n="0003a23"/><lb ed="R034" n="0246a14"/>实一体也。真实语者。赞称理之说也。无二语者。言 <lb ed="X" n="0003a24"/><lb ed="R034" n="0246a15"/>之决也。知道者。谓<persName>佛</persName>能亲证也。开道者。谓<persName>佛</persName>能指 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0003b" n="0003b"/> <lb ed="X" n="0003b01"/><lb ed="R034" n="0246a16"/>示也。以上如此称赞。意望一决。所以下文哀恳故 <lb ed="X" n="0003b02"/><lb ed="R034" n="0246a17"/>云唯愿等。我辈谓现前大众。未来即後辈众生。方 <lb ed="X" n="0003b03"/><lb ed="R034" n="0246a18"/>便属权。而明知抑扬是权。又不得不疑。故望<persName>佛</persName>捨 <lb ed="X" n="0003b04"/><lb ed="R034" n="0246b01"/>之。唯说真实是亲切之恳。以一言剖断。更不犹豫。 <lb ed="X" n="0003b05"/><lb ed="R034" n="0246b02"/>故云永離疑悔。直下翻身。便趋觉海。故云令入<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0003b06"/><lb ed="R034" n="0246b03"/>道。</p><p xml:id="pX21p0003b0602" cb:place="inline">△二复陈<anchor xml:id="nkr_note_add_0003b0601" n="0003b0601"/><anchor xml:id="beg0003b0601" n="0003b0601"/>己<anchor xml:id="end0003b0601"/>见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003b07"/><lb ed="R034" n="0246b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0003b0701">今此会中有二菩萨。一者出家。二者在家。是二菩萨。 <lb ed="X" n="0003b08"/><lb ed="R034" n="0246b05"/>善能利乐一切有情而无休息。如我唯忖。出家菩萨 <lb ed="X" n="0003b09"/><lb ed="R034" n="0246b06"/>不及在家修菩萨行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003b10"/><lb ed="R034" n="0246b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0003b1001">有二菩萨。是两种人皆行菩萨道者。出家谓抛别 <lb ed="X" n="0003b11"/><lb ed="R034" n="0246b08"/>六亲。剃除鬚发者。在家谓六亲合会。居尘不染者。 <lb ed="X" n="0003b12"/><lb ed="R034" n="0246b09"/>是二下谓形别道同也。善能者应物曲巧。利乐者 <lb ed="X" n="0003b13"/><lb ed="R034" n="0246b10"/>得意亡言。有情言一切者乃不择其機。无休息者 <lb ed="X" n="0003b14"/><lb ed="R034" n="0246b11"/>乃诲人不倦。唯忖者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1401" n="0003b1401"/><anchor xml:id="beg0003b1401" n="0003b1401"/>己<anchor xml:id="end0003b1401"/>意推𢜬。出家不及在家者。 <lb ed="X" n="0003b15"/><lb ed="R034" n="0246b12"/>以其抛别父母。以无养亲之道也。</p><p xml:id="pX21p0003b1514" cb:place="inline">△三征释所以。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003b16"/><lb ed="R034" n="0246b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0003b1601">所以者何。昔有金轮转轮王。发阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0003b17"/><lb ed="R034" n="0246b14"/>提心。厌離世间无常苦空。捨轮王位。如弃洟唾。淸净 <lb ed="X" n="0003b18"/><lb ed="R034" n="0246b15"/>出家。入于<persName>佛</persName>道。是时後宫夫人婇女。八万四千。见王 <lb ed="X" n="0003b19"/><lb ed="R034" n="0246b16"/>出家。各怀恋慕。心生嚎恸。生大逼恼。起爱别離如地 <lb ed="X" n="0003b20"/><lb ed="R034" n="0246b17"/>狱苦。金轮圣王初受位时。所感宝女。及王千子大臣 <lb ed="X" n="0003b21"/><lb ed="R034" n="0246b18"/>眷属。共伤離别捨位出家嚎泣之声满四天下。此诸 <lb ed="X" n="0003b22"/><lb ed="R034" n="0247a01"/>眷属各作是言。我王福智无量无边。如何见弃捨我 <lb ed="X" n="0003b23"/><lb ed="R034" n="0247a02"/>出家。哀哉苦哉世间空虚。後今<anchor xml:id="nkr_note_add_0003b2301" n="0003b2301"/><anchor xml:id="beg0003b2301" n="0003b2301"/>已<anchor xml:id="end0003b2301"/>去无依无怙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003b24"/><lb ed="R034" n="0247a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0003b2401">初句征。谓所以出家反不如在家修行者何也。昔 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0003c" n="0003c"/> <lb ed="X" n="0003c01"/><lb ed="R034" n="0247a04"/>有下释。金轮王出于增劫。释迦出于减劫。未尝亲 <lb ed="X" n="0003c02"/><lb ed="R034" n="0247a05"/>见。或辗转闻知故云昔有。金轮王解见初卷。发阿 <lb ed="X" n="0003c03"/><lb ed="R034" n="0247a06"/>等即能发之心。厌離等是发心之本。无常者谓世 <lb ed="X" n="0003c04"/><lb ed="R034" n="0247a07"/>有迁流。界有成壞。人有生死。物有转变。皆为无常 <lb ed="X" n="0003c05"/><lb ed="R034" n="0247a08"/>所逼故曰苦。终归灭尽故曰空。因厌苦空故捨王 <lb ed="X" n="0003c06"/><lb ed="R034" n="0247a09"/>位。以撒手弗顾。故云如弃洟唾。以纤尘不染。故云 <lb ed="X" n="0003c07"/><lb ed="R034" n="0247a10"/>淸净出家。以修行证果不负其志。故云入于<persName>佛</persName>道。 <lb ed="X" n="0003c08"/><lb ed="R034" n="0247a11"/>是时下宫眷哀嚎。悲恸恋慕如人子之丧考妣也。 <lb ed="X" n="0003c09"/><lb ed="R034" n="0247a12"/>如地狱苦者。以地狱罪苦为业火所逼。爱别離苦 <lb ed="X" n="0003c10"/><lb ed="R034" n="0247a13"/>亦为忧火所逼。比如地狱非真地狱也。以上先述 <lb ed="X" n="0003c11"/><lb ed="R034" n="0247a14"/>夫人<anchor xml:id="nkr_note_add_0003c1101" n="0003c1101"/><anchor xml:id="beg0003c1101" n="0003c1101"/>婇<anchor xml:id="end0003c1101"/>女等悲恋如此。金轮下又述宝女千子。及 <lb ed="X" n="0003c12"/><lb ed="R034" n="0247a15"/>诸臣民等别離之情状如此也。嚎泣下。以四海之 <lb ed="X" n="0003c13"/><lb ed="R034" n="0247a16"/>内皆为王民。君为臣民之主。君既出家。人无所依。 <lb ed="X" n="0003c14"/><lb ed="R034" n="0247a17"/>而何处不知。何人不痛。故嚎泣之声满四天下也。 <lb ed="X" n="0003c15"/><lb ed="R034" n="0247a18"/>世间空虚者。乃哀痛无依之词。应知此乃智光推 <lb ed="X" n="0003c16"/><lb ed="R034" n="0247b01"/>度。出家固妙。唯此伤慈。又何忍心哉。</p><p xml:id="pX21p0003c1615" cb:place="inline">△四转申疑 <lb ed="X" n="0003c17"/><lb ed="R034" n="0247b02"/>难。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003c18"/><lb ed="R034" n="0247b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0003c1801">若有净信善男子善女人。归<persName>佛</persName>法僧。发菩提心。捨離 <lb ed="X" n="0003c19"/><lb ed="R034" n="0247b04"/>父母出家入道。父母怜愍恩念情深。離别悲哀感动 <lb ed="X" n="0003c20"/><lb ed="R034" n="0247b05"/>天地。如涸辙鱼婉转于地。爱别離苦亦复如是。如彼 <lb ed="X" n="0003c21"/><lb ed="R034" n="0247b06"/>轮王眷属之心。出家菩萨饶益众生。云何扰害父母 <lb ed="X" n="0003c22"/><lb ed="R034" n="0247b07"/>妻子。令无量人受大苦恼。以是因缘。出家菩萨无慈 <lb ed="X" n="0003c23"/><lb ed="R034" n="0247b08"/>无悲。不利众生。是故非如在家菩萨。具大慈悲。怜愍 <lb ed="X" n="0003c24"/><lb ed="R034" n="0247b09"/>众生利益一切。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0004a" n="0004a"/> <lb ed="X" n="0004a01"/><lb ed="R034" n="0247b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0004a0101">此又引净信男女。念生死。求解脱。未尝不高尙其 <lb ed="X" n="0004a02"/><lb ed="R034" n="0247b11"/>志。其父母哀嚎不捨。亦世人之常情。如涸下取喩。 <lb ed="X" n="0004a03"/><lb ed="R034" n="0247b12"/>辙者车轮所辗之迹。涸者枯也。鱼入枯辙婉转必 <lb ed="X" n="0004a04"/><lb ed="R034" n="0247b13"/>死。比父母哭子。肝胆碎裂与鱼无别。故云爱别離 <lb ed="X" n="0004a05"/><lb ed="R034" n="0247b14"/>苦亦复如是。如彼下与前喩会同。当知前喩乃以 <lb ed="X" n="0004a06"/><lb ed="R034" n="0247b15"/>下悲上。此喩以父悲子。其上下虽别。而悲痛是同 <lb ed="X" n="0004a07"/><lb ed="R034" n="0247b16"/>也。盖以上二种但是引事。出家下方是疑难。谓菩 <lb ed="X" n="0004a08"/><lb ed="R034" n="0247b17"/>萨所以出家者元为饶益众生。若如上二事。不唯 <lb ed="X" n="0004a09"/><lb ed="R034" n="0247b18"/>无益于父母等。而反成扰害。不得不疑故曰云何 <lb ed="X" n="0004a10"/><lb ed="R034" n="0248a01"/>以是下蹑住前文责其大过。上不念父母鞠养之 <lb ed="X" n="0004a11"/><lb ed="R034" n="0248a02"/>恩为无慈。下不念妻子恩爱之情为无悲。至亲至 <lb ed="X" n="0004a12"/><lb ed="R034" n="0248a03"/>爱者尙不能顾。况众生耶。故云不利众生。是故二 <lb ed="X" n="0004a13"/><lb ed="R034" n="0248a04"/>字承前。非如下结显。谓在家菩萨上不離父母。下 <lb ed="X" n="0004a14"/><lb ed="R034" n="0248a05"/>不離妻子。慈悲怜愍皆具。岂不是怜愍众生利益 <lb ed="X" n="0004a15"/><lb ed="R034" n="0248a06"/>一切者耶。良以法不孤起。教藉缘兴。不假疑难。则 <lb ed="X" n="0004a16"/><lb ed="R034" n="0248a07"/>出家大益何以兴焉。然智光之见犹未脱俗。引生 <lb ed="X" n="0004a17"/><lb ed="R034" n="0248a08"/>死之根。为利生之益。不亦悲乎<note place="inline">生死根者恩爱也。恩爱不離。生死罔 <lb ed="X" n="0004a18"/><lb ed="R034" n="0248a09"/>脱。故此言根</note>。</p><p xml:id="pX21p0004a1806" cb:place="inline">△二<persName>佛</persName>与决疑三。初赞责不当。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004a19"/><lb ed="R034" n="0248a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0004a1901">尔时<persName>佛</persName>告智光长者。善哉善哉。汝大慈悲。劝请我说 <lb ed="X" n="0004a20"/><lb ed="R034" n="0248a11"/>出家在家二种勝劣。汝今所问。出家菩萨不如在家。 <lb ed="X" n="0004a21"/><lb ed="R034" n="0248a12"/>是義不然。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004a22"/><lb ed="R034" n="0248a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0004a2201">善哉者赞美其请。欲<persName>佛</persName>分别勝劣。意有利他之美。 <lb ed="X" n="0004a23"/><lb ed="R034" n="0248a14"/>所以称善。重称者善之至也。意在不得此擧不得 <lb ed="X" n="0004a24"/><lb ed="R034" n="0248a15"/>闻出家之妙。汝今下又责其不当者。因不知出家 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0004b" n="0004b"/> <lb ed="X" n="0004b01"/><lb ed="R034" n="0248a16"/>之底蕴也。</p><p xml:id="pX21p0004b0105" cb:place="inline">△二征释所以。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004b02"/><lb ed="R034" n="0248a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0004b0201">所以者何。出家菩萨。勝于在家无量无边不可为比。 <lb ed="X" n="0004b03"/><lb ed="R034" n="0248a18"/>何以故。出家菩萨。以正慧力。微细观察在家所有种 <lb ed="X" n="0004b04"/><lb ed="R034" n="0248b01"/>种过失。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004b05"/><lb ed="R034" n="0248b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0004b0501">所以虽引<persName>佛</persName>言。犹责其不然者何谓也。谓出家者 <lb ed="X" n="0004b06"/><lb ed="R034" n="0248b03"/>有慧力故。然慧之言正者。有拣别意。良以出家菩 <lb ed="X" n="0004b07"/><lb ed="R034" n="0248b04"/>萨。高尙其志。参求知识。得闻正法。引发正智。复以 <lb ed="X" n="0004b08"/><lb ed="R034" n="0248b05"/>智慧入理深究。故云微细观察。以不致荒唐曰微。 <lb ed="X" n="0004b09"/><lb ed="R034" n="0248b06"/>不致粗浮曰细。始觉内照曰观。会事归理曰察。此 <lb ed="X" n="0004b10"/><lb ed="R034" n="0248b07"/>出家之勝也。凡读者。当于微细观察断一断。在家 <lb ed="X" n="0004b11"/><lb ed="R034" n="0248b08"/>等另擧。言在家者。虽有出世之心。未免尘劳之累。 <lb ed="X" n="0004b12"/><lb ed="R034" n="0248b09"/>不能遍参知识。不暇博览圣教。则正慧无由而生 <lb ed="X" n="0004b13"/><lb ed="R034" n="0248b10"/>焉。更有五欲浊心。贪求繫念。及逐境攀缘。故云种 <lb ed="X" n="0004b14"/><lb ed="R034" n="0248b11"/>种过失<note place="inline">此处智光应有一问。问曰。如<persName>佛</persName>所说。出家之勝者。昔日称赞<name role="" type="person">无垢称</name>名真出家。何得 <lb ed="X" n="0004b15"/><lb ed="R034" n="0248b12"/><persName>佛</persName>语相违耶。<persName>世尊</persName>应答。<name role="" type="person">无垢称</name>者。<name role="" type="person">金粟<persName>如来</persName></name>之现身也。为在家毕竟不能出家者。现居士身行菩萨道。故 <lb ed="X" n="0004b16"/><lb ed="R034" n="0248b13"/>我称歎其德。为引在家行道之方便耳。若夫真实入道。诚让出家。则见前後照应。文義相接</note>。</p><p xml:id="pX21p0004b1636" cb:place="inline">△三 <lb ed="X" n="0004b17"/><lb ed="R034" n="0248b14"/>廣说诸喩九。初贪如大海喩六。初标立喩本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004b18"/><lb ed="R034" n="0248b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0004b1801">所谓世间一切舍宅。积聚其中。不知满足。犹如大海。 <lb ed="X" n="0004b19"/><lb ed="R034" n="0248b16"/>容受一切大小河水。未曾满足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004b20"/><lb ed="R034" n="0248b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0004b2001">世间即三界之内。舍宅即五蕴之身。阿赖耶识如 <lb ed="X" n="0004b21"/><lb ed="R034" n="0248b18"/>宅主。谓众生识性主人。依五蕴而住。故将五蕴身 <lb ed="X" n="0004b22"/><lb ed="R034" n="0249a01"/>呼舍宅。下皆仿此。又舍宅能容物。喩人之贪心。下 <lb ed="X" n="0004b23"/><lb ed="R034" n="0249a02"/>句正明其贪。凡诸可欲五尘。虽能积聚犹不知足。 <lb ed="X" n="0004b24"/><lb ed="R034" n="0249a03"/>而譬如大海吞流无异。前云种种过失者。此其一 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0004c" n="0004c"/> <lb ed="X" n="0004c01"/><lb ed="R034" n="0249a04"/>也。</p><p xml:id="pX21p0004c0102" cb:place="inline">△二擧譬吞流。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004c02"/><lb ed="R034" n="0249a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0004c0201">善男子。香山之南。雪山之北。有阿耨池。四大龙王各 <lb ed="X" n="0004c03"/><lb ed="R034" n="0249a06"/>居一角。东南龙王白象头。西南龙王水牛头。西北龙 <lb ed="X" n="0004c04"/><lb ed="R034" n="0249a07"/>王狮子头。东北龙王大马头。各从四角涌出大河。一 <lb ed="X" n="0004c05"/><lb ed="R034" n="0249a08"/><name role="" type="person">殑伽河</name>。其水所至。白象随出。二信渡河。其水所至。水 <lb ed="X" n="0004c06"/><lb ed="R034" n="0249a09"/>牛随出。三缚刍河。其水所至。狮子随出。四私陀河。其 <lb ed="X" n="0004c07"/><lb ed="R034" n="0249a10"/>水所至。大马随出。如是大河。一一河各有五百中河。 <lb ed="X" n="0004c08"/><lb ed="R034" n="0249a11"/>中河各有无量小河。是大中小一切众水。皆入大海。 <lb ed="X" n="0004c09"/><lb ed="R034" n="0249a12"/>然此大海。未曾满足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004c10"/><lb ed="R034" n="0249a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0004c1001">阿耨池。西域记云。<name role="" type="person">南赡部洲</name>之中有阿那婆达多 <lb ed="X" n="0004c11"/><lb ed="R034" n="0249a14"/>池。华言无热恼。或曰<name role="" type="person">阿耨达池</name><note place="inline">有云阿耨达梵语之讹也。良以五天 <lb ed="X" n="0004c12"/><lb ed="R034" n="0249a15"/>竺国。梵言不同。余意谓非毕竟讹也</note>。在香山之南。大雪山北。周八百 <lb ed="X" n="0004c13"/><lb ed="R034" n="0249a16"/>里。金银铜铁。琉璃颇胝饰其岸焉。金沙瀰漫。淸波 <lb ed="X" n="0004c14"/><lb ed="R034" n="0249a17"/>皎镜。大地菩萨。以愿力故。化为龙王。于中潜宅。出 <lb ed="X" n="0004c15"/><lb ed="R034" n="0249a18"/>淸冷水。是以池东面金牛口。流出<name role="" type="person">殑伽河</name>。绕池一 <lb ed="X" n="0004c16"/><lb ed="R034" n="0249b01"/>迊。入东南海。池南面金象口。流出信渡河。绕池一 <lb ed="X" n="0004c17"/><lb ed="R034" n="0249b02"/>迊。流入西南海。西面琉璃马口。流出缚刍河。绕池 <lb ed="X" n="0004c18"/><lb ed="R034" n="0249b03"/>一迊。流入西北海。池北面颇胝狮子口。流出徙多 <lb ed="X" n="0004c19"/><lb ed="R034" n="0249b04"/>河。绕池一迊。流入东北海。或曰潜流地下。出积石 <lb ed="X" n="0004c20"/><lb ed="R034" n="0249b05"/>山。即徙多河之流。为中国之河源也。<note place="inline">殑伽。此云天堂来。见从高 <lb ed="X" n="0004c21"/><lb ed="R034" n="0249b06"/>处来故。信渡此云验河。缚刍此云靑河。徙多此云冷河。皆从池中流出</note>然本经与彼 <lb ed="X" n="0004c22"/><lb ed="R034" n="0249b07"/>少异者。彼曰龙王是菩萨化现。此经未言。此经明 <lb ed="X" n="0004c23"/><lb ed="R034" n="0249b08"/>出龙王形相差别。曰白象头。水牛头等。彼则未出。 <lb ed="X" n="0004c24"/><lb ed="R034" n="0249b09"/>又彼曰河从池之四面。各有流出河口。如金牛口。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0005a" n="0005a"/> <lb ed="X" n="0005a01"/><lb ed="R034" n="0249b10"/>金象口等。此经无河口名。且曰河从四角流出。然 <lb ed="X" n="0005a02"/><lb ed="R034" n="0249b11"/>彼此互有隐显则可。唯面之与角。相反无准者。或 <lb ed="X" n="0005a03"/><lb ed="R034" n="0249b12"/>角者是河流所归之海曰角。则无疑矣。然经中明 <lb ed="X" n="0005a04"/><lb ed="R034" n="0249b13"/>云各从四角。涌出大河者。或译人之误面为角。亦 <lb ed="X" n="0005a05"/><lb ed="R034" n="0249b14"/>未可知。再不然。必西域记误角为面。亦未可知。虽 <lb ed="X" n="0005a06"/><lb ed="R034" n="0249b15"/>今经作喩。事出假设。然名相之疑。不可不辨。馀文 <lb ed="X" n="0005a07"/><lb ed="R034" n="0249b16"/>易知不解<note place="inline">此经私陀即彼徙多</note>。</p><p xml:id="pX21p0005a0713" cb:place="inline">△三以法合喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005a08"/><lb ed="R034" n="0249b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0005a0801">世间众生。所有一切居处舍宅亦复如是。聚诸珍宝 <lb ed="X" n="0005a09"/><lb ed="R034" n="0249b18"/>从四方来。悉入宅中。未曾满足。多求积聚。造种种罪。 <lb ed="X" n="0005a10"/><lb ed="R034" n="0250a01"/>无常忽至。弃捨故宅。是时宅主随业受报。经无量劫。 <lb ed="X" n="0005a11"/><lb ed="R034" n="0250a02"/>终无所归。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005a12"/><lb ed="R034" n="0250a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0005a1201">世间众生。指能贪之人。聚诸珍宝。即所贪之物。舍 <lb ed="X" n="0005a13"/><lb ed="R034" n="0250a04"/>宅即身。故云亦复如是。合前大海吞流也。聚诸下。 <lb ed="X" n="0005a14"/><lb ed="R034" n="0250a05"/>四方合上四大河。诸珍宝合上中河小河及无量 <lb ed="X" n="0005a15"/><lb ed="R034" n="0250a06"/>流派。悉入下。合前众流归海等。多求积聚者。得一 <lb ed="X" n="0005a16"/><lb ed="R034" n="0250a07"/>望二。得少望多。乃至愈得愈为不足者。亦众生常 <lb ed="X" n="0005a17"/><lb ed="R034" n="0250a08"/>情。与彼大海未曾满足无异也。多求下。明因贪造 <lb ed="X" n="0005a18"/><lb ed="R034" n="0250a09"/>业者。盖为多求必失正。或谋财以丧德。或希色而 <lb ed="X" n="0005a19"/><lb ed="R034" n="0250a10"/>昧心。皆不应而强作。至于图夺伤杀等。故名造种 <lb ed="X" n="0005a20"/><lb ed="R034" n="0250a11"/>种罪。无常忽至者。死时不保朝暮也。弃捨故宅者。 <lb ed="X" n="0005a21"/><lb ed="R034" n="0250a12"/>死屍<anchor xml:id="nkr_note_add_0005a2101" n="0005a2101"/><anchor xml:id="beg0005a2101" n="0005a2101"/>已<anchor xml:id="end0005a2101"/>撇也。宅主即阿赖耶识。随业者。即业牵识 <lb ed="X" n="0005a22"/><lb ed="R034" n="0250a13"/>走也。业谓引业。即在日所作善恶事务。熏成业种。 <lb ed="X" n="0005a23"/><lb ed="R034" n="0250a14"/>由业牵引。随业受报。而众生无自由分也。呜呼。若 <lb ed="X" n="0005a24"/><lb ed="R034" n="0250a15"/>不遇诸<persName>佛</persName>菩萨。大善知识。开示发心。克志修道。不 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0005b" n="0005b"/> <lb ed="X" n="0005b01"/><lb ed="R034" n="0250a16"/>唯今生不能脱離无常。乃至尽未来际终无所归。 <lb ed="X" n="0005b02"/><lb ed="R034" n="0250a17"/>反显唯见<persName>佛</persName>性。证菩提。为所归向也。</p><p xml:id="pX21p0005b0215" cb:place="inline">△四释明宅 <lb ed="X" n="0005b03"/><lb ed="R034" n="0250a18"/>義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005b04"/><lb ed="R034" n="0250b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0005b0401">善男子。所为宅者即五蕴身。其宅主者是汝本识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005b05"/><lb ed="R034" n="0250b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0005b0501">五蕴者。即色受想行识也。然色蕴虽宽。且约自<anchor xml:id="nkr_note_add_0005b0501" n="0005b0501"/><anchor xml:id="beg0005b0501" n="0005b0501"/>己<anchor xml:id="end0005b0501"/> <lb ed="X" n="0005b06"/><lb ed="R034" n="0250b03"/>父母所生者高低肥瘦。容颜差别为色法。後四总 <lb ed="X" n="0005b07"/><lb ed="R034" n="0250b04"/>一心法。受者谓领纳前境。觉知违顺者是。想者于 <lb ed="X" n="0005b08"/><lb ed="R034" n="0250b05"/>所缘境。记忆不忘者是。行者谓念念迁流新新不 <lb ed="X" n="0005b09"/><lb ed="R034" n="0250b06"/>住者是。识者了别前境含藏种子者是。五法谓蕴 <lb ed="X" n="0005b10"/><lb ed="R034" n="0250b07"/>者即藏義。以含藏<persName>佛</persName>性故。本识即识蕴。前五蕴为 <lb ed="X" n="0005b11"/><lb ed="R034" n="0250b08"/>通说。本识别显。即众生带惑之<persName>佛</persName>性也。然<persName>佛</persName>性在 <lb ed="X" n="0005b12"/><lb ed="R034" n="0250b09"/>五蕴身中。如人依宅而住也。</p><p xml:id="pX21p0005b1212" cb:place="inline">△五智者不受。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005b13"/><lb ed="R034" n="0250b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0005b1301">谁有智者。乐有为宅。唯有菩萨安乐宝宫。離老病死。 <lb ed="X" n="0005b14"/><lb ed="R034" n="0250b11"/>忧悲苦恼。若有利根。净信深厚善男子等。欲度父母 <lb ed="X" n="0005b15"/><lb ed="R034" n="0250b12"/>妻子眷属。令入无为甘露宅者。须归三宝出家学道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005b16"/><lb ed="R034" n="0250b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0005b1601">有为即众生造业。有所作为故。谁有二句。激励之 <lb ed="X" n="0005b17"/><lb ed="R034" n="0250b14"/>言。谓有智之者。必不乐著五蕴为依。必不贪著五 <lb ed="X" n="0005b18"/><lb ed="R034" n="0250b15"/>尘造业。唯有下菩萨即智人。宝宫喩涅槃。菩萨依 <lb ed="X" n="0005b19"/><lb ed="R034" n="0250b16"/>之如住宫室。涅槃为断德。而于中烦恼皆尽。生死 <lb ed="X" n="0005b20"/><lb ed="R034" n="0250b17"/>永亡。故云離老病等。若有下劝修。一闻千悟为利 <lb ed="X" n="0005b21"/><lb ed="R034" n="0250b18"/>根。决志不疑为净信。信之笃实为深厚。善男子等 <lb ed="X" n="0005b22"/><lb ed="R034" n="0251a01"/>即净信之人。欲度父母者。是我<persName>世尊</persName>劝人尽其子 <lb ed="X" n="0005b23"/><lb ed="R034" n="0251a02"/>道。如目连之救母也。度妻者。尽其夫道。如<persName>佛</persName>度耶 <lb ed="X" n="0005b24"/><lb ed="R034" n="0251a03"/>输也。度眷属者。尽其父兄之道。亦如<persName>佛</persName>度罗雲及 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0005c" n="0005c"/> <lb ed="X" n="0005c01"/><lb ed="R034" n="0251a04"/>难陀等。无为即涅槃。甘露喩菩提。宅者依托也。凡 <lb ed="X" n="0005c02"/><lb ed="R034" n="0251a05"/>夫依宅住。圣人依菩提涅槃住。须智理契合。故云 <lb ed="X" n="0005c03"/><lb ed="R034" n="0251a06"/>令入。须归下正劝也。须者必用也。归者依向也。以 <lb ed="X" n="0005c04"/><lb ed="R034" n="0251a07"/>三宝为依托。得其良师也。出家有二种。剃除鬚发 <lb ed="X" n="0005c05"/><lb ed="R034" n="0251a08"/>者。始出世俗家。超脱生死者。更出三界家。学道二 <lb ed="X" n="0005c06"/><lb ed="R034" n="0251a09"/>字。即止观定慧。能悟能行者也。盖因智光有出家 <lb ed="X" n="0005c07"/><lb ed="R034" n="0251a10"/>之志。犹豫不决。故<persName>如来</persName>特用法喩。一抑一扬。亦乘 <lb ed="X" n="0005c08"/><lb ed="R034" n="0251a11"/>时应病之良药也。</p><p xml:id="pX21p0005c0808" cb:place="inline">△六以偈重颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005c09"/><lb ed="R034" n="0251a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0005c0901">尔时<persName>如来</persName>褈说偈曰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005c10"/><lb ed="R034" n="0251a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0005c1001">此标擧也。偈颂有二种。一祗夜。二伽陀。祗夜谓重 <lb ed="X" n="0005c11"/><lb ed="R034" n="0251a14"/>颂。即颂上长行。伽陀云孤起。不颂长行。孤另颂之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005c12"/><lb ed="R034" n="0251a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0005c1201">出家菩萨勝在家。算分喩分莫能比。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005c13"/><lb ed="R034" n="0251a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0005c1301">此正颂。初二句颂喩本也。算谓筹算。以数较计。知 <lb ed="X" n="0005c14"/><lb ed="R034" n="0251a17"/>其分量者是。分即分数。谓以在家挍量出家者。尽 <lb ed="X" n="0005c15"/><lb ed="R034" n="0251a18"/>其算数之极。犹不及出家之一分。喩分者。谓譬喩 <lb ed="X" n="0005c16"/><lb ed="R034" n="0251b01"/>比之尽其极。亦不及出家之一分故云莫能比。此 <lb ed="X" n="0005c17"/><lb ed="R034" n="0251b02"/>但标定。下喩释之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005c18"/><lb ed="R034" n="0251b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0005c1801">在家逼迫如牢狱。欲求解脱甚为难。出家闲旷若虚 <lb ed="X" n="0005c19"/><lb ed="R034" n="0251b04"/>空。自在无为離繫著。谛观在家多过失。造诸罪业无 <lb ed="X" n="0005c20"/><lb ed="R034" n="0251b05"/>有边。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0005c21"/><lb ed="R034" n="0251b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0005c2101">此不颂长行。突然而出。为孤起颂。如牢狱者。但言 <lb ed="X" n="0005c22"/><lb ed="R034" n="0251b07"/>有拘碍不得自在。故云逼迫。俗语云。儿女金枷。妻 <lb ed="X" n="0005c23"/><lb ed="R034" n="0251b08"/>子玉锁。为情缘所迫。恩爱缠缚。欲求解脱。似觉为 <lb ed="X" n="0005c24"/><lb ed="R034" n="0251b09"/>难。故比如牢狱非骂人也。出家闲旷者。谓上无王 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0006a" n="0006a"/> <lb ed="X" n="0006a01"/><lb ed="R034" n="0251b10"/>差所繫。下无妻子牵连。孤雲野鹤。无所罣碍。故喩 <lb ed="X" n="0006a02"/><lb ed="R034" n="0251b11"/>虚空。自在无为者。喩所得之道果。即離繫果也。谛 <lb ed="X" n="0006a03"/><lb ed="R034" n="0251b12"/>观等二句。因出家闲旷。对显在家过失。良以世间 <lb ed="X" n="0006a04"/><lb ed="R034" n="0251b13"/>牢狱不禁无罪之人。在家过失。正显有情自造。逐 <lb ed="X" n="0006a05"/><lb ed="R034" n="0251b14"/>境运用为业。恶业成就为罪。罪之多曰无边。古德 <lb ed="X" n="0006a06"/><lb ed="R034" n="0251b15"/>云。十缠十使。积成有漏之因。六根六尘。妄作无边 <lb ed="X" n="0006a07"/><lb ed="R034" n="0251b16"/>之罪是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006a08"/><lb ed="R034" n="0251b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0006a0801">营生贪求恒不足。犹如大海难可满。<name role="" type="person">阿耨达池</name>龙王 <lb ed="X" n="0006a09"/><lb ed="R034" n="0251b18"/>等。四角涌出四大河。大中小河所有水。昼夜流注无 <lb ed="X" n="0006a10"/><lb ed="R034" n="0252a01"/>暂歇。然彼大海未尝满。所贪舍宅亦如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006a11"/><lb ed="R034" n="0252a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0006a1101">此正颂贪喩也。初句是法。次下皆喩。运用活计曰 <lb ed="X" n="0006a12"/><lb ed="R034" n="0252a03"/>营生。希望谋取曰贪求。愈得愈求曰不足。故死心 <lb ed="X" n="0006a13"/><lb ed="R034" n="0252a04"/>禅师云。冷笑富家翁。营生忙似箭。囤裡米生虫。库 <lb ed="X" n="0006a14"/><lb ed="R034" n="0252a05"/>中钱烂串。日裡把秤称。夜来点灯算。形<anchor xml:id="nkr_note_add_0006a1401" n="0006a1401"/><anchor xml:id="beg0006a1401" n="0006a1401"/>骸<anchor xml:id="end0006a1401"/>似傀儡。 <lb ed="X" n="0006a15"/><lb ed="R034" n="0252a06"/>莫教绳索断。良哉斯言。世间富翁大约如此。次句 <lb ed="X" n="0006a16"/><lb ed="R034" n="0252a07"/>大海喩贪心。四河为总。中小又是四河分开之流 <lb ed="X" n="0006a17"/><lb ed="R034" n="0252a08"/>派耳。总赅一切江河淮济。昼夜流注。无暂时停歇。 <lb ed="X" n="0006a18"/><lb ed="R034" n="0252a09"/>皆归于海。然彼大海未尝满足。此但为喩。末句法 <lb ed="X" n="0006a19"/><lb ed="R034" n="0252a10"/>合。所贪舍宅者。即具贪心之身也。合上大海。故云 <lb ed="X" n="0006a20"/><lb ed="R034" n="0252a11"/>亦如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006a21"/><lb ed="R034" n="0252a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0006a2101">在家多起诸恶业。未尝洗忏令灭除。空知爱念危脆 <lb ed="X" n="0006a22"/><lb ed="R034" n="0252a13"/>身。不觉命随朝露尽。琰魔使者相催逼。妻子屋宅无 <lb ed="X" n="0006a23"/><lb ed="R034" n="0252a14"/>所随。幽冥黑暗长夜中。独往死门随业受。诸<persName>佛</persName>出现 <lb ed="X" n="0006a24"/><lb ed="R034" n="0252a15"/>起悲愍。欲令众生厌世间。汝今<anchor xml:id="nkr_note_add_0006a2401" n="0006a2401"/><anchor xml:id="beg0006a2401" n="0006a2401"/>已<anchor xml:id="end0006a2401"/>获难得身。当勤精 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0006b" n="0006b"/> <lb ed="X" n="0006b01"/><lb ed="R034" n="0252a16"/>进勿放逸。在家屋宅深可厌。空寂宝舍难思议。永離 <lb ed="X" n="0006b02"/><lb ed="R034" n="0252a17"/>病苦及忧恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006b03"/><lb ed="R034" n="0252a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0006b0301">此段孤起警策。令人著眼。初句明业。谓在家者有 <lb ed="X" n="0006b04"/><lb ed="R034" n="0252b01"/>妻子产业。五欲交心。以心随境动。而身口随心。则 <lb ed="X" n="0006b05"/><lb ed="R034" n="0252b02"/>何业不造乎。然人非圣贤。孰能无过。假有惭愧者 <lb ed="X" n="0006b06"/><lb ed="R034" n="0252b03"/>洗心求忏。可令灭除。如身浊不净。洗之则洁矣。今 <lb ed="X" n="0006b07"/><lb ed="R034" n="0252b04"/>云未尝者。盖在家人。五欲堆头以为常事。任运不 <lb ed="X" n="0006b08"/><lb ed="R034" n="0252b05"/>知何能求忏。固此积习之久。则为堕缘矣。哀哉。空 <lb ed="X" n="0006b09"/><lb ed="R034" n="0252b06"/>知下。廣明生死迅速以警之也。且世人明知肉身 <lb ed="X" n="0006b10"/><lb ed="R034" n="0252b07"/>危脆。谁不保之。然危者不得久安。脆者知其必死。 <lb ed="X" n="0006b11"/><lb ed="R034" n="0252b08"/>是以爱之念之。豐衣足食。医之药之。欲求长寿。却 <lb ed="X" n="0006b12"/><lb ed="R034" n="0252b09"/>不肯洗心求忏。戒定修心。故曰空知。所以日往月 <lb ed="X" n="0006b13"/><lb ed="R034" n="0252b10"/>来。死时将至。犹未晓解。故云不觉。朝露者。即淸晨 <lb ed="X" n="0006b14"/><lb ed="R034" n="0252b11"/>露水日出则尽。一息不还呜呼死矣。琰魔即是阎 <lb ed="X" n="0006b15"/><lb ed="R034" n="0252b12"/>君。使者即是鬼使。催逼者不容展限。到此万般将 <lb ed="X" n="0006b16"/><lb ed="R034" n="0252b13"/>不去。唯有业随身。故云妻子等。幽冥黑暗即是地 <lb ed="X" n="0006b17"/><lb ed="R034" n="0252b14"/>狱。经云铁围两间。幽暗之处。名为地狱。人死有罪 <lb ed="X" n="0006b18"/><lb ed="R034" n="0252b15"/>者必入其中。独往者。言至亲不能相随。权势不能 <lb ed="X" n="0006b19"/><lb ed="R034" n="0252b16"/>相救。唯孤魂自逝。投入死门。随业受者。业谓生前 <lb ed="X" n="0006b20"/><lb ed="R034" n="0252b17"/>所造之因。受是领纳地狱之苦。盖魂随业引。苦随 <lb ed="X" n="0006b21"/><lb ed="R034" n="0252b18"/>业受。如影随形莫能逃之也。诸<persName>佛</persName>下。出<persName>佛</persName>本意。谓 <lb ed="X" n="0006b22"/><lb ed="R034" n="0253a01"/><persName>佛</persName>所出世者。以慈悲愍念。说无常苦空。生死迅速。 <lb ed="X" n="0006b23"/><lb ed="R034" n="0253a02"/>令人厌生死苦。发菩提心。证无上道。<note place="inline">颂中无发心证道者義该 <lb ed="X" n="0006b24"/><lb ed="R034" n="0253a03"/>也</note>世间有二种。一无情器世间。有成住壞空。二即 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0006c" n="0006c"/> <lb ed="X" n="0006c01"/><lb ed="R034" n="0253a04"/>有情众生世间。有生老病死。二皆无常。故令厌之。 <lb ed="X" n="0006c02"/><lb ed="R034" n="0253a05"/>欲因厌求脱。即<persName>佛</persName>之慈悲也。汝今下诫嘱也。难得 <lb ed="X" n="0006c03"/><lb ed="R034" n="0253a06"/>身即是人身。以六道中唯人身难得故。裴相序圆 <lb ed="X" n="0006c04"/><lb ed="R034" n="0253a07"/>觉云。鬼神沉幽愁之苦。鸟兽怀獝狘之悲。修罗方 <lb ed="X" n="0006c05"/><lb ed="R034" n="0253a08"/>嗔。诸天正乐。可以整心虑。趣菩提。唯人道为能耳。 <lb ed="X" n="0006c06"/><lb ed="R034" n="0253a09"/>可谓六道中独人身难得也。下句劝修。谓既得人 <lb ed="X" n="0006c07"/><lb ed="R034" n="0253a10"/>身。不可空过。须发勤劳心。起精进行。勿得放逸。下 <lb ed="X" n="0006c08"/><lb ed="R034" n="0253a11"/>句正出可厌。如前文云。逼迫如牢狱贪望如大海 <lb ed="X" n="0006c09"/><lb ed="R034" n="0253a12"/>等。意在令離也。空寂者亦如前文。出家闲旷。等若 <lb ed="X" n="0006c10"/><lb ed="R034" n="0253a13"/>虚空。宝舍者。谓出家人。以戒定慧品蕴于身中。如 <lb ed="X" n="0006c11"/><lb ed="R034" n="0253a14"/>舍盛宝故云宝舍。难思议者。亦如前文。出家菩萨 <lb ed="X" n="0006c12"/><lb ed="R034" n="0253a15"/>勝于在家无量无边不可得比。意在劝人必行也。 <lb ed="X" n="0006c13"/><lb ed="R034" n="0253a16"/>永離病苦等其義最深。谓身病心病。忧恼者。即五 <lb ed="X" n="0006c14"/><lb ed="R034" n="0253a17"/>住烦恼心病也。病苦者。即二种生死身病也。出家 <lb ed="X" n="0006c15"/><lb ed="R034" n="0253a18"/>成道不复更生。故云永離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006c16"/><lb ed="R034" n="0253b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0006c1601">诸有智者善观察。当求净信善男女。欲度父母及眷 <lb ed="X" n="0006c17"/><lb ed="R034" n="0253b02"/>属。令入无为甘露城。愿求出家修妙道。渐渐修行成 <lb ed="X" n="0006c18"/><lb ed="R034" n="0253b03"/>正觉。当转无上大法轮。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006c19"/><lb ed="R034" n="0253b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0006c1901">此颂智者不受生死也。承上在家之过。出家之功。 <lb ed="X" n="0006c20"/><lb ed="R034" n="0253b05"/>既明于前。是以智者善须观察之。当求下。是颂长 <lb ed="X" n="0006c21"/><lb ed="R034" n="0253b06"/>行若有净信深厚善男子等。奈何当求二字文義 <lb ed="X" n="0006c22"/><lb ed="R034" n="0253b07"/>不顺。宜用若有二字。则与长行照应。然诸有智者 <lb ed="X" n="0006c23"/><lb ed="R034" n="0253b08"/>一句。是颂长行谁有智者等文。故知若有二字前 <lb ed="X" n="0006c24"/><lb ed="R034" n="0253b09"/>後无违。若用当求二字无味之甚。纵然将错就错 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0007a" n="0007a"/> <lb ed="X" n="0007a01"/><lb ed="R034" n="0253b10"/>释之终不顺義。或译人之错。或誊录之讹。假若必 <lb ed="X" n="0007a02"/><lb ed="R034" n="0253b11"/>就当求释者。作<persName>佛</persName>命智者。当观察求機说。若净信 <lb ed="X" n="0007a03"/><lb ed="R034" n="0253b12"/>欲度父母之人。愿求出家。修行妙道。必欲渐渐修 <lb ed="X" n="0007a04"/><lb ed="R034" n="0253b13"/>行。成<persName>等正觉</persName>者。汝当为他转无上大法。何也。彼既 <lb ed="X" n="0007a05"/><lb ed="R034" n="0253b14"/>出家。修行妙道。渐成正觉。非无上大法不称其機。 <lb ed="X" n="0007a06"/><lb ed="R034" n="0253b15"/>应知此解于義则可。应长行则不可。思之。</p><p xml:id="pX21p0007a0617" cb:place="inline">△二石 <lb ed="X" n="0007a07"/><lb ed="R034" n="0253b16"/>火烧木喩四。初正说譬喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007a08"/><lb ed="R034" n="0253b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0007a0801">复次善男子。出家菩萨观世舍宅。犹如石火。深生厌 <lb ed="X" n="0007a09"/><lb ed="R034" n="0253b18"/>患。何以故。譬如微火。能烧一切诸草木等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007a10"/><lb ed="R034" n="0254a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0007a1001">石火者。如打石所出一星之火。而深生厌患者。谓 <lb ed="X" n="0007a11"/><lb ed="R034" n="0254a02"/>一星之火虽微。放荡能烧万顷之荒。故厌患可畏。 <lb ed="X" n="0007a12"/><lb ed="R034" n="0254a03"/>譬如二字雷同犹如。当改石火虽微。于标释皆顺。</p> <lb ed="X" n="0007a13"/><lb ed="R034" n="0254a04"/><p xml:id="pX21p0007a1301">△二以法合喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007a14"/><lb ed="R034" n="0254a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0007a1401">世间舍宅亦复如是。贪心求觅。驰走四方。若有所得 <lb ed="X" n="0007a15"/><lb ed="R034" n="0254a06"/>受用不足。于一切时追求无厌。若无所得心生热恼。 <lb ed="X" n="0007a16"/><lb ed="R034" n="0254a07"/>日夜追求。是故世间一切舍宅。能生无量烦恼之火。 <lb ed="X" n="0007a17"/><lb ed="R034" n="0254a08"/>为起贪心。恒无知足。世间财宝。犹如草木。贪欲之心 <lb ed="X" n="0007a18"/><lb ed="R034" n="0254a09"/>如世舍宅。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007a19"/><lb ed="R034" n="0254a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0007a1901">舍宅即众生身。後皆仿此。亦复下合喩。以身合宅。 <lb ed="X" n="0007a20"/><lb ed="R034" n="0254a11"/>贪合石火。贪心求觅等。言希望无厌。合上石火烧 <lb ed="X" n="0007a21"/><lb ed="R034" n="0254a12"/>木亦不知厌。然求觅必使驰走者。贪之表也。谓念 <lb ed="X" n="0007a22"/><lb ed="R034" n="0254a13"/>起于心。形动于身。使之不得自由。亦如石火蔓延。 <lb ed="X" n="0007a23"/><lb ed="R034" n="0254a14"/>触处皆烧不能自息也。若有下。谓求之称心受用。 <lb ed="X" n="0007a24"/><lb ed="R034" n="0254a15"/>愈得愈不足。而圣人观之如火可畏。众生更加追 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0007b" n="0007b"/> <lb ed="X" n="0007b01"/><lb ed="R034" n="0254a16"/>求。且尽一切时而无厌足。此言称意则滋贪。若无 <lb ed="X" n="0007b02"/><lb ed="R034" n="0254a17"/>下。又因贪不得。热恼生嗔。以嗔助贪。而贪之愈急。 <lb ed="X" n="0007b03"/><lb ed="R034" n="0254a18"/>故云日夜追求。言追求者。即不当贪而强贪。未免 <lb ed="X" n="0007b04"/><lb ed="R034" n="0254b01"/>劳身劳心。此又因贪见痴也。是故下。蹑上显害。能 <lb ed="X" n="0007b05"/><lb ed="R034" n="0254b02"/>生无量烦恼火者。言其根随诸惑。顿然皆起。又不 <lb ed="X" n="0007b06"/><lb ed="R034" n="0254b03"/>止上之三种也。为起下。因害推本。皆为起一念贪 <lb ed="X" n="0007b07"/><lb ed="R034" n="0254b04"/>心。恒无知足使然也。世间下结合前喩。谓财宝如 <lb ed="X" n="0007b08"/><lb ed="R034" n="0254b05"/>草木。下句当云贪欲如石火。而不言石火言舍宅 <lb ed="X" n="0007b09"/><lb ed="R034" n="0254b06"/>者。舍宅即是众生。舍宅即火也。良以草木为石火 <lb ed="X" n="0007b10"/><lb ed="R034" n="0254b07"/>烧尽。财宝为贪心摄尽也。</p><p xml:id="pX21p0007b1011" cb:place="inline">△三结喩火宅。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007b11"/><lb ed="R034" n="0254b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0007b1101">以是因缘。一切诸<persName>佛</persName>。说于三界名为火宅。善男子。出 <lb ed="X" n="0007b12"/><lb ed="R034" n="0254b09"/>家菩萨能如是观。厌離世间。名真出家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007b13"/><lb ed="R034" n="0254b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0007b1301">初句蹑前。由一贪心引诸烦恼。昼夜逼迫苦身劳 <lb ed="X" n="0007b14"/><lb ed="R034" n="0254b11"/>心。是这等因缘。所以一切诸<persName>佛</persName>说三界无安犹如 <lb ed="X" n="0007b15"/><lb ed="R034" n="0254b12"/>火宅。正欲令人厌離此也。然因缘有两解。一则通 <lb ed="X" n="0007b16"/><lb ed="R034" n="0254b13"/>说。如因由缘故。谓一念擧贪。引起无量尘劳烦恼。 <lb ed="X" n="0007b17"/><lb ed="R034" n="0254b14"/>以能引为因缘也。二别说。亦可亲生为因。即贪心。 <lb ed="X" n="0007b18"/><lb ed="R034" n="0254b15"/>助法为缘。即财欲。由世间财欲等诸惑。勾引为缘。 <lb ed="X" n="0007b19"/><lb ed="R034" n="0254b16"/>贪心始发。以因缘付合。无量苦生。种种逼迫。非火 <lb ed="X" n="0007b20"/><lb ed="R034" n="0254b17"/>宅而何哉。善男下结劝。</p><p xml:id="pX21p0007b2010" cb:place="inline">△四以偈重颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007b21"/><lb ed="R034" n="0254b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0007b2101">尔时<persName>如来</persName>褈说偈言。</p> <lb ed="X" n="0007b22"/><lb ed="R034" n="0255a01"/><p xml:id="pX21p0007b2201">出家菩萨观世宅。犹如人间微少火。一切草木渐能 <lb ed="X" n="0007b23"/><lb ed="R034" n="0255a02"/>烧。世宅当知亦如是。众生所有众财宝。更互追求常 <lb ed="X" n="0007b24"/><lb ed="R034" n="0255a03"/>不足。求不得苦恒在心。老病死火无时灭。以是因缘 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0007c" n="0007c"/> <lb ed="X" n="0007c01"/><lb ed="R034" n="0255a04"/>诸<persName>世尊</persName>。说于三界为火宅。若欲超过三界苦。应修梵 <lb ed="X" n="0007c02"/><lb ed="R034" n="0255a05"/>行作沙门。三昧神通得现前。自利利他悉圆满。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007c03"/><lb ed="R034" n="0255a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0007c0301">初句标定。次二句颂喩。世宅下颂法合。众生下明 <lb ed="X" n="0007c04"/><lb ed="R034" n="0255a07"/>贪心转盛。更互者非一人擧世皆然。追求者苦心 <lb ed="X" n="0007c05"/><lb ed="R034" n="0255a08"/>也。常不足者。谓追求称心。犹自不足。贪之愈盛也。 <lb ed="X" n="0007c06"/><lb ed="R034" n="0255a09"/>求不得苦者。谓求之不得。苦逼于心。引起嗔也。老 <lb ed="X" n="0007c07"/><lb ed="R034" n="0255a10"/>病下。言火者。非独贪心一种。而老病死等皆为火 <lb ed="X" n="0007c08"/><lb ed="R034" n="0255a11"/>也。无时灭者相续也。火宅详如法花。恐繁不引。若 <lb ed="X" n="0007c09"/><lb ed="R034" n="0255a12"/>欲下颂前结劝。梵行即净行。谓心不起贪方为梵 <lb ed="X" n="0007c10"/><lb ed="R034" n="0255a13"/>行作沙门者劝出家也。三昧等。乃出家修行所得 <lb ed="X" n="0007c11"/><lb ed="R034" n="0255a14"/>功德也。良以梵行戒也。三昧定也。神通乃定力发 <lb ed="X" n="0007c12"/><lb ed="R034" n="0255a15"/>出之大用也。自利下。言两利之功皆慧也。以始觉 <lb ed="X" n="0007c13"/><lb ed="R034" n="0255a16"/>观照。自利之慧。复起後得智。鉴機说法。利他之慧。 <lb ed="X" n="0007c14"/><lb ed="R034" n="0255a17"/>二慧皆足。故云悉圆满。总言戒定慧三学。为沙门 <lb ed="X" n="0007c15"/><lb ed="R034" n="0255a18"/>成道之大本也。</p><p xml:id="pX21p0007c1507" cb:place="inline">△三石窟丧命喩二。初标擧宝藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007c16"/><lb ed="R034" n="0255b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0007c1601">复次善男子。爱乐出家当观舍宅。如彼深山石窟之 <lb ed="X" n="0007c17"/><lb ed="R034" n="0255b02"/>中。有大宝藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007c18"/><lb ed="R034" n="0255b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0007c1801">如後合文。石窟喩舍宅即自身也。宝藏喩善根。喩 <lb ed="X" n="0007c19"/><lb ed="R034" n="0255b04"/>義在後。此但标擧耳。</p><p xml:id="pX21p0007c1909" cb:place="inline">△二别喩父子八。初长者大 <lb ed="X" n="0007c20"/><lb ed="R034" n="0255b05"/>富。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007c21"/><lb ed="R034" n="0255b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0007c2101">譬如长者唯有一子。其家大富。财宝无量。奴婢仆从。 <lb ed="X" n="0007c22"/><lb ed="R034" n="0255b07"/>象马无数。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007c23"/><lb ed="R034" n="0255b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0007c2301">此一科。喩廣合略。若不配释。难尽其详。理宜长者 <lb ed="X" n="0007c24"/><lb ed="R034" n="0255b09"/>喩<persName>佛</persName>。<note place="inline">不必引法花疏。长者具十德。只泛言有德者。皆有长者之称</note>其家喩三界。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0008a" n="0008a"/> <lb ed="X" n="0008a01"/><lb ed="R034" n="0255b10"/>从理涉事。应身三界为教主。依止三界。故以为家。 <lb ed="X" n="0008a02"/><lb ed="R034" n="0255b11"/>家者统也。统身家于其中也。财富无量者。总喩如 <lb ed="X" n="0008a03"/><lb ed="R034" n="0255b12"/>来法财万德。一切功德皆具足也。奴婢仆从。为男 <lb ed="X" n="0008a04"/><lb ed="R034" n="0255b13"/>女使用之人。或喩权智随实智使用。或喩八部鬼 <lb ed="X" n="0008a05"/><lb ed="R034" n="0255b14"/>神随<persName>佛</persName>护法。如仆随主也。象马喩法门。无数言多 <lb ed="X" n="0008a06"/><lb ed="R034" n="0255b15"/>种。法花云。种种因缘。种种譬喩。廣演言教。无数方 <lb ed="X" n="0008a07"/><lb ed="R034" n="0255b16"/>便等是也。唯有一子者。喩诸众生。业果虽别。同一 <lb ed="X" n="0008a08"/><lb ed="R034" n="0255b17"/><persName>佛</persName>性。故<persName>佛</persName>观众生犹如一子。</p><p xml:id="pX21p0008a0812" cb:place="inline">△二命终付业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008a09"/><lb ed="R034" n="0255b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0008a0901">是父于後。忽遭重病。名医良药不能救疗。长者自知 <lb ed="X" n="0008a10"/><lb ed="R034" n="0256a01"/>将死不久。即命其子而告之言。凡我所有一切财宝。 <lb ed="X" n="0008a11"/><lb ed="R034" n="0256a02"/>付嘱于汝。勤加守护。勿令漏失。既付嘱<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a1101" n="0008a1101"/><anchor xml:id="beg0008a1101" n="0008a1101"/>已<anchor xml:id="end0008a1101"/>。即便命终。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008a12"/><lb ed="R034" n="0256a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0008a1201">忽遭重病者。喩<persName>佛</persName>示生三界与民同患。如九恼臂 <lb ed="X" n="0008a13"/><lb ed="R034" n="0256a04"/>痛等。医不能治者。喩诸定业。如金枪马麦等。自知 <lb ed="X" n="0008a14"/><lb ed="R034" n="0256a05"/>将死不久者。如<persName>佛</persName>自知涅槃时至也。命其子等者。 <lb ed="X" n="0008a15"/><lb ed="R034" n="0256a06"/>喩<persName>佛</persName>遗教也。一切财宝喩戒定慧品之法财也。付 <lb ed="X" n="0008a16"/><lb ed="R034" n="0256a07"/>嘱下。喩<persName>佛</persName>嘱累云。依我四念处住。戒为汝等大师。 <lb ed="X" n="0008a17"/><lb ed="R034" n="0256a08"/>勿丧法身。勿损慧命。不可退失菩提心等。即勤加 <lb ed="X" n="0008a18"/><lb ed="R034" n="0256a09"/>守护勿令漏失之言。即便命终者。喩双林入灭也。</p> <lb ed="X" n="0008a19"/><lb ed="R034" n="0256a10"/><p xml:id="pX21p0008a1901">△三痴儿耗业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008a20"/><lb ed="R034" n="0256a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0008a2001">时长者子。不顺其命。恣行放逸。既损家业。财物散失。 <lb ed="X" n="0008a21"/><lb ed="R034" n="0256a12"/>僮仆逃逝。而无所依。时彼老母。心怀忧恼。遂得重病。 <lb ed="X" n="0008a22"/><lb ed="R034" n="0256a13"/>即便终殁。其子贫穷。无所恃怙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008a23"/><lb ed="R034" n="0256a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0008a2301">子喩生死凡夫。不顺命者。喩<persName>佛</persName>徒遗言教。人不遵 <lb ed="X" n="0008a24"/><lb ed="R034" n="0256a15"/>行也。恣行放逸者。喩众生贪求五欲。无所忌惮也。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0008b" n="0008b"/> <lb ed="X" n="0008b01"/><lb ed="R034" n="0256a16"/>损家财。喩自迷真性。僮仆逃。喩善神远離。无所依 <lb ed="X" n="0008b02"/><lb ed="R034" n="0256a17"/>者。无善可恃也。老母亦终者。以父母皆喩<persName>佛</persName>。方便 <lb ed="X" n="0008b03"/><lb ed="R034" n="0256a18"/>权智喩父。以实智及慈悲喩母。谓众生不遵行<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0008b04"/><lb ed="R034" n="0256b01"/>法。造罪无機。<persName>佛</persName>虽慈悲。亦因之息化。即如母终。其 <lb ed="X" n="0008b05"/><lb ed="R034" n="0256b02"/>子贫穷者。无圣人之法财如贫。无圣人之果位如 <lb ed="X" n="0008b06"/><lb ed="R034" n="0256b03"/>穷。无所恃怙者。以母亡失所恃。父亡失所怙。内合 <lb ed="X" n="0008b07"/><lb ed="R034" n="0256b04"/>众生造罪。不得诸<persName>佛</persName>权实二智恃怙。孤惸极矣。</p><p xml:id="pX21p0008b0719" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0008b08"/><lb ed="R034" n="0256b05"/>四採薪获宝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008b09"/><lb ed="R034" n="0256b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0008b0901">遂投山谷。拾薪採果。货鬻自给。彼时遇雪。入石窟中。 <lb ed="X" n="0008b10"/><lb ed="R034" n="0256b07"/>权自憩息。然此窟中。是昔国王藏七宝所。无能知者。 <lb ed="X" n="0008b11"/><lb ed="R034" n="0256b08"/>经数百千年。迥绝人迹。时彼贫人。业因缘故。偶入窟 <lb ed="X" n="0008b12"/><lb ed="R034" n="0256b09"/>中。见无量金。心大欢喜。得未曾有。因而分割。若干分 <lb ed="X" n="0008b13"/><lb ed="R034" n="0256b10"/>金造立舍宅。若干分金。为娶妻财。如是奴婢。如是象 <lb ed="X" n="0008b14"/><lb ed="R034" n="0256b11"/>马。随心所欲。皆如其意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008b15"/><lb ed="R034" n="0256b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0008b1501">初三句。喩心逐境牵。业能感果如货鬻。来果不失 <lb ed="X" n="0008b16"/><lb ed="R034" n="0256b13"/>为自给。此一喩历三生也。痴儿耗业採薪等。喩前 <lb ed="X" n="0008b17"/><lb ed="R034" n="0256b14"/>阴身。遇雪者。雪是寒物。喩死时也。入石窟者。喩中 <lb ed="X" n="0008b18"/><lb ed="R034" n="0256b15"/>阴身投托母胎也。权自憩息者。喩後阴身报成出 <lb ed="X" n="0008b19"/><lb ed="R034" n="0256b16"/>胎为人时。前阴业息也。古国王喩自<anchor xml:id="nkr_note_add_0008b1901" n="0008b1901"/><anchor xml:id="beg0008b1901" n="0008b1901"/>己<anchor xml:id="end0008b1901"/>法身。七宝 <lb ed="X" n="0008b20"/><lb ed="R034" n="0256b17"/>喩性中所具法财功德。经百千年迥绝人迹者。喩 <lb ed="X" n="0008b21"/><lb ed="R034" n="0256b18"/>众生迷失性宝。其来无始也。时彼贫人下。喩虽迷 <lb ed="X" n="0008b22"/><lb ed="R034" n="0257a01"/>性宝。却有多劫善根因缘。得受後身。如彼人入窟。 <lb ed="X" n="0008b23"/><lb ed="R034" n="0257a02"/>见无量金者。谓多劫善种成熟今得富报。分割其 <lb ed="X" n="0008b24"/><lb ed="R034" n="0257a03"/>金。至皆如其意者。喩豐衣足食。受享五欲。功名富 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0008c" n="0008c"/> <lb ed="X" n="0008c01"/><lb ed="R034" n="0257a04"/>贵所事称心也<note place="inline">问。前科痴儿耗业。喩众生迷失性宝。造诸恶业。既造恶业。何感善报。 <lb ed="X" n="0008c02"/><lb ed="R034" n="0257a05"/>答八识含种有二种。一谓新熏。一谓宿种。新熏虽恶。未熟而隐。宿种虽远。成熟而发。今言受善报者。夙习 <lb ed="X" n="0008c03"/><lb ed="R034" n="0257a06"/>善种成熟。所以先受善报。有何疑乎</note>。</p><p xml:id="pX21p0008c0315" cb:place="inline">△五群贼劫害。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008c04"/><lb ed="R034" n="0257a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0008c0401">作是计时。有诸群贼。为趁走鹿。到于窟前。见此贫人。 <lb ed="X" n="0008c05"/><lb ed="R034" n="0257a08"/>以金分配。遂捨其鹿。杀人取金。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008c06"/><lb ed="R034" n="0257a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0008c0601">作是下。喩众生正受五欲。为乐所迷之时也。群贼 <lb ed="X" n="0008c07"/><lb ed="R034" n="0257a10"/>喩琰魔使者。即无常杀鬼。杀人即鬼使勾魂不让 <lb ed="X" n="0008c08"/><lb ed="R034" n="0257a11"/>人情。取金即所作诸业随之去矣。现前财产不属 <lb ed="X" n="0008c09"/><lb ed="R034" n="0257a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0008c0901" n="0008c0901"/><anchor xml:id="beg0008c0901" n="0008c0901"/>已<anchor xml:id="end0008c0901"/>有也。应知此节。大警人心哉。所谓昨日庙堂。今 <lb ed="X" n="0008c10"/><lb ed="R034" n="0257a13"/>归黄土。贺者纔临。而吊者随至。呜呼哀哉。</p><p xml:id="pX21p0008c1017" cb:place="inline">△六以 <lb ed="X" n="0008c11"/><lb ed="R034" n="0257a14"/>法合喩<note place="inline">上之配释者。因文长汗漫。喩无所归。是以逐节配之。至此方是<persName>如来</persName>自合。当知前文 <lb ed="X" n="0008c12"/><lb ed="R034" n="0257a15"/>亦遵此配。不为杜撰</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008c13"/><lb ed="R034" n="0257a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0008c1301">异痴凡夫亦复如是。深著世乐。不乐出離。深山石窟 <lb ed="X" n="0008c14"/><lb ed="R034" n="0257a17"/>如世舍宅。伏藏金宝犹如善根。琰魔使者即是群贼。 <lb ed="X" n="0008c15"/><lb ed="R034" n="0257a18"/>随业受报堕三恶道。不闻父母三宝名字。丧失善根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008c16"/><lb ed="R034" n="0257b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0008c1601">初二句总合。意赅痴儿耗业等義。深著世乐。合窟 <lb ed="X" n="0008c17"/><lb ed="R034" n="0257b02"/>中分金皆如其意。世乐是世间五欲财利。深著是 <lb ed="X" n="0008c18"/><lb ed="R034" n="0257b03"/>众生染著之心。不乐出離者。谓世人为五欲所迷。 <lb ed="X" n="0008c19"/><lb ed="R034" n="0257b04"/>只恐贪之不多。求之不巧。享之不久。谁肯念生死。 <lb ed="X" n="0008c20"/><lb ed="R034" n="0257b05"/>求出家。離烦恼。正显愚痴凡夫也。深山等法喩对 <lb ed="X" n="0008c21"/><lb ed="R034" n="0257b06"/>合。言喩中深山石窟。即如世间之舍宅五蕴身也。 <lb ed="X" n="0008c22"/><lb ed="R034" n="0257b07"/>伏藏金宝犹如夙习善根。感今生之富贵。琰魔使 <lb ed="X" n="0008c23"/><lb ed="R034" n="0257b08"/>者即是群贼。随业受报堕三恶道等。此言在日不 <lb ed="X" n="0008c24"/><lb ed="R034" n="0257b09"/>修出世之行。贪恋五欲。又造恶因。死之必堕恶道 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0009a" n="0009a"/> <lb ed="X" n="0009a01"/><lb ed="R034" n="0257b10"/>也。然恶道之中不闻父母三宝名字者。谓地狱中 <lb ed="X" n="0009a02"/><lb ed="R034" n="0257b11"/>擧目所视。皆牛头阿傍。铜蛇铁狗等。身之所受。皆 <lb ed="X" n="0009a03"/><lb ed="R034" n="0257b12"/>刀山挂骨。剑树穿身等。口中所啖。皆镬汤烊铜。焦 <lb ed="X" n="0009a04"/><lb ed="R034" n="0257b13"/>丸铁糜等。耳之所听。皆喝骂斥咤。刑具受苦之声。 <lb ed="X" n="0009a05"/><lb ed="R034" n="0257b14"/>呜呼。何闻三宝之名。那见父母之面哉。若堕饿鬼 <lb ed="X" n="0009a06"/><lb ed="R034" n="0257b15"/>道中。肢节火燃。乃至担沙负石。塡河塞海。如是恶 <lb ed="X" n="0009a07"/><lb ed="R034" n="0257b16"/>业所障。便是三宝父母觌面相对。亦自障不见。畜 <lb ed="X" n="0009a08"/><lb ed="R034" n="0257b17"/>生愚痴障性。或有见者闻者。而愚痴不识。亦虽见 <lb ed="X" n="0009a09"/><lb ed="R034" n="0257b18"/>闻而实不见闻也。又畜牲知母不知父。纵然知母 <lb ed="X" n="0009a10"/><lb ed="R034" n="0258a01"/>亦愚痴顚倒。罔闻伦类。丧失善根者。可谓一失人 <lb ed="X" n="0009a11"/><lb ed="R034" n="0258a02"/>身。万劫不复矣。</p><p xml:id="pX21p0009a1107" cb:place="inline">△七结劝出家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a12"/><lb ed="R034" n="0258a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009a1201">以是因缘。应当厌離。发于无上大菩提心。出家修道。 <lb ed="X" n="0009a13"/><lb ed="R034" n="0258a04"/>希成妙觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a14"/><lb ed="R034" n="0258a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009a1401">初句。承上深著世乐至丧失善根之因缘。应当下 <lb ed="X" n="0009a15"/><lb ed="R034" n="0258a06"/>劝離。是分所当为之事也。盖厌尘者出尘。修道者 <lb ed="X" n="0009a16"/><lb ed="R034" n="0258a07"/>成道。当以菩提心为因地心。妙觉为果地觉。虽然。 <lb ed="X" n="0009a17"/><lb ed="R034" n="0258a08"/>假若在家繁扰。必多作少成。理应出家修道。如鸟 <lb ed="X" n="0009a18"/><lb ed="R034" n="0258a09"/>出笼。无上妙觉庶其可望。故云希成。</p><p xml:id="pX21p0009a1815" cb:place="inline">△八以偈重 <lb ed="X" n="0009a19"/><lb ed="R034" n="0258a10"/>颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a20"/><lb ed="R034" n="0258a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009a2001">尔时<persName>如来</persName>褈说偈言。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a21"/><lb ed="R034" n="0258a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009a2101">此标章。下正颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a22"/><lb ed="R034" n="0258a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009a2201">爱乐在家诸菩萨。观于舍宅如宝藏。譬如长者有一 <lb ed="X" n="0009a23"/><lb ed="R034" n="0258a14"/>子。其家大富饶财宝。奴婢仆从及象马。一切所需无 <lb ed="X" n="0009a24"/><lb ed="R034" n="0258a15"/>不豐。于後长者身有病。擧世良医皆拱手。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0009b" n="0009b"/> <lb ed="X" n="0009b01"/><lb ed="R034" n="0258a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009b0101">此颂长者大富喩。初句。即深著世乐不欲出離之 <lb ed="X" n="0009b02"/><lb ed="R034" n="0258a17"/>人。诸菩萨者称呼也。如前文云在家菩萨。出家菩 <lb ed="X" n="0009b03"/><lb ed="R034" n="0258a18"/>萨。观于舍宅者。警策在家之人。令自<anchor xml:id="nkr_note_add_0009b0301" n="0009b0301"/><anchor xml:id="beg0009b0301" n="0009b0301"/>己<anchor xml:id="end0009b0301"/>观察<anchor xml:id="nkr_note_add_0009b0302" n="0009b0302"/><anchor xml:id="beg0009b0302" n="0009b0302"/>己<anchor xml:id="end0009b0302"/>身 <lb ed="X" n="0009b04"/><lb ed="R034" n="0258b01"/>也。如宝藏者。长文以金宝虽喩善根。然喩中因贪 <lb ed="X" n="0009b05"/><lb ed="R034" n="0258b02"/>宝藏遭贼劫杀。彼法合因著世乐堕落三涂。故<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0009b06"/><lb ed="R034" n="0258b03"/>教与应如是观。此二句标住。下正颂。譬喩六句皆 <lb ed="X" n="0009b07"/><lb ed="R034" n="0258b04"/>同长行。拱手二字。言长者病重必死。医不敢治。如 <lb ed="X" n="0009b08"/><lb ed="R034" n="0258b05"/>摇头拱手皆告辞不应之意。喩<persName>佛</persName>示灭。势不能留。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009b09"/><lb ed="R034" n="0258b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009b0901">临终告命诸亲族。付嘱家财与其子。教诲令存孝养 <lb ed="X" n="0009b10"/><lb ed="R034" n="0258b07"/>心。当勤享祀无断绝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009b11"/><lb ed="R034" n="0258b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009b1101">此颂临终付业。告亲族者。喩<persName>佛</persName>留法要。须同人天 <lb ed="X" n="0009b12"/><lb ed="R034" n="0258b09"/>八部等。孝养享祀等者。皆喩依教奉行。<persName>佛</persName>种莫断 <lb ed="X" n="0009b13"/><lb ed="R034" n="0258b10"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009b14"/><lb ed="R034" n="0258b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009b1401">是时其子违父命。度纵愚痴多放逸。老母怀忧疾病 <lb ed="X" n="0009b15"/><lb ed="R034" n="0258b12"/>身。又因恶子寻丧逝。眷属乖離无所托。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009b16"/><lb ed="R034" n="0258b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009b1601">此颂痴儿耗业。父母皆喩<persName>佛</persName>。权智喩父。实智慈悲 <lb ed="X" n="0009b17"/><lb ed="R034" n="0258b14"/>喩母。恶子喩凡夫。不信正法如违父命。能生恶见 <lb ed="X" n="0009b18"/><lb ed="R034" n="0258b15"/>如纵愚放逸。寻者俄也。丧逝喩<persName>佛</persName>隐身不现配准 <lb ed="X" n="0009b19"/><lb ed="R034" n="0258b16"/>长行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009b20"/><lb ed="R034" n="0258b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009b2001">拾薪货鬻以为常。往彼山中遇风雪。入于石窟而暂 <lb ed="X" n="0009b21"/><lb ed="R034" n="0258b18"/>息。窟中往昔藏妙宝。<anchor xml:id="nkr_note_add_0009b2101" n="0009b2101"/><anchor xml:id="beg0009b2101" n="0009b2101"/>已<anchor xml:id="end0009b2101"/>经久远无人知。樵人得遇真 <lb ed="X" n="0009b22"/><lb ed="R034" n="0259a01"/>金藏。心怀踊跃生稀有。寻时分配真金宝。随意所欲 <lb ed="X" n="0009b23"/><lb ed="R034" n="0259a02"/>悉用之。或以造舍或妻财。奴婢象马幷车乘。挍计未 <lb ed="X" n="0009b24"/><lb ed="R034" n="0259a03"/>来无能捨。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0009c" n="0009c"/> <lb ed="X" n="0009c01"/><lb ed="R034" n="0259a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009c0101">此颂採薪获宝。与长行大同。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c02"/><lb ed="R034" n="0259a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009c0201">群贼因鹿到其前。是彼怨家会遇时。遂杀贫人取金 <lb ed="X" n="0009c03"/><lb ed="R034" n="0259a06"/>去。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c04"/><lb ed="R034" n="0259a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009c0401">此颂群贼劫害。因鹿者。杀人取金之由致也。喩中 <lb ed="X" n="0009c05"/><lb ed="R034" n="0259a08"/>群贼因逐鹿。见珍财以杀人。贼为贫人之怨家。法 <lb ed="X" n="0009c06"/><lb ed="R034" n="0259a09"/>中杀鬼。因随业。见寿尽以追命。鬼亦世人之怨家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c07"/><lb ed="R034" n="0259a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009c0701">愚痴众生亦如是。石窟犹如世间宅。伏藏真金比善 <lb ed="X" n="0009c08"/><lb ed="R034" n="0259a11"/>根。琰魔鬼使如劫贼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c09"/><lb ed="R034" n="0259a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009c0901">此颂法合。世间即众生世间。宅即身。馀皆準前。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c10"/><lb ed="R034" n="0259a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0009c1001">以是因缘诸<persName>佛</persName>子。早趣出家修善品。应观身命类浮 <lb ed="X" n="0009c11"/><lb ed="R034" n="0259a14"/>泡。勤修戒忍波罗蜜。当诣七宝菩提树。金刚座上证 <lb ed="X" n="0009c12"/><lb ed="R034" n="0259a15"/>如如。常住不灭难思议。转正法轮化群品。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c13"/><lb ed="R034" n="0259a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0009c1301">此颂结劝出家也。初二句。谓众生虽有善根。受享 <lb ed="X" n="0009c14"/><lb ed="R034" n="0259a17"/>五欲。而阎罗老子不顺人情。无常杀鬼有何面目。 <lb ed="X" n="0009c15"/><lb ed="R034" n="0259a18"/>故云以是因缘。诸<persName>佛</persName>子三字。是<persName>佛</persName>呼召警觉之辞。 <lb ed="X" n="0009c16"/><lb ed="R034" n="0259b01"/>早趣下。<persName>佛</persName>劝智光等趁早出家。修善品者。乃劝行 <lb ed="X" n="0009c17"/><lb ed="R034" n="0259b02"/>人。履践之工夫也。善品不出三学六度。此为直劝。 <lb ed="X" n="0009c18"/><lb ed="R034" n="0259b03"/>下文令自观身。乃父母精血合成。无常有死。观命。 <lb ed="X" n="0009c19"/><lb ed="R034" n="0259b04"/>乃识息暖三连持。数尽即亡。如浮沤水泡。虚幻无 <lb ed="X" n="0009c20"/><lb ed="R034" n="0259b05"/>坚以警策之。勤修戒忍等。六度擧二者。言非戒无 <lb ed="X" n="0009c21"/><lb ed="R034" n="0259b06"/>以为基。非忍触境则退。此二为入道根源。万行之 <lb ed="X" n="0009c22"/><lb ed="R034" n="0259b07"/>首引也。波罗蜜云到彼岸。良以本于戒忍。资以万 <lb ed="X" n="0009c23"/><lb ed="R034" n="0259b08"/>行。而功圆行满。则究竟成<persName>佛</persName>。故云当诣七宝等。七 <lb ed="X" n="0009c24"/><lb ed="R034" n="0259b09"/>宝表觉支。菩提即智果。树表仁覆。座表断果。金刚 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0010a" n="0010a"/> <lb ed="X" n="0010a01"/><lb ed="R034" n="0259b10"/>表坚。则成报身<persName>佛</persName>也。故云证如如。即法如如智。合 <lb ed="X" n="0010a02"/><lb ed="R034" n="0259b11"/>法如如理。理智究竟。自然常住不灭矣。然本是凡 <lb ed="X" n="0010a03"/><lb ed="R034" n="0259b12"/>夫。遂成<persName>佛</persName>果。推本则始于出家。是以出家至于成 <lb ed="X" n="0010a04"/><lb ed="R034" n="0259b13"/><persName>佛</persName>之功德。诚哉不可思议也。以上成<persName>佛</persName>为自利。末 <lb ed="X" n="0010a05"/><lb ed="R034" n="0259b14"/>句利他。以其既能成<persName>佛</persName>。理宜转法。亦自然之道也。</p> <lb ed="X" n="0010a06"/><lb ed="R034" n="0259b15"/><p xml:id="pX21p0010a0601">△四密观辩毒喩七。初毒杂甘露。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010a07"/><lb ed="R034" n="0259b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0010a0701">复次善男子。世间所有一切舍宅。犹如杂毒甘露饮 <lb ed="X" n="0010a08"/><lb ed="R034" n="0259b17"/>食。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010a09"/><lb ed="R034" n="0259b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0010a0901">舍宅亦众生身。甘露云不死之药。喩<persName>佛</persName>性不灭。毒 <lb ed="X" n="0010a10"/><lb ed="R034" n="0260a01"/>能害命。喩烦恼惑心。杂谓混杂。喩众生五蕴身中 <lb ed="X" n="0010a11"/><lb ed="R034" n="0260a02"/>虽具<persName>佛</persName>性。却又具足一切烦恼种子。以有烦恼则 <lb ed="X" n="0010a12"/><lb ed="R034" n="0260a03"/>招感生死。以有<persName>佛</persName>性则修证成<persName>佛</persName>。故云犹如等。起 <lb ed="X" n="0010a13"/><lb ed="R034" n="0260a04"/>信云。生灭与不生灭和合。非一非异。成阿赖耶识。 <lb ed="X" n="0010a14"/><lb ed="R034" n="0260a05"/>此则标擧大本也。</p><p xml:id="pX21p0010a1408" cb:place="inline">△二聪子辩毒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010a15"/><lb ed="R034" n="0260a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0010a1501">譬如长者唯有一子。总慧利根。达迦楼罗秘密观门。 <lb ed="X" n="0010a16"/><lb ed="R034" n="0260a07"/>能辩妻药。善巧方便。父母恩怜。爱念无比。时长者子。 <lb ed="X" n="0010a17"/><lb ed="R034" n="0260a08"/>为有事缘。往至廛肆。未及归家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010a18"/><lb ed="R034" n="0260a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0010a1801">子喩出家菩萨。长者喩在家父母。此喩出家者不 <lb ed="X" n="0010a19"/><lb ed="R034" n="0260a10"/>唯自利。亦能救父母出苦。所谓一子出家。九祖生 <lb ed="X" n="0010a20"/><lb ed="R034" n="0260a11"/>天实利也。喩中子有聪利之资。能博览群书。能通 <lb ed="X" n="0010a21"/><lb ed="R034" n="0260a12"/>辩毒之術。喩出家人。因参近知识。博览正教。能辩 <lb ed="X" n="0010a22"/><lb ed="R034" n="0260a13"/>邪正因果等。迦楼即金翅鸟王。颈有如意珠。以龙 <lb ed="X" n="0010a23"/><lb ed="R034" n="0260a14"/>为食。亦能辩毒。而後食之。乃妨害也。辩毒之術借 <lb ed="X" n="0010a24"/><lb ed="R034" n="0260a15"/>彼为名耳。秘密者。口传心受。不许多人共得之法。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0010b" n="0010b"/> <lb ed="X" n="0010b01"/><lb ed="R034" n="0260a16"/>喩<persName>佛</persName>心印。非機不传。善巧方便喩权法也。亦可秘 <lb ed="X" n="0010b02"/><lb ed="R034" n="0260a17"/>密喩实智。观门喩权智。父母下。皆喩中虚文。不可 <lb ed="X" n="0010b03"/><lb ed="R034" n="0260a18"/>强配。若欲配者。事缘喩修行。至廛喩利他。未及归 <lb ed="X" n="0010b04"/><lb ed="R034" n="0260b01"/>家即出家也。</p><p xml:id="pX21p0010b0406" cb:place="inline">△三亲服毒药。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010b05"/><lb ed="R034" n="0260b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0010b0501">尔时父母与诸亲族。欢喜宴乐。具设甘膳。时有怨家。 <lb ed="X" n="0010b06"/><lb ed="R034" n="0260b03"/>密以毒药。致饮食中。无人觉知。是时父母。不知食中 <lb ed="X" n="0010b07"/><lb ed="R034" n="0260b04"/>有杂毒药。遂令长幼服杂毒食。其子後来。父母欢喜。 <lb ed="X" n="0010b08"/><lb ed="R034" n="0260b05"/>所留饮食。赐予其子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010b09"/><lb ed="R034" n="0260b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0010b0901">父母宴乐。喩任运度日也。甘膳喩<persName>佛</persName>性。怨家喩无 <lb ed="X" n="0010b10"/><lb ed="R034" n="0260b07"/>明。以无明不觉。真性随缘。转生三细。及至六粗。岂 <lb ed="X" n="0010b11"/><lb ed="R034" n="0260b08"/>非怨家乎。岂非毒药杂于甘膳乎。众生因迷不觉。 <lb ed="X" n="0010b12"/><lb ed="R034" n="0260b09"/>如父母不知有毒也。喩中父母不知令人服之者。 <lb ed="X" n="0010b13"/><lb ed="R034" n="0260b10"/>假设之虚文。法中以无明所覆。十二类生孰不具 <lb ed="X" n="0010b14"/><lb ed="R034" n="0260b11"/>之也。子从父生烦恼本具。義如留与。</p><p xml:id="pX21p0010b1415" cb:place="inline">△四子药解毒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010b15"/><lb ed="R034" n="0260b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0010b1501">是长者子。未需饮食。念迦楼罗秘密观门。便知食中 <lb ed="X" n="0010b16"/><lb ed="R034" n="0260b13"/>有杂毒药。其子虽知父母服毒。而不为说误服毒药。 <lb ed="X" n="0010b17"/><lb ed="R034" n="0260b14"/>所以者何。若觉服毒。更加闷乱。毒气速发。必令人死。 <lb ed="X" n="0010b18"/><lb ed="R034" n="0260b15"/>即设方便。白父母言。我且不食如是饮食。暂往市中 <lb ed="X" n="0010b19"/><lb ed="R034" n="0260b16"/>却来当食。何以故。我先买得无價宝珠。留在櫃中。而 <lb ed="X" n="0010b20"/><lb ed="R034" n="0260b17"/>忘封闭。于是父母闻说宝珠。生欢喜心。任子所往。子 <lb ed="X" n="0010b21"/><lb ed="R034" n="0260b18"/>遂驰走。诣医王家。求阿伽陀解毒妙药。既得此药。疾 <lb ed="X" n="0010b22"/><lb ed="R034" n="0261a01"/>走还家。乳酥沙糖。三味合煎。和阿伽陀。作是药<anchor xml:id="nkr_note_add_0010b2201" n="0010b2201"/><anchor xml:id="beg0010b2201" n="0010b2201"/>已<anchor xml:id="end0010b2201"/>。白 <lb ed="X" n="0010b23"/><lb ed="R034" n="0261a02"/>父母言。唯愿父母。服是甘露。此是雪山阿伽陀药。所 <lb ed="X" n="0010b24"/><lb ed="R034" n="0261a03"/>以者何。父母向来误服毒药。我所暂出本为父母。及 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0010c" n="0010c"/> <lb ed="X" n="0010c01"/><lb ed="R034" n="0261a04"/>诸人等。求得如是不死妙药。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010c02"/><lb ed="R034" n="0261a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0010c0201">子能辩毒不食者。喩出家菩萨。以正法考验。不受 <lb ed="X" n="0010c03"/><lb ed="R034" n="0261a06"/>烦恼也。子知父母服毒而不为说等者。喩出家菩 <lb ed="X" n="0010c04"/><lb ed="R034" n="0261a07"/>萨。虽知父母具烦恼生死。且不轻说。何也。恐其不 <lb ed="X" n="0010c05"/><lb ed="R034" n="0261a08"/>信。反生其怒。怒必生谤。谤则堕苦。何异毒发而死。 <lb ed="X" n="0010c06"/><lb ed="R034" n="0261a09"/>即设方便等。喩出家菩萨。虽不受诸烦恼。犹不敢 <lb ed="X" n="0010c07"/><lb ed="R034" n="0261a10"/>向人自夸。如子不敢直说。云我且不食等。暂往市 <lb ed="X" n="0010c08"/><lb ed="R034" n="0261a11"/>中等者。如出家菩萨向父母言。我虽出家。尙未参 <lb ed="X" n="0010c09"/><lb ed="R034" n="0261a12"/>学。待参学後。再来省近。何以下征释。买得宝珠。喩 <lb ed="X" n="0010c10"/><lb ed="R034" n="0261a13"/>向来闻过<persName>佛</persName>法心地法门。诚然无價。留在櫃中。喩 <lb ed="X" n="0010c11"/><lb ed="R034" n="0261a14"/>赖耶持种。而忘封闭。是不曾封闭。喩心法种子内 <lb ed="X" n="0010c12"/><lb ed="R034" n="0261a15"/>熏。渐渐增长。父母闻说下。喩出家菩萨。父母闻知 <lb ed="X" n="0010c13"/><lb ed="R034" n="0261a16"/>参学修道。亦欢喜不留。任子所往。子遂驰走诣医 <lb ed="X" n="0010c14"/><lb ed="R034" n="0261a17"/>王家下。喩出家人学无常师。有道者便参。医王喩 <lb ed="X" n="0010c15"/><lb ed="R034" n="0261a18"/><persName>佛</persName>菩萨。或大善知识。如钦风不远千里而趋。故云 <lb ed="X" n="0010c16"/><lb ed="R034" n="0261b01"/>驰走。阿伽陀此云治一切病。故云妙药。喩一乘大 <lb ed="X" n="0010c17"/><lb ed="R034" n="0261b02"/>法。即至理一言转凡成圣也。得药还家。喩大道<anchor xml:id="nkr_note_add_0010c1701" n="0010c1701"/><anchor xml:id="beg0010c1701" n="0010c1701"/>已<anchor xml:id="end0010c1701"/> <lb ed="X" n="0010c18"/><lb ed="R034" n="0261b03"/>成。回家度亲也。如<persName>佛</persName>升<name role="" type="person">忉利天</name>为母说法。目连入 <lb ed="X" n="0010c19"/><lb ed="R034" n="0261b04"/>地狱救母超陞等。乳酥沙糖三味合煎者。喩大乘 <lb ed="X" n="0010c20"/><lb ed="R034" n="0261b05"/>戒定慧品。缺一不可也。和阿伽陀者。喩道借修成。 <lb ed="X" n="0010c21"/><lb ed="R034" n="0261b06"/>修凭法证也。作是下。白父母服药者。如子既成道。 <lb ed="X" n="0010c22"/><lb ed="R034" n="0261b07"/>为亲说法。唯愿者。喩劝勉也。甘露者赞法也。言雪 <lb ed="X" n="0010c23"/><lb ed="R034" n="0261b08"/>山者雪是白色。喩一乘白净法。为诸<persName>佛</persName>所证者<anchor xml:id="nkr_note_add_0010c2301" n="0010c2301"/><anchor xml:id="beg0010c2301" n="0010c2301"/>已<anchor xml:id="end0010c2301"/> <lb ed="X" n="0010c24"/><lb ed="R034" n="0261b09"/>向我说也。所以下征释上義。喩中为救父母求药。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0011a" n="0011a"/> <lb ed="X" n="0011a01"/><lb ed="R034" n="0261b10"/>法中为度父母求法也。不死之药。喩一乘心法。即 <lb ed="X" n="0011a02"/><lb ed="R034" n="0261b11"/>是众生自有之真心。虽自心本具。非求不能自悟。 <lb ed="X" n="0011a03"/><lb ed="R034" n="0261b12"/>故曰求得等。本有不遗究竟不灭。故喩不死。依教 <lb ed="X" n="0011a04"/><lb ed="R034" n="0261b13"/>修行见性成<persName>佛</persName>。故喩妙药。</p><p xml:id="pX21p0011a0411" cb:place="inline">△五吐毒延寿。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011a05"/><lb ed="R034" n="0261b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0011a0501">于是父母及众人等。心大欢喜。得未曾有。即服妙药。 <lb ed="X" n="0011a06"/><lb ed="R034" n="0261b15"/>吐诸毒气。便得不死。更延寿命。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011a07"/><lb ed="R034" n="0261b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0011a0701">父母等欢喜。喩教投機也。良以子对母言法喩皆 <lb ed="X" n="0011a08"/><lb ed="R034" n="0261b17"/>信。服药喩修行。吐毒喩断惑。不死即離死。既能断 <lb ed="X" n="0011a09"/><lb ed="R034" n="0261b18"/>惑。果则不生。再不受生死之苦也。更延寿命者。喩 <lb ed="X" n="0011a10"/><lb ed="R034" n="0262a01"/>得证法身。真常不灭也。</p><p xml:id="pX21p0011a1010" cb:place="inline">△六以法合喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011a11"/><lb ed="R034" n="0262a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0011a1101">出家菩萨亦复如是。过去父母沉沦生死。现在父母 <lb ed="X" n="0011a12"/><lb ed="R034" n="0262a03"/>不能出離。未来生死难可断尽。现在烦恼难可伏除。 <lb ed="X" n="0011a13"/><lb ed="R034" n="0262a04"/>以是因缘。为度父母。及诸众生。激发同体大慈悲心。 <lb ed="X" n="0011a14"/><lb ed="R034" n="0262a05"/>求大菩提。出家入道。善男子。是名舍宅如杂毒药。入 <lb ed="X" n="0011a15"/><lb ed="R034" n="0262a06"/>甘美食。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011a16"/><lb ed="R034" n="0262a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0011a1601">初二句总合救亲。过去下。言三世父母。出家能度。 <lb ed="X" n="0011a17"/><lb ed="R034" n="0262a08"/>过去即前生。沉者重也。坠堕也。沦者溺也。淹没也。 <lb ed="X" n="0011a18"/><lb ed="R034" n="0262a09"/>谓生死如巨溺。沉沦即堕于生死。如人堕巨溺。淹 <lb ed="X" n="0011a19"/><lb ed="R034" n="0262a10"/>没不能自出也。现在即今世。不能出離者。如业果 <lb ed="X" n="0011a20"/><lb ed="R034" n="0262a11"/>缠缚。谁肯求脱。未来即後世。言难可断尽者。不能 <lb ed="X" n="0011a21"/><lb ed="R034" n="0262a12"/>尽之也。以上言果。现在下烦恼明因。谓种现熏发。 <lb ed="X" n="0011a22"/><lb ed="R034" n="0262a13"/>不假定慧。诚难伏除。以是下。谓以是父母不能自 <lb ed="X" n="0011a23"/><lb ed="R034" n="0262a14"/>度因缘。所以子即出家度之。激发下。谓父子至亲。 <lb ed="X" n="0011a24"/><lb ed="R034" n="0262a15"/>如法身皆同故云同体。父母受苦。子何忍心。故激 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0011b" n="0011b"/> <lb ed="X" n="0011b01"/><lb ed="R034" n="0262a16"/>同体大悲心欲救之。然既曰同体。该尽含生。又不 <lb ed="X" n="0011b02"/><lb ed="R034" n="0262a17"/>止只救父母也。将欲救之求大菩提者。誓愿成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0011b03"/><lb ed="R034" n="0262a18"/>也。所以始则出家。终则入道。或以神通提拔。或以 <lb ed="X" n="0011b04"/><lb ed="R034" n="0262b01"/>智辩说法。能令过现父母。断惑证真。永離生死。是 <lb ed="X" n="0011b05"/><lb ed="R034" n="0262b02"/>故尽人子之孝。追远之诚。诚不辜<persName>佛</persName>化。不负<anchor xml:id="nkr_note_add_0011b0501" n="0011b0501"/><anchor xml:id="beg0011b0501" n="0011b0501"/>己<anchor xml:id="end0011b0501"/>灵。 <lb ed="X" n="0011b06"/><lb ed="R034" n="0262b03"/>盖出家之功。可思议哉。善男子下。结文不全。但结 <lb ed="X" n="0011b07"/><lb ed="R034" n="0262b04"/>初科。意在以总摄别。应知<persName>佛</persName>言自在也<note place="inline">激发者。逆境动心也</note>。</p> <lb ed="X" n="0011b08"/><lb ed="R034" n="0262b05"/><p xml:id="pX21p0011b0801">△七以偈重颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011b09"/><lb ed="R034" n="0262b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0011b0901">尔时<persName>如来</persName>褈说偈言。世间所有诸舍宅。说名杂毒甘 <lb ed="X" n="0011b10"/><lb ed="R034" n="0262b07"/>美食。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011b11"/><lb ed="R034" n="0262b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0011b1101">此颂毒杂甘露。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011b12"/><lb ed="R034" n="0262b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0011b1201">譬如长者有一子。聪明利智复多才。善迦楼罗秘密 <lb ed="X" n="0011b13"/><lb ed="R034" n="0262b10"/>门。能辩毒药巧方便。子有事缘往<g ref="#CB15801">廛</g>肆。暂时货易未 <lb ed="X" n="0011b14"/><lb ed="R034" n="0262b11"/>还家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011b15"/><lb ed="R034" n="0262b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0011b1501">此颂聪子辩毒。与长行同。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011b16"/><lb ed="R034" n="0262b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0011b1601">父每宴乐会诸亲。百味珍馐皆具足。有一恶人持毒 <lb ed="X" n="0011b17"/><lb ed="R034" n="0262b14"/>药。密来致之于饮食。其子是时不在家。父母为儿留 <lb ed="X" n="0011b18"/><lb ed="R034" n="0262b15"/>一分。擧家误服杂毒药。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011b19"/><lb ed="R034" n="0262b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0011b1901">此颂亲服毒药。初二句。喩众生贪五欲恋尘劳亦 <lb ed="X" n="0011b20"/><lb ed="R034" n="0262b17"/>犹是矣。长行言怨家。颂中言恶人。盖怨家即是恶 <lb ed="X" n="0011b21"/><lb ed="R034" n="0262b18"/>人。喩根本无明也。长行言甘膳。颂言珍馐。通喩<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0011b22"/><lb ed="R034" n="0263a01"/>性也。密来下。喩无明杂<persName>佛</persName>性。不知不觉也。子不在 <lb ed="X" n="0011b23"/><lb ed="R034" n="0263a02"/>家者。喩大乘根器。即世间而離世间也。擧家喩五 <lb ed="X" n="0011b24"/><lb ed="R034" n="0263a03"/>道凡夫。皆服无明毒也。为儿留一分者。因同分无 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0011c" n="0011c"/> <lb ed="X" n="0011c01"/><lb ed="R034" n="0263a04"/>明。除<persName>佛</persName>一位。其馀凡圣。通具如留。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011c02"/><lb ed="R034" n="0263a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0011c0201">子念观门知有毒。即便奔驰到医所。求得伽陀不死 <lb ed="X" n="0011c03"/><lb ed="R034" n="0263a06"/>药。三味和煎药<anchor xml:id="nkr_note_add_0011c0301" n="0011c0301"/><anchor xml:id="beg0011c0301" n="0011c0301"/>已<anchor xml:id="end0011c0301"/>成。遂白诸亲速令服。如是所服如 <lb ed="X" n="0011c04"/><lb ed="R034" n="0263a07"/>甘露。差诸杂毒皆安乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011c05"/><lb ed="R034" n="0263a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0011c0501">此颂子药解毒也。初句以观门辩毒。喩正知见人 <lb ed="X" n="0011c06"/><lb ed="R034" n="0263a09"/>知因识果也。奔驰等。喩念生死苦投<persName>佛</persName>出家也。求 <lb ed="X" n="0011c07"/><lb ed="R034" n="0263a10"/>不死药。喩亲证妙法而当体常住。故云不死。三味 <lb ed="X" n="0011c08"/><lb ed="R034" n="0263a11"/>和煎。喩戒定慧品正助相佐也。白亲服药。喩子既 <lb ed="X" n="0011c09"/><lb ed="R034" n="0263a12"/>成道度化父母也。所服如甘露者。喩大乘一言心 <lb ed="X" n="0011c10"/><lb ed="R034" n="0263a13"/>得明悟也。差字去声呼。即解毒愈病之義。喩子能 <lb ed="X" n="0011c11"/><lb ed="R034" n="0263a14"/>说法父母奉行。诸惑皆尽。出生死证涅槃。故云安 <lb ed="X" n="0011c12"/><lb ed="R034" n="0263a15"/>乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011c13"/><lb ed="R034" n="0263a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0011c1301">一切信心善男子。出家修道亦如是。为济父母及众 <lb ed="X" n="0011c14"/><lb ed="R034" n="0263a17"/>生。所服烦恼诸毒药。狂心顚倒造诸罪。永沉生死忧 <lb ed="X" n="0011c15"/><lb ed="R034" n="0263a18"/>悲海。割爱辞亲入<persName>佛</persName>道。得近调御大医王。所修无漏 <lb ed="X" n="0011c16"/><lb ed="R034" n="0263b01"/>阿伽陀。还生父母三界宅。令服法药断三障。当证无 <lb ed="X" n="0011c17"/><lb ed="R034" n="0263b02"/>上菩提果。尽未来际常不灭。能度众生作皈依。毕竟 <lb ed="X" n="0011c18"/><lb ed="R034" n="0263b03"/>处于大涅槃。及<persName>佛</persName>菩提圆镜智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011c19"/><lb ed="R034" n="0263b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0011c1901">此颂以法合喩也。初三句合子求良药救亲。所服 <lb ed="X" n="0011c20"/><lb ed="R034" n="0263b05"/>下三句。即惑业苦三。合父母服毒也。割爱辞亲即 <lb ed="X" n="0011c21"/><lb ed="R034" n="0263b06"/>是出家。应前为济父母。及诸众生。所以出家。良以 <lb ed="X" n="0011c22"/><lb ed="R034" n="0263b07"/>辞亲实为救亲。割爱始为真爱。若世俗恩爱不忘。 <lb ed="X" n="0011c23"/><lb ed="R034" n="0263b08"/>生死不出。而自救不暇。焉能济人耶。然必欲割爱 <lb ed="X" n="0011c24"/><lb ed="R034" n="0263b09"/>辞亲而後成道者。盖以恩爱牵连为生死业根。是 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0012a" n="0012a"/> <lb ed="X" n="0012a01"/><lb ed="R034" n="0263b10"/>以割之辞之。一心不乱正念修行。方入<persName>佛</persName>道矣。调 <lb ed="X" n="0012a02"/><lb ed="R034" n="0263b11"/>御即<persName>佛</persName>。唯<persName>佛</persName>为出世间大医王。以权实二智三乘 <lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R034" n="0263b12"/>法药。能治众生生死大病。所以出家者须要投<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0012a04"/><lb ed="R034" n="0263b13"/>故云得近。无漏阿伽陀药。略喩戒定慧。廣喩三十 <lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R034" n="0263b14"/>七品道法。应知此药。该尽一切权实顿渐诸法。皆 <lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R034" n="0263b15"/>为断惑证真之良剂也。所修二字该義亦廣。即一 <lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R034" n="0263b16"/>切观炼熏修趣进之行。以无间道达解脱道而後 <lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R034" n="0263b17"/>果成是也。还生下。可谓倒驾慈航。从理涉事。应身 <lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R034" n="0263b18"/>三界。度化父母及诸众生也。令服法药者。法性之 <lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R034" n="0264a01"/>药名为法药。喩所说之法也。令服者。喩劝勉令修 <lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R034" n="0264a02"/>也。断除三障者。令业障。报障。烦恼障。因尽果亡之 <lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R034" n="0264a03"/>谓也。当证下。谓三障既除。二死则尽。即是菩提涅 <lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R034" n="0264a04"/>槃。故云当证等。尽未下。谓自证而後又复度生也。 <lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R034" n="0264a05"/>毕竟下。是令所度之人。证涅槃及圆镜智也。当知 <lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R034" n="0264a06"/>此颂。辗转三次。始则子念父母出家成道。成道而 <lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R034" n="0264a07"/>後度父母成道。父母既成又度众生成道。此之功 <lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R034" n="0264a08"/>德。皆归最初一念出家。能获三世之益。故出家功 <lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R034" n="0264a09"/>德。不可思议也。</p><p xml:id="pX21p0012a1807" cb:place="inline">△五<g ref="#CB07862">暴</g>风不住喩八。初擧喩<g ref="#CB17682">暴</g>风。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012a19"/><lb ed="R034" n="0264a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0012a1901">复次善男子。出家菩萨。常观世间一切舍宅。犹如大 <lb ed="X" n="0012a20"/><lb ed="R034" n="0264a11"/>风不能暂住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012a21"/><lb ed="R034" n="0264a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0012a2101">大风喩五尘境界。不能暂住者。所谓境随心现。心 <lb ed="X" n="0012a22"/><lb ed="R034" n="0264a13"/>逐境牵。是则五尘大风。激动心海。妄识浪生。相续 <lb ed="X" n="0012a23"/><lb ed="R034" n="0264a14"/>不断。</p><p xml:id="pX21p0012a2303" cb:place="inline">△二征起合喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012a24"/><lb ed="R034" n="0264a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0012a2401">何以故。善男子。在家之心恒起妄想。执著外境不能 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0012b" n="0012b"/> <lb ed="X" n="0012b01"/><lb ed="R034" n="0264a16"/>了真。无明昏醉顚倒触境。亦常不住。恶觉易起。善心 <lb ed="X" n="0012b02"/><lb ed="R034" n="0264a17"/>难生。由妄想缘起诸烦恼。因众烦恼造善恶业。依善 <lb ed="X" n="0012b03"/><lb ed="R034" n="0264a18"/>恶业感五趣果。如是如是。生死不断。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012b04"/><lb ed="R034" n="0264b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0012b0401">妄想即六识分别。外境即现在六尘。执著为俱生 <lb ed="X" n="0012b05"/><lb ed="R034" n="0264b02"/>细惑法执分别也。良以真如常住。淸净洞然。本无 <lb ed="X" n="0012b06"/><lb ed="R034" n="0264b03"/>外境及诸众生。特由无始一念不觉。而有无明。晦 <lb ed="X" n="0012b07"/><lb ed="R034" n="0264b04"/>昧真性。由是真性随缘。转成业识。依业识故。复起 <lb ed="X" n="0012b08"/><lb ed="R034" n="0264b05"/>转现二相。转即见分。现即相分。所谓无明不觉生 <lb ed="X" n="0012b09"/><lb ed="R034" n="0264b06"/>三细者是也。然见相二分互相引发。以转相欲见。 <lb ed="X" n="0012b10"/><lb ed="R034" n="0264b07"/>带出相分。如人瞪目妄见空花。由有相分。以不了 <lb ed="X" n="0012b11"/><lb ed="R034" n="0264b08"/>唯心引起见分。由不达唯心。执为实有。既执为实。 <lb ed="X" n="0012b12"/><lb ed="R034" n="0264b09"/>是为六尘。由六尘境界激动心海。转生诸识。本非 <lb ed="X" n="0012b13"/><lb ed="R034" n="0264b10"/>外境。因执成外。遂成法执烦恼。真即真如。了即明 <lb ed="X" n="0012b14"/><lb ed="R034" n="0264b11"/>了。不能者正是法执所障也。无明即痴。昏暗为相。 <lb ed="X" n="0012b15"/><lb ed="R034" n="0264b12"/>众生被迷。昏昏如醉。逐妄迷真。心外取法。故云顚 <lb ed="X" n="0012b16"/><lb ed="R034" n="0264b13"/>倒触境。亦常不住者。种现熏发。相续不断故。恶觉 <lb ed="X" n="0012b17"/><lb ed="R034" n="0264b14"/>易起者。恶觉即邪见。亦为心上不善种子。念念增 <lb ed="X" n="0012b18"/><lb ed="R034" n="0264b15"/>长。故云易起。由邪念恶念增炽。所以善心难生也。 <lb ed="X" n="0012b19"/><lb ed="R034" n="0264b16"/><note place="inline">此约无漏善说。然无漏善种非无。因无明所覆。恶种力强。不能发起。故曰难生</note>由妄想缘 <lb ed="X" n="0012b20"/><lb ed="R034" n="0264b17"/>者。妄想即是恶觉。约种子说。起诸烦恼者。由妄想 <lb ed="X" n="0012b21"/><lb ed="R034" n="0264b18"/>种子。发动为缘。引起一切尘劳烦恼。烦恼不出根 <lb ed="X" n="0012b22"/><lb ed="R034" n="0265a01"/>随二种。<note place="inline">根本有六。谓贪嗔痴慢疑不正见。二十随烦恼。谓随其烦恼分位差别。等流性故。一 <lb ed="X" n="0012b23"/><lb ed="R034" n="0265a02"/>忿。二恨。三恼。四覆。五诳。六谄。七憍。八害。九嫉。十悭。此十为小随。因各别起故。如忿。忿然後方有恨等。中随 <lb ed="X" n="0012b24"/><lb ed="R034" n="0265a03"/>有二。即无惭无愧。大随有八。即不信。懈怠。放逸。昏沉。掉擧。失念。不正知。散乱。此八为大者。如有不信。则有 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0012c" n="0012c"/> <lb ed="X" n="0012c01"/><lb ed="R034" n="0265a04"/>馀七等具</note>因众二句。谓因烦恼起于心。业用形于外。故 <lb ed="X" n="0012c02"/><lb ed="R034" n="0265a05"/>云造业。造者作为也。有善有恶。善者即有漏善种 <lb ed="X" n="0012c03"/><lb ed="R034" n="0265a06"/>成熟发起者。<note place="inline">善种者。或前生。或现世。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0012c0301" n="0012c0301"/><anchor xml:id="beg0012c0301" n="0012c0301"/>己<anchor xml:id="end0012c0301"/>曾作善事。如佈施造像。斋僧济贫等。熏成种 <lb ed="X" n="0012c04"/><lb ed="R034" n="0265a07"/>子。存八识中含。或自虽未作。见他行善。自生渴仰。亦熏成种子。如善种成熟。则发现行。令人行善事。恶种 <lb ed="X" n="0012c05"/><lb ed="R034" n="0265a08"/>亦然。此二种子。强者先发</note>恶者。亦为恶种成熟发起现行。令人 <lb ed="X" n="0012c06"/><lb ed="R034" n="0265a09"/>行恶。然此二者。各有轻重差别。皆为现身所造之 <lb ed="X" n="0012c07"/><lb ed="R034" n="0265a10"/>业。善恶不同。依善二句。又以善恶二业为依凭。招 <lb ed="X" n="0012c08"/><lb ed="R034" n="0265a11"/>感五趣後果。<note place="inline">本有六趣。今合修罗归天道。故言五。趣者向也。是众生数数受生。数数受 <lb ed="X" n="0012c09"/><lb ed="R034" n="0265a12"/>死。归向之处也。五者善趣有二。一天趣。即三界诸天。虽上下优劣品格不同。皆随自类善业所招感故。二 <lb ed="X" n="0012c10"/><lb ed="R034" n="0265a13"/>人趣。亦有差别。如中国边外。极尽八荒。凡头上脚下者皆为人。然人虽一等。品格天渊。有君臣百姓。贫富 <lb ed="X" n="0012c11"/><lb ed="R034" n="0265a14"/>贵贱。寿夭苦乐。种种差别。皆随自类因之所招感。至于三涂恶报。非天降地涌。神差鬼使。皆自作随类恶 <lb ed="X" n="0012c12"/><lb ed="R034" n="0265a15"/>业为因。自业招感恶果为报</note>如是下二句。指上判定。生死相续。 <lb ed="X" n="0012c13"/><lb ed="R034" n="0265a16"/>故云不断。两个如是非重辞也。通指前文相续之 <lb ed="X" n="0012c14"/><lb ed="R034" n="0265a17"/>義。如妄想起于妄心。妄心发现妄境。因取妄境为 <lb ed="X" n="0012c15"/><lb ed="R034" n="0265a18"/>实。起诸烦恼。复由烦恼造业。因业感果。总为惑业 <lb ed="X" n="0012c16"/><lb ed="R034" n="0265b01"/>苦三。如是钩锁连环。相续不断。故云如是如是。</p><p xml:id="pX21p0012c1619" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0012c17"/><lb ed="R034" n="0265b02"/>三别擧无漏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012c18"/><lb ed="R034" n="0265b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0012c1801">唯有正见不顚倒心。作诸善业。因三善根。及以信等。 <lb ed="X" n="0012c19"/><lb ed="R034" n="0265b04"/>增长无漏法尔种子。能起无漏三昧神通。如是如是。 <lb ed="X" n="0012c20"/><lb ed="R034" n="0265b05"/>证圣相续。若伏妄想。修习正观。一切烦恼永尽无馀。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0012c21"/><lb ed="R034" n="0265b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0012c2101">正见翻前不正见。然不正见。即五利使见惑之本。 <lb ed="X" n="0012c22"/><lb ed="R034" n="0265b07"/>能使撥因果。执断常。事火崇水。一切凡夫外道信 <lb ed="X" n="0012c23"/><lb ed="R034" n="0265b08"/>此堕邪即邪见也。正见者无漏智慧本也。能分邪 <lb ed="X" n="0012c24"/><lb ed="R034" n="0265b09"/>正。识圣凡。明因果。达事理。不为邪惑。不为境瞒。一 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0013a" n="0013a"/> <lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R034" n="0265b10"/>切贤圣用此见道。即有分别智也。不顚倒心者。翻 <lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R034" n="0265b11"/>前顚倒触境。以心外执法为顚倒。会法唯心是不 <lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R034" n="0265b12"/>顚倒。是以心倒则法法皆倒。心正则事事皆正。故 <lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R034" n="0265b13"/>云作诸善业。盖上二句。即返妄归真见道之智。作 <lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R034" n="0265b14"/>善业即身口运用二利之行也。三善根者。即不贪 <lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R034" n="0265b15"/>不嗔不痴。能生一切善法。无漏圣道依此成也。信 <lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R034" n="0265b16"/>等者。即十一善法信为其首。于实德法。深忍乐欲。 <lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R034" n="0265b17"/>能淸疑浊。如水淸珠能淸浊水。为诸善之首。百行 <lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R034" n="0265b18"/>之源。等者擧一该馀。增长无漏等者。谓十一善法 <lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R034" n="0266a01"/>以三善根为本。是以翻贪嗔痴。成戒定慧。戒定慧 <lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R034" n="0266a02"/>为无漏圣学根本。然根本既成无漏。信等助佐皆 <lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R034" n="0266a03"/>成无漏。以无漏法念念相续。故云增长。法尔者。自 <lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R034" n="0266a04"/>类当然之词。即上句无漏诸法。种子者。由前无漏 <lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R034" n="0266a05"/>现行熏习成因。含于藏识是为种子。能起无漏下。 <lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R034" n="0266a06"/>谓种子增长成熟。发起无漏体用。三昧即定体。神 <lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R034" n="0266a07"/>通即妙用。皆妙用不可思议。故云神通。两个如是 <lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R034" n="0266a08"/>者。指法授受不尽之義。如前无漏种子为因。发起 <lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R034" n="0266a09"/>无漏定通为果。故曰证圣。即亲证圣果也。相续即 <lb ed="X" n="0013a19"/><lb ed="R034" n="0266a10"/>授受義。如慧焰联芳。法脉永嗣也。若伏下。正明承 <lb ed="X" n="0013a20"/><lb ed="R034" n="0266a11"/>续。师既授资。资当奉行。若欲降伏妄想。须当修习 <lb ed="X" n="0013a21"/><lb ed="R034" n="0266a12"/>正观。观如热汤。妄想如冰。热汤消冰。不久皆尽。故 <lb ed="X" n="0013a22"/><lb ed="R034" n="0266a13"/>云一切烦恼永尽无馀。盖五住既尽。義兼二死亦 <lb ed="X" n="0013a23"/><lb ed="R034" n="0266a14"/>必永亡也。</p><p xml:id="pX21p0013a2305" cb:place="inline">△四当機问观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013a24"/><lb ed="R034" n="0266a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0013a2401">尔时智光长者。白<persName>佛</persName>言<persName>世尊</persName>。修习正观有无量门。修 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0013b" n="0013b"/> <lb ed="X" n="0013b01"/><lb ed="R034" n="0266a16"/>何等观。能伏妄想。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013b02"/><lb ed="R034" n="0266a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0013b0201">长者谓大小教乘。皆有观门。如五停心观。及诸止 <lb ed="X" n="0013b03"/><lb ed="R034" n="0266a18"/>观等。随機所说。差别不同。故云无量。不知何观相 <lb ed="X" n="0013b04"/><lb ed="R034" n="0266b01"/>应能伏妄想。故问。</p><p xml:id="pX21p0013b0408" cb:place="inline">△五<persName>佛</persName>授妙观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013b05"/><lb ed="R034" n="0266b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0013b0501">尔时<persName>世尊</persName>告长者言。善男子。应当修习无相正观。无 <lb ed="X" n="0013b06"/><lb ed="R034" n="0266b03"/>相能伏妄想。唯观实性。不见实相。一切诸法体本空 <lb ed="X" n="0013b07"/><lb ed="R034" n="0266b04"/>寂。无见无知。是名正观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013b08"/><lb ed="R034" n="0266b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0013b0801">叮咛嘱之。分所该作曰应当。即事观理为修。精进 <lb ed="X" n="0013b09"/><lb ed="R034" n="0266b06"/>无间云习。正能破邪。观能破妄。以无分别智。照诸 <lb ed="X" n="0013b10"/><lb ed="R034" n="0266b07"/>万法。名为正观。无相者。当照之时。不作依正想。不 <lb ed="X" n="0013b11"/><lb ed="R034" n="0266b08"/>作圣凡解。不作烦恼想。不作涅槃想。一切有为无 <lb ed="X" n="0013b12"/><lb ed="R034" n="0266b09"/>为顿然皆空。故云无相。即大乘空观也。妄想。即烦 <lb ed="X" n="0013b13"/><lb ed="R034" n="0266b10"/>恼总称。今既无相故云能伏。伏即降伏。具二義。浅 <lb ed="X" n="0013b14"/><lb ed="R034" n="0266b11"/>则如石压草。唯止现行不起。深则除根。种子亦灭。 <lb ed="X" n="0013b15"/><lb ed="R034" n="0266b12"/>唯观下。释正观義。应知性相二字。性为相之理。相 <lb ed="X" n="0013b16"/><lb ed="R034" n="0266b13"/>为性之表。谓一切诸法。皆真性随缘变现。有种种 <lb ed="X" n="0013b17"/><lb ed="R034" n="0266b14"/>相。相即是性。故性相一体。二皆是真。然虽一体即 <lb ed="X" n="0013b18"/><lb ed="R034" n="0266b15"/>真。若行人初作工夫。唯观性。不见相。一切下。释上 <lb ed="X" n="0013b19"/><lb ed="R034" n="0266b16"/>唯观不见二義。然既是真性变现。当体皆性。故云 <lb ed="X" n="0013b20"/><lb ed="R034" n="0266b17"/>唯观实性。相乃幻化。故云不见实相。谓不见实有 <lb ed="X" n="0013b21"/><lb ed="R034" n="0266b18"/>诸相。即会相归性也。末二句结名。承上体本空寂。 <lb ed="X" n="0013b22"/><lb ed="R034" n="0267a01"/>所以无见无知。是名正观。良以知见皆无者。非独 <lb ed="X" n="0013b23"/><lb ed="R034" n="0267a02"/>无所见所知。理应能所皆无。则事障理障二皆空 <lb ed="X" n="0013b24"/><lb ed="R034" n="0267a03"/>矣。方是称真正观也。</p><p xml:id="pX21p0013b2409" cb:place="inline">△六观成获益。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0013c" n="0013c"/> <lb ed="X" n="0013c01"/><lb ed="R034" n="0267a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0013c0101">若有<persName>佛</persName>子安住正念。如是观察。长时修习无为。妄想 <lb ed="X" n="0013c02"/><lb ed="R034" n="0267a05"/>猛风寂然不动。圣智现观证理圆成。善男子。是名贤 <lb ed="X" n="0013c03"/><lb ed="R034" n="0267a06"/>圣。是名菩萨。是名<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013c04"/><lb ed="R034" n="0267a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0013c0401">正念谓冥心菩提。不容间断。故云安住。如是观察 <lb ed="X" n="0013c05"/><lb ed="R034" n="0267a08"/>者。即前唯观实性。不见实相也。长时下。非朝勤夕 <lb ed="X" n="0013c06"/><lb ed="R034" n="0267a09"/>怠。须要久久精进也。修习即观。无为即正。然修习 <lb ed="X" n="0013c07"/><lb ed="R034" n="0267a10"/>必欲无为者。假若有所作为。即涉妄想。焉能成观 <lb ed="X" n="0013c08"/><lb ed="R034" n="0267a11"/>乎。谓正作观时。不作观想。即是无为。又修习无为 <lb ed="X" n="0013c09"/><lb ed="R034" n="0267a12"/>四字。性修互导之義。无为即性。修习即观。谓性体 <lb ed="X" n="0013c10"/><lb ed="R034" n="0267a13"/>无为。非观不能证性。故云修习。是以修导性。观虽 <lb ed="X" n="0013c11"/><lb ed="R034" n="0267a14"/>能证。非性不能摄用。故云无为。是以性导修。体用 <lb ed="X" n="0013c12"/><lb ed="R034" n="0267a15"/>相资。理事无碍妙观也。妄想喩猛风者。以猛风能 <lb ed="X" n="0013c13"/><lb ed="R034" n="0267a16"/>摧草木。喩妄想能害性德。今因正观无为。故寂然 <lb ed="X" n="0013c14"/><lb ed="R034" n="0267a17"/>不动矣。圣智即本觉。现观即始觉。及至始本究竟。 <lb ed="X" n="0013c15"/><lb ed="R034" n="0267a18"/>是为证理。以证理之时。方知本来圆成。非从外得。 <lb ed="X" n="0013c16"/><lb ed="R034" n="0267b01"/><note place="inline">问。圣智与理。为同为别。答。理如镜体。寂然不动。圣智如光。称体明耀。又智即真性菩提。理即性净涅槃。二 <lb ed="X" n="0013c17"/><lb ed="R034" n="0267b02"/>不離故</note>善男子下结名。谓如此修证。在因为贤圣。<note place="inline">贤即 <lb ed="X" n="0013c18"/><lb ed="R034" n="0267b03"/>三贤。圣即十地</note>为菩萨。在果是名<persName>如来</persName>等。</p><p xml:id="pX21p0013c1817" cb:place="inline">△七结成报恩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013c19"/><lb ed="R034" n="0267b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0013c1901">以是因缘。一切菩萨为伏妄想永不起故。为报四恩。 <lb ed="X" n="0013c20"/><lb ed="R034" n="0267b05"/>成就四德。出家修学。息妄想心。经无量劫。成就<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013c21"/><lb ed="R034" n="0267b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0013c2101">为字平声呼。训当。乃总结前文。又兼劝修。菩萨为 <lb ed="X" n="0013c22"/><lb ed="R034" n="0267b07"/>能修之人。妄想为所伏之惑。为报四恩者。以前云 <lb ed="X" n="0013c23"/><lb ed="R034" n="0267b08"/>出家成道。方报四恩故也。四德者有二義。一者谓 <lb ed="X" n="0013c24"/><lb ed="R034" n="0267b09"/>四恩不报。名为无德。出家既报。则成有德。每报一 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0014a" n="0014a"/> <lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R034" n="0267b10"/>恩。成就一德。二者如文。既证阿耨菩提。则得常乐 <lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R034" n="0267b11"/>我净四德也。出家之上。再加是为二字读之则顺。 <lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R034" n="0267b12"/>为结归前文也。无量劫者有二義。一约渐证。须历 <lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R034" n="0267b13"/>三祇。欲满四洪誓愿。利他心重。故经历时长。二约 <lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R034" n="0267b14"/>顿证。虽言无量。正观之中。一念万年。<name role="" type="person">万年一</name>念。虽 <lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R034" n="0267b15"/>历多劫。一生而就。如善财。一生圆旷劫之果也。前 <lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R034" n="0267b16"/>義归渐教。後義即顿教。此经为顿教。文虽似渐。義 <lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R034" n="0267b17"/>实归顿。</p><p xml:id="pX21p0014a0804" cb:place="inline">△八以偈重颂二。初颂执妄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R034" n="0267b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0014a0901">尔时<persName>如来</persName>褈说偈言。出家菩萨观在家。犹如暴风不 <lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R034" n="0268a01"/>暂住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R034" n="0268a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0014a1101">此二句重颂暴风喩。众生之妄想念念相续。如风 <lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R034" n="0268a03"/>之不住也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R034" n="0268a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0014a1301">亦如妄执水中月。分别计度以为实。水中本来月影 <lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R034" n="0268a05"/>无。净水为缘见本月。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R034" n="0268a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0014a1501">此喩乃孤起颂也。长行无。颂中補出。初二句喩境 <lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R034" n="0268a07"/>从妄现。水喩妄想。月影喩身境万法。天上必有真 <lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R034" n="0268a08"/>月喩真如。妄执即众生识心取著。为我法二执。良 <lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R034" n="0268a09"/>以诸法身境本无。由识心妄想为缘。真如随妄缘 <lb ed="X" n="0014a19"/><lb ed="R034" n="0268a10"/>变现。众生痴迷不达唯心。妄执实有。于身境中计 <lb ed="X" n="0014a20"/><lb ed="R034" n="0268a11"/>有主宰者为我执。计心外实有万法者为法执。故 <lb ed="X" n="0014a21"/><lb ed="R034" n="0268a12"/>云分别计度等。第三句。喩妄体无实。第四句。因执 <lb ed="X" n="0014a22"/><lb ed="R034" n="0268a13"/>妄见也。水喩妄想。净喩能感。本月即天上本有之 <lb ed="X" n="0014a23"/><lb ed="R034" n="0268a14"/>真月。此言水中月影虚假无实。以痴人不了妄谓 <lb ed="X" n="0014a24"/><lb ed="R034" n="0268a15"/>本月。法合在次。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0014b" n="0014b"/> <lb ed="X" n="0014b01"/><lb ed="R034" n="0268a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0014b0101">诸法缘生皆是假。凡愚妄计以为我。即此从缘法非 <lb ed="X" n="0014b02"/><lb ed="R034" n="0268a17"/>真。妄想分别计为有。若能断除于二执。当证无上大 <lb ed="X" n="0014b03"/><lb ed="R034" n="0268a18"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014b04"/><lb ed="R034" n="0268b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0014b0401">此颂法合水月也。初二句诸法。即身境万法。合上 <lb ed="X" n="0014b05"/><lb ed="R034" n="0268b02"/>月影。缘即妄计。合上净水。凡愚即具惑凡夫。妄计 <lb ed="X" n="0014b06"/><lb ed="R034" n="0268b03"/>即识心分别。以为我者。如圆觉经云。妄认四大为 <lb ed="X" n="0014b07"/><lb ed="R034" n="0268b04"/>自身相。六尘缘影为自心相。将妄身缘影。计我我 <lb ed="X" n="0014b08"/><lb ed="R034" n="0268b05"/>所也。第三句释初句。此字即初句诸法。从缘者谓 <lb ed="X" n="0014b09"/><lb ed="R034" n="0268b06"/>诸法本无。由妄计为缘。从缘生故。所以当体非真。 <lb ed="X" n="0014b10"/><lb ed="R034" n="0268b07"/>释初句皆是假三字也。第四句释第二句。谓我非 <lb ed="X" n="0014b11"/><lb ed="R034" n="0268b08"/>实有。以妄想分别计为实有。合月影非有。由净水 <lb ed="X" n="0014b12"/><lb ed="R034" n="0268b09"/>为缘妄见有也。盖妄想是俱生思惑。分别是利使 <lb ed="X" n="0014b13"/><lb ed="R034" n="0268b10"/>见惑。计即分别。由分别故。虽无而见有也。若能二 <lb ed="X" n="0014b14"/><lb ed="R034" n="0268b11"/>句。谓有缘善人。既遇此经。转愚为智。照破二执皆 <lb ed="X" n="0014b15"/><lb ed="R034" n="0268b12"/>空。无上菩提不求自得。即是灭妄明真。超凡入圣。 <lb ed="X" n="0014b16"/><lb ed="R034" n="0268b13"/>故云当证等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014b17"/><lb ed="R034" n="0268b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0014b1701">凡情妄想如黑风。吹生死林念念起。四顚倒鬼常随 <lb ed="X" n="0014b18"/><lb ed="R034" n="0268b15"/>逐。令造五种无间因。三不善根现为缠。生死轮迴镇 <lb ed="X" n="0014b19"/><lb ed="R034" n="0268b16"/>相续。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014b20"/><lb ed="R034" n="0268b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0014b2001">此合前暴风喩也。生死如林木。妄想如黑风。念念 <lb ed="X" n="0014b21"/><lb ed="R034" n="0268b18"/>起者双关二義。一约妄想。二约生死。起者相续義。 <lb ed="X" n="0014b22"/><lb ed="R034" n="0269a01"/>谓妄想有生灭相续。生死亦反复相续。又风有摧 <lb ed="X" n="0014b23"/><lb ed="R034" n="0269a02"/>引二義。一风能折木约死说。二风亦引发约生说。 <lb ed="X" n="0014b24"/><lb ed="R034" n="0269a03"/>言生死本无。由妄想感发故有生。亦妄想催逼故 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0014c" n="0014c"/> <lb ed="X" n="0014c01"/><lb ed="R034" n="0269a04"/>有死也。四顚倒者。身受心法也。谓身本父母精血 <lb ed="X" n="0014c02"/><lb ed="R034" n="0269a05"/>所成。当体不净。众生计之为净一倒也。受本是苦。 <lb ed="X" n="0014c03"/><lb ed="R034" n="0269a06"/>计之为乐二倒也。心本无常。计之为常三倒也。法 <lb ed="X" n="0014c04"/><lb ed="R034" n="0269a07"/>本无我。计之为我四倒也。见理不真如魍魉鬼。世 <lb ed="X" n="0014c05"/><lb ed="R034" n="0269a08"/>世不離故曰常逐。即见惑也。三不善根应置此下。 <lb ed="X" n="0014c06"/><lb ed="R034" n="0269a09"/>即贪嗔痴三毒思惑也。现为缠者。由种子发起现 <lb ed="X" n="0014c07"/><lb ed="R034" n="0269a10"/>行。熏发不離。犹如缠缚不能自脱也。是以三毒四 <lb ed="X" n="0014c08"/><lb ed="R034" n="0269a11"/>倒皆是妄想。合黑风也。令造下。因即恶业。五种无 <lb ed="X" n="0014c09"/><lb ed="R034" n="0269a12"/>间即地狱果也。谓诸有情。随所造业。受诸苦报。无 <lb ed="X" n="0014c10"/><lb ed="R034" n="0269a13"/>有间断。故名无间。五者。一趣果无间。<note place="inline">趣即向也。众生无问男女 <lb ed="X" n="0014c11"/><lb ed="R034" n="0269a14"/>老幼贵贱。及天龙鬼神。罪业所感。堕在地狱。悉同受故</note>二受苦无间。<note place="inline">谓诸有情。若堕 <lb ed="X" n="0014c12"/><lb ed="R034" n="0269a15"/>地狱。则于剑树刀山。镬汤炉炭。烊铜铁汁。备受众苦。无有休歇</note>三时无间。<note place="inline">谓诸有情。堕此 <lb ed="X" n="0014c13"/><lb ed="R034" n="0269a16"/>地狱。历劫受罪。无时间歇</note>四寿命无间。<note place="inline">谓诸有情。堕此地狱。从初入时。至百千万劫。一 <lb ed="X" n="0014c14"/><lb ed="R034" n="0269a17"/>日一夜。万死万生。受苦无间</note>五身形无间。<note place="inline">谓地狱纵廣。八万由旬。一切有情于中受 <lb ed="X" n="0014c15"/><lb ed="R034" n="0269a18"/>苦。一人亦满。多人亦满</note>是为五种<name role="" type="person">无间地狱</name>果也。因谓生前 <lb ed="X" n="0014c16"/><lb ed="R034" n="0269b01"/>造作恶业为能感。亦有五种。一弑父。二弑母。三弑 <lb ed="X" n="0014c17"/><lb ed="R034" n="0269b02"/>阿罗汉。四出<persName>佛</persName>身血。五破羯磨转法轮僧。令造者 <lb ed="X" n="0014c18"/><lb ed="R034" n="0269b03"/>谓使令也。由此四倒为利使。三毒为钝使。使令众 <lb ed="X" n="0014c19"/><lb ed="R034" n="0269b04"/>生造作诸业。乃擧重该轻。但云无间。以上三句。为 <lb ed="X" n="0014c20"/><lb ed="R034" n="0269b05"/>起惑造业。末句随业受报。生死即苦果也。轮迴不 <lb ed="X" n="0014c21"/><lb ed="R034" n="0269b06"/>止生死。亦兼六道。镇者按也。压也。谓生死压伏。谁 <lb ed="X" n="0014c22"/><lb ed="R034" n="0269b07"/>敢不受。相续有二。一生死相续。二业果相续。天上 <lb ed="X" n="0014c23"/><lb ed="R034" n="0269b08"/>人间皆不能免。有缘善人。当生恐怖。及早迴心。求 <lb ed="X" n="0014c24"/><lb ed="R034" n="0269b09"/>出世道。不然大限到时。随他去也。慈亲孝子。不能 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0015a" n="0015a"/> <lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R034" n="0269b10"/>相救。哀哉。</p><p xml:id="pX21p0015a0105" cb:place="inline">△二颂真修。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R034" n="0269b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0015a0201">若人闻经深信解。正见能除顚倒心。菩提种子念念 <lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R034" n="0269b12"/>生。大智神通三昧起。若能修习深妙观。惑业苦果无 <lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R034" n="0269b13"/>由起。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R034" n="0269b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0015a0501">此泛颂三慧也。闻即闻慧。信解思慧。然信必不疑。 <lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R034" n="0269b15"/>解必参悟。用处绵密故云深也。正见者为信解之 <lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R034" n="0269b16"/>本。若非正见则邪信邪解矣。盖明能破暗。正能除 <lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R034" n="0269b17"/>邪。正见一发。顚倒妄想顿然而灭。属修慧。此二句。 <lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R034" n="0269b18"/>但是断惑之功。为现世三慧也。菩提下。似推往因。 <lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R034" n="0270a01"/>释前起後。释前者。由往昔菩提圣种念念生发。所 <lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R034" n="0270a02"/>以无漏三慧始能顿现。大智下。正明起後。由菩提 <lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R034" n="0270a03"/>种子念念发生。所以三昧之体大智之慧神通之 <lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R034" n="0270a04"/>用顿然皆起矣。然有大智则能说法。有神通则能 <lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R034" n="0270a05"/>降魔。有三昧则能发用。千变万化。利益众生。皆从 <lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R034" n="0270a06"/>闻经信解正见中来也。若能下劝结。言妄想生死 <lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R034" n="0270a07"/>本空。菩提涅槃本具。若能修习深远妙观。惑业苦 <lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R034" n="0270a08"/>三无由而起。则菩提涅槃居然可证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R034" n="0270a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0015a1801">唯观实相真性如。能所俱亡離诸见。男女性相本来 <lb ed="X" n="0015a19"/><lb ed="R034" n="0270a10"/>空。妄执随缘生二相。<persName>如来</persName>永断妄想因。真性本无男 <lb ed="X" n="0015a20"/><lb ed="R034" n="0270a11"/>女相。菩提妙果证皆同。妄计凡夫生异相。三十二相 <lb ed="X" n="0015a21"/><lb ed="R034" n="0270a12"/>本非相。了相非相为实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015a22"/><lb ed="R034" n="0270a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0015a2201">此正颂妙观也。长行云。唯观实性不见实相。颂又 <lb ed="X" n="0015a23"/><lb ed="R034" n="0270a14"/>云。唯观实相者。当知长行斥相妄。独显性真。谓真 <lb ed="X" n="0015a24"/><lb ed="R034" n="0270a15"/>性体中。不见诸法实有之相。唯性是真。故云唯观 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0015b" n="0015b"/> <lb ed="X" n="0015b01"/><lb ed="R034" n="0270a16"/>实性。颂中会相归性。谓诸法之相。全体即性皆是 <lb ed="X" n="0015b02"/><lb ed="R034" n="0270a17"/>真如。故知实相即是实性。楞严云。幻妄称相。其性 <lb ed="X" n="0015b03"/><lb ed="R034" n="0270a18"/>真为妙觉明体。故云唯观实相真性如。能所一句。 <lb ed="X" n="0015b04"/><lb ed="R034" n="0270b01"/>释观字深義。言正作观时。不见能观。不著所观。故 <lb ed="X" n="0015b05"/><lb ed="R034" n="0270b02"/>云俱亡。诸见者。于诸法之上。妄起分别。故曰诸见。 <lb ed="X" n="0015b06"/><lb ed="R034" n="0270b03"/>今既能所俱亡。心境皆空。而一切妄见皆无。故曰 <lb ed="X" n="0015b07"/><lb ed="R034" n="0270b04"/>離矣。男女下。颂前一切诸法体本空寂。男女该尽 <lb ed="X" n="0015b08"/><lb ed="R034" n="0270b05"/>有情。性相该尽万法。本来空者。谓真如实际之中。 <lb ed="X" n="0015b09"/><lb ed="R034" n="0270b06"/>不容一法。<note place="inline">问。真如实际即性。此颂只可云诸相本空。而却云性相皆空者何也。答。对相言 <lb ed="X" n="0015b10"/><lb ed="R034" n="0270b07"/>性。性亦未真也</note>妄执下。言众生见有者。因妄想执著为缘。 <lb ed="X" n="0015b11"/><lb ed="R034" n="0270b08"/>真如随缘出生二相。二相者。其義亦多。且约男女 <lb ed="X" n="0015b12"/><lb ed="R034" n="0270b09"/>为二相。<persName>如来</persName>下。颂妄想灭尽即是<persName>如来</persName>。以真性体 <lb ed="X" n="0015b13"/><lb ed="R034" n="0270b10"/>中本无男女二相。如眼中翳病若除。空花自灭矣。 <lb ed="X" n="0015b14"/><lb ed="R034" n="0270b11"/>菩提一句。颂众生本来是<persName>佛</persName>。若一念反妄归真。证 <lb ed="X" n="0015b15"/><lb ed="R034" n="0270b12"/>得之时。与诸<persName>佛</persName>不二。故曰皆同。妄计下斥妄。谓妙 <lb ed="X" n="0015b16"/><lb ed="R034" n="0270b13"/>果本同。众生自迷。异相本无。凡夫妄计。因妄想见 <lb ed="X" n="0015b17"/><lb ed="R034" n="0270b14"/>有。故云生异相。亦如目有赤眚。妄见灯轮也。<note place="inline">问。前云妄 <lb ed="X" n="0015b18"/><lb ed="R034" n="0270b15"/>执随缘生二相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b1801" n="0015b1801"/><anchor xml:id="beg0015b1801" n="0015b1801"/>已<anchor xml:id="end0015b1801"/>明此義。何得再出。似觉重繁何也。答。此与前文大同小异。大同者皆真性中本无。因无 <lb ed="X" n="0015b19"/><lb ed="R034" n="0270b16"/>明妄现。小异者前为真如随缘。此为众生妄见。故不同耳</note>三十二相下。遣圣凡 <lb ed="X" n="0015b20"/><lb ed="R034" n="0270b17"/>见也。谓真性之中。不唯无男女诸相。便是<persName>如来</persName>三 <lb ed="X" n="0015b21"/><lb ed="R034" n="0270b18"/>十二相。犹是应缘假现。故云本来非相。了相下。谓 <lb ed="X" n="0015b22"/><lb ed="R034" n="0271a01"/>若人修习观时。不唯不著男女万法之相。亦可照 <lb ed="X" n="0015b23"/><lb ed="R034" n="0271a02"/>了<persName>如来</persName>之相当体非相。不著<persName>佛</persName>见。不著法见。则圣 <lb ed="X" n="0015b24"/><lb ed="R034" n="0271a03"/>凡情尽。而尽性亦无。是为实相也<note place="inline">问。此云遣相。遣何等相。若言毕 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0015c" n="0015c"/> <lb ed="X" n="0015c01"/><lb ed="R034" n="0271a04"/>竟遣圣凡依正等相。此则一切全空。与理事无碍相反。犹恐落空亡之见。且于法性中相违。请何以教我。 <lb ed="X" n="0015c02"/><lb ed="R034" n="0271a05"/>答但遣执。不遣法也。谓妄想若除。万法全真。楞严云。此见及缘。原是菩提妙净明体是也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c03"/><lb ed="R034" n="0271a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0015c0301">若人出家修梵行。摄心寂静处空闲。是为菩萨真净 <lb ed="X" n="0015c04"/><lb ed="R034" n="0271a07"/>心。不久当证菩提果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c05"/><lb ed="R034" n="0271a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0015c0501">梵行有二说。一即戒行。身心洁白皎如冰霜故。二 <lb ed="X" n="0015c06"/><lb ed="R034" n="0271a09"/>凡所作为不起能所故。摄心即最初一步工夫。心 <lb ed="X" n="0015c07"/><lb ed="R034" n="0271a10"/>即妄想杂念。摄即收束反照。寂静乃无相观成。如 <lb ed="X" n="0015c08"/><lb ed="R034" n="0271a11"/>一念不生浩然无际。即前梵行之实。而且约心言。 <lb ed="X" n="0015c09"/><lb ed="R034" n="0271a12"/>处空闲者约处言。意谓修行人必宜闲静故。然空 <lb ed="X" n="0015c10"/><lb ed="R034" n="0271a13"/>闲亦寂義。離诸喧闹。幽静安然。正是心境俱寂。是 <lb ed="X" n="0015c11"/><lb ed="R034" n="0271a14"/>为下显道成之相。菩萨即出家具道之称。真净心 <lb ed="X" n="0015c12"/><lb ed="R034" n="0271a15"/>是離妄绝染之名。由前处空闲则外境不入。摄妄 <lb ed="X" n="0015c13"/><lb ed="R034" n="0271a16"/>心则杂念不生。顿然即妄成真。即染成净。既曰真 <lb ed="X" n="0015c14"/><lb ed="R034" n="0271a17"/>心。可谓狂心歇处即是菩提。故曰不久当证。不久 <lb ed="X" n="0015c15"/><lb ed="R034" n="0271a18"/>亦顿義。</p><p xml:id="pX21p0015c1504" cb:place="inline">△六造立舍宅喩八。初标立喩本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c16"/><lb ed="R034" n="0271b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0015c1601">复次善男子。出家菩萨。日夜恒观世间舍宅。一切皆 <lb ed="X" n="0015c17"/><lb ed="R034" n="0271b02"/>是烦恼生处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c18"/><lb ed="R034" n="0271b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0015c1801">舍宅即众生身。</p><p xml:id="pX21p0015c1807" cb:place="inline">△二征起喩释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c19"/><lb ed="R034" n="0271b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0015c1901">何以故。如有一人。造立舍宅。以诸宝物而自莊严。造 <lb ed="X" n="0015c20"/><lb ed="R034" n="0271b05"/>此宅<anchor xml:id="nkr_note_add_0015c2001" n="0015c2001"/><anchor xml:id="beg0015c2001" n="0015c2001"/>已<anchor xml:id="end0015c2001"/>。而作是念。今此舍宅。是我所有。不属他人。唯 <lb ed="X" n="0015c21"/><lb ed="R034" n="0271b06"/>我舍宅最为吉祥。他人舍宅所不能及。如是执著。能 <lb ed="X" n="0015c22"/><lb ed="R034" n="0271b07"/>生烦恼。由烦恼故。我我所执。而为根本。八万四千诸 <lb ed="X" n="0015c23"/><lb ed="R034" n="0271b08"/>尘劳门。更相竞起。充满宅中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c24"/><lb ed="R034" n="0271b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0015c2401">喩虽假设。世间凡夫惑业果报大约如此。初句承 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0016a" n="0016a"/> <lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R034" n="0271b10"/>标征起。谓一切皆是烦恼生处。果何以故。如有下 <lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R034" n="0271b11"/>喩明。谓假如世间有一人。造立舍宅等。良以喩中 <lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R034" n="0271b12"/>以造宅为起烦恼之本。以诸下二句。为起爱之本。 <lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R034" n="0271b13"/>造此下五句。为分别之本。唯我下四句。为我慢憍 <lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R034" n="0271b14"/>傲之本。如是执著者。指前诸本。妄生我见也。执谓 <lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R034" n="0271b15"/>守持。著谓认真。能生下。谓执著故。则能引生种种 <lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R034" n="0271b16"/>烦恼。是知造立舍宅则妄念起。以宝莊严则爱心 <lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R034" n="0271b17"/>起。是我舍宅则分别起。我宅吉等则憍慢起。若希 <lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R034" n="0271b18"/>望增盛则贪心起。坚守不捨则吝心起。若他人侵 <lb ed="X" n="0016a10"/><lb ed="R034" n="0272a01"/>占则嗔心起。坚执固守则痴心起。由是我法二执。 <lb ed="X" n="0016a11"/><lb ed="R034" n="0272a02"/>俱生分别。烦心受恼。皆依此起。故曰能生烦恼。由 <lb ed="X" n="0016a12"/><lb ed="R034" n="0272a03"/>烦下。蹑上由种种烦恼。则我见增炽。我即自认为 <lb ed="X" n="0016a13"/><lb ed="R034" n="0272a04"/>我执。我所即舍宅莊严等。是我所有为法执。而为 <lb ed="X" n="0016a14"/><lb ed="R034" n="0272a05"/>下。正明增炽。由我法二执为本。则八万四千诸尘 <lb ed="X" n="0016a15"/><lb ed="R034" n="0272a06"/>劳门更相竞起。<note place="inline">八万四千。约十使三世。叠满其数。二卷长者自陈<anchor xml:id="nkr_note_add_0016a1501" n="0016a1501"/><anchor xml:id="beg0016a1501" n="0016a1501"/>己<anchor xml:id="end0016a1501"/>志。小註中说过</note> <lb ed="X" n="0016a16"/><lb ed="R034" n="0272a07"/>更相竞起者。或因贪动嗔等。互相引发。争竞起矣。 <lb ed="X" n="0016a17"/><lb ed="R034" n="0272a08"/>充满宅中者。谓因一造宅。一切烦恼顿起。至于八 <lb ed="X" n="0016a18"/><lb ed="R034" n="0272a09"/>万四千。可谓充满矣。又宅指身说亦可。如不離一 <lb ed="X" n="0016a19"/><lb ed="R034" n="0272a10"/>身也。此上为喩。虽假设为能例。下文征释合喩亦 <lb ed="X" n="0016a20"/><lb ed="R034" n="0272a11"/>不出此。</p><p xml:id="pX21p0016a2004" cb:place="inline">△三重征合喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016a21"/><lb ed="R034" n="0272a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0016a2101">所以者何。在家凡夫。深著五欲。妻子眷属。奴婢仆使 <lb ed="X" n="0016a22"/><lb ed="R034" n="0272a13"/>悉皆具足。以是因缘。生死病死。忧悲苦恼。怨憎合会。 <lb ed="X" n="0016a23"/><lb ed="R034" n="0272a14"/>恩爱别離。贫穷诸衰。求不得苦。如是众苦。如影随形。 <lb ed="X" n="0016a24"/><lb ed="R034" n="0272a15"/>如响应声。世世相续。恒不断绝。如是众苦。非无所因。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0016b" n="0016b"/> <lb ed="X" n="0016b01"/><lb ed="R034" n="0272a16"/>大小烦恼。而为根本。一切财宝。追求而得。若无先因。 <lb ed="X" n="0016b02"/><lb ed="R034" n="0272a17"/>不可追求。假使追求。亦无所获。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016b03"/><lb ed="R034" n="0272a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0016b0301">初句征曰。所以为一造宅。至于烦恼充满者。意在 <lb ed="X" n="0016b04"/><lb ed="R034" n="0272b01"/>于何耶。下释。在家凡夫合造宅之人。五欲妻子等 <lb ed="X" n="0016b05"/><lb ed="R034" n="0272b02"/>合宅。悉皆具足合莊严等。以是因缘者。即五欲妻 <lb ed="X" n="0016b06"/><lb ed="R034" n="0272b03"/>子为生八苦之由致。合造宅之缘。生老下。合烦恼。 <lb ed="X" n="0016b07"/><lb ed="R034" n="0272b04"/>由前缘感发。故今世有生苦。谓在母身之中。受胞 <lb ed="X" n="0016b08"/><lb ed="R034" n="0272b05"/>胎拘缚之苦。出胎。时受冷风吹体如生牛剥皮之 <lb ed="X" n="0016b09"/><lb ed="R034" n="0272b06"/>苦。蕴熟为老。受躘蹱衰恼之苦。五脏失调。身则有 <lb ed="X" n="0016b10"/><lb ed="R034" n="0272b07"/>病。受肢节疼痛呻吟难奈之苦。蕴壞曰死。受痰绝 <lb ed="X" n="0016b11"/><lb ed="R034" n="0272b08"/>气尽之苦。冤憎合会则受恼苦。恩爱别離则受悲 <lb ed="X" n="0016b12"/><lb ed="R034" n="0272b09"/>苦。贫穷诸衰则受忧苦。求之不得则受困苦。此为 <lb ed="X" n="0016b13"/><lb ed="R034" n="0272b10"/>八苦也。如是下。承上结显。如影等。复以喩例。言有 <lb ed="X" n="0016b14"/><lb ed="R034" n="0272b11"/>形则有影。影不離形。故云随形。有声则有响。响不 <lb ed="X" n="0016b15"/><lb ed="R034" n="0272b12"/>離声。故云应声。然妻子等喩形声。八苦等如影响 <lb ed="X" n="0016b16"/><lb ed="R034" n="0272b13"/>也。世世下显常。谓一生而续多生。一世而增百世。 <lb ed="X" n="0016b17"/><lb ed="R034" n="0272b14"/>出生入死。改形易报。经百千劫。恒不断绝。如是下。 <lb ed="X" n="0016b18"/><lb ed="R034" n="0272b15"/>又穷究源本。非无所因者。正显有因也。因即烦恼。 <lb ed="X" n="0016b19"/><lb ed="R034" n="0272b16"/>故为根本。根本六惑为大烦恼。二十随惑为小烦 <lb ed="X" n="0016b20"/><lb ed="R034" n="0272b17"/>恼。而为下。谓大小烦恼虽为根本。若无助缘亦不 <lb ed="X" n="0016b21"/><lb ed="R034" n="0272b18"/>能招苦。故一切下显助缘。财宝乃五欲境之一法。 <lb ed="X" n="0016b22"/><lb ed="R034" n="0273a01"/>兼妻子等。五欲具足皆为助发资缘。因有财宝等 <lb ed="X" n="0016b23"/><lb ed="R034" n="0273a02"/>为缘。引起烦恼。因烦恼起于心。追求造业形于外。 <lb ed="X" n="0016b24"/><lb ed="R034" n="0273a03"/>由惑业追求为因缘。故受诸苦恼也。以上谓有因 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0016c" n="0016c"/> <lb ed="X" n="0016c01"/><lb ed="R034" n="0273a04"/>无缘因不自生。必待缘助方生也。若无下。又显有 <lb ed="X" n="0016c02"/><lb ed="R034" n="0273a05"/>缘无因亦不能生。谓若无烦恼先起之因。虽有财 <lb ed="X" n="0016c03"/><lb ed="R034" n="0273a06"/>宝五欲之缘助之。亦不能追求造业矣。假使下。详 <lb ed="X" n="0016c04"/><lb ed="R034" n="0273a07"/>推所以。谓若无缘助。假使勉强追求。亦无所获之 <lb ed="X" n="0016c05"/><lb ed="R034" n="0273a08"/>苦果矣。总言由五欲引烦恼。由烦恼起追求。由追 <lb ed="X" n="0016c06"/><lb ed="R034" n="0273a09"/>求造业。故受生老病死。忧悲苦恼之果报。假若世 <lb ed="X" n="0016c07"/><lb ed="R034" n="0273a10"/>间无五欲之妄境。则无烦恼。既无烦恼。必无追求。 <lb ed="X" n="0016c08"/><lb ed="R034" n="0273a11"/>既不追求造业。则八苦果报无由而生矣。总合前 <lb ed="X" n="0016c09"/><lb ed="R034" n="0273a12"/>喩。若不造舍宅。则不生烦恼。既无烦恼。不执我法。 <lb ed="X" n="0016c10"/><lb ed="R034" n="0273a13"/>既无我法二执之根本。则八万等尘劳无由而起 <lb ed="X" n="0016c11"/><lb ed="R034" n="0273a14"/>矣。只可总喩总合。不可逐句强配。</p><p xml:id="pX21p0016c1114" cb:place="inline">△四结示追求。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016c12"/><lb ed="R034" n="0273a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0016c1201">善男子。以是義故。一切烦恼。追求为本。若灭追求。无 <lb ed="X" n="0016c13"/><lb ed="R034" n="0273a16"/>量烦恼。悉皆断尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016c14"/><lb ed="R034" n="0273a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0016c1401">前義外有五欲。引起烦恼。而後追求造业。相继受 <lb ed="X" n="0016c15"/><lb ed="R034" n="0273a18"/>苦。以烦恼为本者。彼从次第生起说。此科以追求 <lb ed="X" n="0016c16"/><lb ed="R034" n="0273b01"/>为本者。别约造业说。以是義故者。蹑上一切财宝 <lb ed="X" n="0016c17"/><lb ed="R034" n="0273b02"/>追求而得之義故。一切下。谓虽烦恼在心。因追求 <lb ed="X" n="0016c18"/><lb ed="R034" n="0273b03"/>则引发。此追求又为烦恼之本。即惑业互相熏发 <lb ed="X" n="0016c19"/><lb ed="R034" n="0273b04"/>之谓也。若灭下。人若修行。先断追求不造诸业。既 <lb ed="X" n="0016c20"/><lb ed="R034" n="0273b05"/>不造业亦不熏种。故粗细烦恼。虽有无量。一念不 <lb ed="X" n="0016c21"/><lb ed="R034" n="0273b06"/>生之时。一时断尽矣。应知生起自细而粗。修断从 <lb ed="X" n="0016c22"/><lb ed="R034" n="0273b07"/>粗而细。</p><p xml:id="pX21p0016c2204" cb:place="inline">△五劝離引偈。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0016c23"/><lb ed="R034" n="0273b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0016c2301">然今是身。众苦所依。诸有智者。当生厌離。如是去世 <lb ed="X" n="0016c24"/><lb ed="R034" n="0273b09"/>迦葉<persName>如来</persName>。为诸禽兽。而说偈言。是身为苦本。馀苦为 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0017a" n="0017a"/> <lb ed="X" n="0017a01"/><lb ed="R034" n="0273b10"/>枝葉。若能断苦本。众苦悉皆除。汝等先世业。造罪心 <lb ed="X" n="0017a02"/><lb ed="R034" n="0273b11"/>不悔。感得不可爱。杂类受苦身。若起慇重心。一念求 <lb ed="X" n="0017a03"/><lb ed="R034" n="0273b12"/>忏悔。如火焚山泽。众罪皆消灭。是身苦不净。无我及 <lb ed="X" n="0017a04"/><lb ed="R034" n="0273b13"/>无常。汝等咸应当。深生厌離心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017a05"/><lb ed="R034" n="0273b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0017a0501">然是语词。是身指众生自身说。众苦所依者。谓惑 <lb ed="X" n="0017a06"/><lb ed="R034" n="0273b15"/>依身起。业依身造。苦即身受。惑业苦三。皆依身有。 <lb ed="X" n="0017a07"/><lb ed="R034" n="0273b16"/>故为众苦之所依也。诸有下劝離。既身为苦本。当 <lb ed="X" n="0017a08"/><lb ed="R034" n="0273b17"/>生厌恶離之可也。不拘何人何类。但能離之皆为 <lb ed="X" n="0017a09"/><lb ed="R034" n="0273b18"/>智者。故曰诸有。如是下引古证今。谓如是身为苦 <lb ed="X" n="0017a10"/><lb ed="R034" n="0274a01"/>本。非我一<persName>佛</persName>所说。去世迦葉<persName>如来</persName>亦说。为禽兽说 <lb ed="X" n="0017a11"/><lb ed="R034" n="0274a02"/>者。盖<persName>佛</persName>所说法不择其機。或鸟兽欲脱其伦。亲近 <lb ed="X" n="0017a12"/><lb ed="R034" n="0274a03"/>于<persName>佛</persName>。或<persName>佛</persName>怜鸟兽<persName>佛</persName>性是同。业果有异。若彼脱伦。 <lb ed="X" n="0017a13"/><lb ed="R034" n="0274a04"/>因之说偈也。是身下标定。馀苦下释之。馀者是身 <lb ed="X" n="0017a14"/><lb ed="R034" n="0274a05"/>之馀外者。如贫穷困。爱别離等种种诸苦。以身如 <lb ed="X" n="0017a15"/><lb ed="R034" n="0274a06"/>树茎。馀苦即如枝葉。此二句指示晓解之言。若能 <lb ed="X" n="0017a16"/><lb ed="R034" n="0274a07"/>下。训导劝修之意。断苦本者。本虽指身。断须除业。 <lb ed="X" n="0017a17"/><lb ed="R034" n="0274a08"/>恶业不造。则苦果不生。故云众苦悉皆除。汝等四 <lb ed="X" n="0017a18"/><lb ed="R034" n="0274a09"/>句释明前義。汝等下。指类出本。谓由汝先世造业。 <lb ed="X" n="0017a19"/><lb ed="R034" n="0274a10"/>罪心不悔。乃为招身之本。此释初句之苦本也。感 <lb ed="X" n="0017a20"/><lb ed="R034" n="0274a11"/>得等二句。明因业感报。杂类即异类禽兽。谓因汝 <lb ed="X" n="0017a21"/><lb ed="R034" n="0274a12"/>前生罪心不悔为能感之因。受禽兽身为酬因之 <lb ed="X" n="0017a22"/><lb ed="R034" n="0274a13"/>报。头前尾後故不可爱。常怀恐怖是为苦身。若起 <lb ed="X" n="0017a23"/><lb ed="R034" n="0274a14"/>下劝修。慇重心即诚心也。一念求忏众罪皆消者。 <lb ed="X" n="0017a24"/><lb ed="R034" n="0274a15"/>以罪性本空。由心所造。心生则罪生。心灭则罪灭。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0017b" n="0017b"/> <lb ed="X" n="0017b01"/><lb ed="R034" n="0274a16"/>故一念真心悔过。罪性当下即灭矣。悔心如火。罪。 <lb ed="X" n="0017b02"/><lb ed="R034" n="0274a17"/>如山泽草木。忏能消罪。如火烧山。草木尽矣。末四 <lb ed="X" n="0017b03"/><lb ed="R034" n="0274a18"/>句结劝。谓是身也。生死逼迫为苦。脓血杂乱为不 <lb ed="X" n="0017b04"/><lb ed="R034" n="0274b01"/>净。自无主宰即无我。生灭不停即无常。前二句警 <lb ed="X" n="0017b05"/><lb ed="R034" n="0274b02"/>策。後二句劝離。</p><p xml:id="pX21p0017b0507" cb:place="inline">△六禽兽获益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017b06"/><lb ed="R034" n="0274b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0017b0601">尔时无量诸禽兽等。闻此偈<anchor xml:id="nkr_note_add_0017b0601" n="0017b0601"/><anchor xml:id="beg0017b0601" n="0017b0601"/>已<anchor xml:id="end0017b0601"/>。于一念心至诚忏悔。 <lb ed="X" n="0017b07"/><lb ed="R034" n="0274b04"/>便捨恶道。生第四天。奉觐一生補处菩萨。闻不退法。 <lb ed="X" n="0017b08"/><lb ed="R034" n="0274b05"/>究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017b09"/><lb ed="R034" n="0274b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0017b0901">第四天。即<name role="" type="person">兜率陀天</name>弥勒内院。奉者承侍也。觐即 <lb ed="X" n="0017b10"/><lb ed="R034" n="0274b07"/>见也。一生補处菩萨即是弥勒。一生者。再一下生 <lb ed="X" n="0017b11"/><lb ed="R034" n="0274b08"/>人间。即能成<persName>佛</persName>。補处者。補即候補。处即<persName>佛</persName>位。现居 <lb ed="X" n="0017b12"/><lb ed="R034" n="0274b09"/>菩萨之位。以当来下生始能成<persName>佛</persName>。故以菩萨称之。 <lb ed="X" n="0017b13"/><lb ed="R034" n="0274b10"/>此言禽兽闻偈。至诚忏悔。便捨禽兽恶道之身。得 <lb ed="X" n="0017b14"/><lb ed="R034" n="0274b11"/>生彼天者。以其罪性本空。业果如梦。但一念心空。 <lb ed="X" n="0017b15"/><lb ed="R034" n="0274b12"/>当下即灭。志与道合。故生彼天。又闻弥勒菩萨说 <lb ed="X" n="0017b16"/><lb ed="R034" n="0274b13"/>不退转法。闻即闻慧。義含思修。至于究竟涅槃。是 <lb ed="X" n="0017b17"/><lb ed="R034" n="0274b14"/>当成<persName>佛</persName>果也。夫真源本净。惑业全空。由念起以迷 <lb ed="X" n="0017b18"/><lb ed="R034" n="0274b15"/>心。逐迷心而造业。随限量则六道分然。悟真心则 <lb ed="X" n="0017b19"/><lb ed="R034" n="0274b16"/>空明阔彻。人中无信。亿劫轮迴。鸟兽倾诚。片言成 <lb ed="X" n="0017b20"/><lb ed="R034" n="0274b17"/>道。且<persName>佛</persName>法难闻。人身难得。今既幸得人身。复闻如 <lb ed="X" n="0017b21"/><lb ed="R034" n="0274b18"/>来大教。若迷心不开。坚执不入。罪心不忏。妙观不 <lb ed="X" n="0017b22"/><lb ed="R034" n="0275a01"/>修。自心忖量。人道何贵。可谓甘心苦趣。束守死门 <lb ed="X" n="0017b23"/><lb ed="R034" n="0275a02"/>无救无归。可悲可痛。裴公云。人而不为。吾末如之 <lb ed="X" n="0017b24"/><lb ed="R034" n="0275a03"/>何也<anchor xml:id="nkr_note_add_0017b2401" n="0017b2401"/><anchor xml:id="beg0017b2401" n="0017b2401"/>已<anchor xml:id="end0017b2401"/>矣。</p><p xml:id="pX21p0017b2405" cb:place="inline">△七结劝成道。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0017c" n="0017c"/> <lb ed="X" n="0017c01"/><lb ed="R034" n="0275a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0017c0101">善男子。以是因缘。今此苦身。犹如舍宅。一切烦恼。即 <lb ed="X" n="0017c02"/><lb ed="R034" n="0275a05"/>为宅主。是故净信善男子等。发菩提心。出家入道。必 <lb ed="X" n="0017c03"/><lb ed="R034" n="0275a06"/>得解脱一切众苦。皆当成就阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017c04"/><lb ed="R034" n="0275a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0017c0401">以是因缘者。指前鸟兽始终之因缘。应知此句。義 <lb ed="X" n="0017c05"/><lb ed="R034" n="0275a08"/>含<persName>佛</persName>性本具。罪性本空。所以一念心空。罪性即是 <lb ed="X" n="0017c06"/><lb ed="R034" n="0275a09"/><persName>佛</persName>性。以即心是<persName>佛</persName>。故至究竟涅槃也。今此下劝勉。 <lb ed="X" n="0017c07"/><lb ed="R034" n="0275a10"/>先合前喩。现今所具苦身。犹如喩中所造舍宅。一 <lb ed="X" n="0017c08"/><lb ed="R034" n="0275a11"/>切大小烦恼。即为造宅之主。意谓舍宅本无。由宅 <lb ed="X" n="0017c09"/><lb ed="R034" n="0275a12"/>主营造而有。義合人身苦果本无。由烦恼起业而 <lb ed="X" n="0017c10"/><lb ed="R034" n="0275a13"/>成。是故下承上劝修。男子言善。言净信者。以非善 <lb ed="X" n="0017c11"/><lb ed="R034" n="0275a14"/>不能信道。非信不能成善。信之不净犹致多疑。信 <lb ed="X" n="0017c12"/><lb ed="R034" n="0275a15"/>之净者。则深忍乐欲。发心出家。为入道之资。既得 <lb ed="X" n="0017c13"/><lb ed="R034" n="0275a16"/>入道。必能脱苦。成就菩提则不难矣。故云皆当等。</p> <lb ed="X" n="0017c14"/><lb ed="R034" n="0275a17"/><p xml:id="pX21p0017c1401">△八以偈重颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017c15"/><lb ed="R034" n="0275a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0017c1501">尔时<persName>如来</persName>褈说偈。言出家菩萨恒观察。舍宅所生诸 <lb ed="X" n="0017c16"/><lb ed="R034" n="0275b01"/>烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017c17"/><lb ed="R034" n="0275b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0017c1701">此标立喩本也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017c18"/><lb ed="R034" n="0275b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0017c1801">如有一人造舍宅。种种珍宝以严饰。自念壮丽无能 <lb ed="X" n="0017c19"/><lb ed="R034" n="0275b04"/>比。不属他人唯我有。工巧所修最殊妙。世间舍宅无 <lb ed="X" n="0017c20"/><lb ed="R034" n="0275b05"/>能及。如是分别生执著。以我我所为根本。八万四千 <lb ed="X" n="0017c21"/><lb ed="R034" n="0275b06"/>诸烦恼。充满舍宅以为灾。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0017c22"/><lb ed="R034" n="0275b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0017c2201">此正颂譬喩。前九句与长行全同。唯第十句以为 <lb ed="X" n="0017c23"/><lb ed="R034" n="0275b08"/>灾三字长行无。颂中欲七字成句加之。灾者病也。 <lb ed="X" n="0017c24"/><lb ed="R034" n="0275b09"/>即长行执著诸烦恼等是也。今不言烦恼而言灾 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0018a" n="0018a"/> <lb ed="X" n="0018a01"/><lb ed="R034" n="0275b10"/>者。谓法性真体淸净本然。忽起无明转生烦恼。发 <lb ed="X" n="0018a02"/><lb ed="R034" n="0275b11"/>业受报。烦心劳身。即法性真体之灾病耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018a03"/><lb ed="R034" n="0275b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0018a0301">世间一切诸男女。六亲眷属皆圆满。以是因缘生众 <lb ed="X" n="0018a04"/><lb ed="R034" n="0275b13"/>苦。所谓生老及病死。忧悲苦恼常随逐。如影随形不 <lb ed="X" n="0018a05"/><lb ed="R034" n="0275b14"/>暂離。诸苦所因贪欲生。若断追求尽诸苦。是身能为 <lb ed="X" n="0018a06"/><lb ed="R034" n="0275b15"/>诸若本。勤修厌離趣菩提。三界身心如舍宅。烦恼宅 <lb ed="X" n="0018a07"/><lb ed="R034" n="0275b16"/>主居其中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018a08"/><lb ed="R034" n="0275b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0018a0801">此颂法合。男女泛说有情众生。及六亲眷属之身。 <lb ed="X" n="0018a09"/><lb ed="R034" n="0275b18"/>合前舍宅也。<note place="inline">六亲有三种。一自<anchor xml:id="nkr_note_add_0018a0901" n="0018a0901"/><anchor xml:id="beg0018a0901" n="0018a0901"/>己<anchor xml:id="end0018a0901"/>六亲。即父母兄弟姊妹。二父六亲。即伯叔兄弟子孙。 <lb ed="X" n="0018a10"/><lb ed="R034" n="0276a01"/>三母六亲。即姑姨兄弟儿孙。通为六亲</note>因缘生苦等者。或因自身功 <lb ed="X" n="0018a11"/><lb ed="R034" n="0276a02"/>名富贵。或为六亲恩爱牵连。以此因缘故生众苦。 <lb ed="X" n="0018a12"/><lb ed="R034" n="0276a03"/>所谓下出苦相也。以生等八苦人不能免。故云常 <lb ed="X" n="0018a13"/><lb ed="R034" n="0276a04"/>随逐。如影下喩明身及六亲如形。众苦如影。然形 <lb ed="X" n="0018a14"/><lb ed="R034" n="0276a05"/>影既不暂離。喩苦身亦不能暂脱矣。诸苦下明苦 <lb ed="X" n="0018a15"/><lb ed="R034" n="0276a06"/>本。以现世诸苦推究所因。皆前生贪欲所生也。贪 <lb ed="X" n="0018a16"/><lb ed="R034" n="0276a07"/>欲有二种。一贪婬欲。为受身之本。法花云。诸苦所 <lb ed="X" n="0018a17"/><lb ed="R034" n="0276a08"/>因。贪欲为本。又经云。一切众生皆由婬欲而正性 <lb ed="X" n="0018a18"/><lb ed="R034" n="0276a09"/>命是也。二者贪五欲。经云。众生以五欲财利故。现 <lb ed="X" n="0018a19"/><lb ed="R034" n="0276a10"/>受众苦。後受地狱饿鬼畜牲之苦。若生天上。及在 <lb ed="X" n="0018a20"/><lb ed="R034" n="0276a11"/>人间。贫穷困苦。爱别離苦。怨憎会苦。如是等种种 <lb ed="X" n="0018a21"/><lb ed="R034" n="0276a12"/>诸苦。众生没在其中。若断下劝修。谓若断追求。不 <lb ed="X" n="0018a22"/><lb ed="R034" n="0276a13"/>造诸业。则粗惑先尽。细惑亦消。不作苦因。诸苦自 <lb ed="X" n="0018a23"/><lb ed="R034" n="0276a14"/>尽矣。是身下指苦再劝。苦本者。为造苦因之本。亦 <lb ed="X" n="0018a24"/><lb ed="R034" n="0276a15"/>为受苦之本。勤修厌離四字。似语倒转换可也。必 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0018b" n="0018b"/> <lb ed="X" n="0018b01"/><lb ed="R034" n="0276a16"/>先厌而後修之也。末二句合喩。谓三界内凡夫。身 <lb ed="X" n="0018b02"/><lb ed="R034" n="0276a17"/>心如喩中舍宅。此句以法合喩。下句却是将喩合 <lb ed="X" n="0018b03"/><lb ed="R034" n="0276a18"/>法。言喩中宅主。因造舍宅起诸烦恼。而具烦恼之 <lb ed="X" n="0018b04"/><lb ed="R034" n="0276b01"/>宅主居住其中。意谓宅主因宅生恼。不離宅中而 <lb ed="X" n="0018b05"/><lb ed="R034" n="0276b02"/>恋宅。如界内凡夫。因身受苦。犹不離身而恋身。以 <lb ed="X" n="0018b06"/><lb ed="R034" n="0276b03"/>法喩互显。合明大義<note place="inline">三界一句之心字是带语。以上诸喩。皆以舍宅喩身。心即 <lb ed="X" n="0018b07"/><lb ed="R034" n="0276b04"/>赖耶识。喩宅主。今云身心舍宅者。译经者欲七字成句。兼带言之。其所取者在身。不在心。以下句烦恼 <lb ed="X" n="0018b08"/><lb ed="R034" n="0276b05"/>即心之差别。喩宅主。学者应知。不必强辩</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018b09"/><lb ed="R034" n="0276b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0018b0901">汝等应发菩提心。捨離凡夫出三界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018b10"/><lb ed="R034" n="0276b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0018b1001">此二句结劝成道也。上句劝发心。下句劝出界。谓 <lb ed="X" n="0018b11"/><lb ed="R034" n="0276b08"/>既能发菩提心。必修无漏道。方得捨凡夫果报。永 <lb ed="X" n="0018b12"/><lb ed="R034" n="0276b09"/>出三界。得证菩提矣应。发。捨離。及出。皆劝词也。</p><p xml:id="pX21p0018b1219" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0018b13"/><lb ed="R034" n="0276b10"/>七痴子违父喩七。一标喩长者大富。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018b14"/><lb ed="R034" n="0276b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0018b1401">复次善男子。出家菩萨常观在家。犹如大国有一长 <lb ed="X" n="0018b15"/><lb ed="R034" n="0276b12"/>者。其家豪富。财宝无量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018b16"/><lb ed="R034" n="0276b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0018b1601">出家下擧喩本。犹如下擧喩。大国喩凡圣同居土。 <lb ed="X" n="0018b17"/><lb ed="R034" n="0276b14"/><note place="inline"><persName>佛</persName>有四土。且约同居</note>长者喩<persName>佛</persName>。<note place="inline"><persName>佛</persName>具三身。且约化身</note>其家下二句喩<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0018b18"/><lb ed="R034" n="0276b15"/>富有万德。法财无量。</p><p xml:id="pX21p0018b1809" cb:place="inline">△二父子相袭行善。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018b19"/><lb ed="R034" n="0276b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0018b1901">于多劫中。父子因缘。相袭不断。修诸善行。名称远闻。 <lb ed="X" n="0018b20"/><lb ed="R034" n="0276b17"/>是大长者。所有财宝。皆分为四。一分财宝常求息利。 <lb ed="X" n="0018b21"/><lb ed="R034" n="0276b18"/>以赡家业。一分财宝。以充随日供给所需。一分财宝。 <lb ed="X" n="0018b22"/><lb ed="R034" n="0277a01"/>惠施独孤以修当福。一分财宝。拯济宗亲。往来宾旅。 <lb ed="X" n="0018b23"/><lb ed="R034" n="0277a02"/>如是四分曾无断绝。父子相承。为世家业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0018b24"/><lb ed="R034" n="0277a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0018b2401">喩中多劫者。从祖上以来久远之谓。父子言因缘 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0018c" n="0018c"/> <lb ed="X" n="0018c01"/><lb ed="R034" n="0277a04"/>者。即顺次生子为因。承上接续为缘。故云相袭不 <lb ed="X" n="0018c02"/><lb ed="R034" n="0277a05"/>断。袭者继嗣也。喩前<persName>佛</persName>入灭。後<persName>佛</persName>補处是也。修诸 <lb ed="X" n="0018c03"/><lb ed="R034" n="0277a06"/>下。明长者盛德。因行诸善。名因德表。德藉名彰。所 <lb ed="X" n="0018c04"/><lb ed="R034" n="0277a07"/>以名称远闻。则见高风四达。而无处不知。而喩<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0018c05"/><lb ed="R034" n="0277a08"/>权实利物。十界同尊也。是大下。明行善远闻之实 <lb ed="X" n="0018c06"/><lb ed="R034" n="0277a09"/>行也。财宝分四者。以见长者仁慈。有公物之德。喩 <lb ed="X" n="0018c07"/><lb ed="R034" n="0277a10"/><persName>佛</persName>大悲大智普利之德也。一分下。喩<persName>佛</persName>实智证理 <lb ed="X" n="0018c08"/><lb ed="R034" n="0277a11"/>德。<persName>佛</persName>依本觉发始觉。同长者出本求利。以始觉合 <lb ed="X" n="0018c09"/><lb ed="R034" n="0277a12"/>本觉成究竟觉。同长者收利赡养家业也。一分以 <lb ed="X" n="0018c10"/><lb ed="R034" n="0277a13"/>充随日供给所需者。喩<persName>佛</persName>权智应物德。能以折摄 <lb ed="X" n="0018c11"/><lb ed="R034" n="0277a14"/>两门。随機施设。以权智为实智之所用。以充实智 <lb ed="X" n="0018c12"/><lb ed="R034" n="0277a15"/>之所需。合长者将财宝。供给自<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c1201" n="0018c1201"/><anchor xml:id="beg0018c1201" n="0018c1201"/>己<anchor xml:id="end0018c1201"/>所需也。一分惠 <lb ed="X" n="0018c13"/><lb ed="R034" n="0277a16"/>施孤独者。显长者恻隐之德。以物施人曰惠。故云 <lb ed="X" n="0018c14"/><lb ed="R034" n="0277a17"/>惠施。幼而无父曰孤。老而无子曰独。以能济孤独。 <lb ed="X" n="0018c15"/><lb ed="R034" n="0277a18"/>乃仁人之心也。此与下文皆喩<persName>如来</persName>大悲设教德。 <lb ed="X" n="0018c16"/><lb ed="R034" n="0277b01"/>教有二种。一小教。二大教。此喩说小教。内兼人天 <lb ed="X" n="0018c17"/><lb ed="R034" n="0277b02"/>戒善。如长者施财也。以人天未得无漏。小乘未发 <lb ed="X" n="0018c18"/><lb ed="R034" n="0277b03"/>大心。非<persName>佛</persName>同类。故同所济陌路孤独。以修当福者。 <lb ed="X" n="0018c19"/><lb ed="R034" n="0277b04"/>谓长者惠施。以修当来自<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c1901" n="0018c1901"/><anchor xml:id="beg0018c1901" n="0018c1901"/>己<anchor xml:id="end0018c1901"/>之福。喩<persName>佛</persName>施教虽为 <lb ed="X" n="0018c20"/><lb ed="R034" n="0277b05"/>利他却成<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c2001" n="0018c2001"/><anchor xml:id="beg0018c2001" n="0018c2001"/>己<anchor xml:id="end0018c2001"/>德。亦当来自<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c2002" n="0018c2002"/><anchor xml:id="beg0018c2002" n="0018c2002"/>己<anchor xml:id="end0018c2002"/>福也。一分拯济宗亲 <lb ed="X" n="0018c21"/><lb ed="R034" n="0277b06"/>宾旅者。宗亲者同一祖脉。宾旅者与<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c2101" n="0018c2101"/><anchor xml:id="beg0018c2101" n="0018c2101"/>己<anchor xml:id="end0018c2101"/>志同。有时 <lb ed="X" n="0018c22"/><lb ed="R034" n="0277b07"/>睏乏。长者有仁厚之德。拯拔赒济之。喩<persName>佛</persName>施大教 <lb ed="X" n="0018c23"/><lb ed="R034" n="0277b08"/>令彼修证。宗亲喩此方大機。宾旅喩他方菩萨。如 <lb ed="X" n="0018c24"/><lb ed="R034" n="0277b09"/>是下结为世家。喩三世<persName>如来</persName>相继教化。亦出世间 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0019a" n="0019a"/> <lb ed="X" n="0019a01"/><lb ed="R034" n="0277b10"/>之世家也。</p><p xml:id="pX21p0019a0105" cb:place="inline">△三痴子恣纵五欲。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019a02"/><lb ed="R034" n="0277b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0019a0201">後有一子。愚痴弊恶。深著五欲。恣行放逸。违父母教。 <lb ed="X" n="0019a03"/><lb ed="R034" n="0277b12"/>不依四业。起诸舍宅。七层楼观。倍于常制。众宝严饰。 <lb ed="X" n="0019a04"/><lb ed="R034" n="0277b13"/>琉璃为地。宝窗交映。龙首鱼形无不具足。微妙音乐。 <lb ed="X" n="0019a05"/><lb ed="R034" n="0277b14"/>昼夜不绝。受五欲乐。如<name role="" type="person">忉利天</name>。鬼神憎嫌。人天远離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019a06"/><lb ed="R034" n="0277b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0019a0601">一子之愚恶者喩诸凡夫也。以愚痴则不识因果。 <lb ed="X" n="0019a07"/><lb ed="R034" n="0277b16"/>弊恶则能造诸业。由愚痴故。深著五欲。由弊恶故。 <lb ed="X" n="0019a08"/><lb ed="R034" n="0277b17"/>恣行放逸。违父母下。正显愚痴之实也。盖愚痴弊 <lb ed="X" n="0019a09"/><lb ed="R034" n="0277b18"/>恶。喩俱生思惑。深著五欲喩。分别见惑且。喩起惑。 <lb ed="X" n="0019a10"/><lb ed="R034" n="0278a01"/>恣行放逸。喩造诸业。违教二句。喩不信<persName>佛</persName>言。不依 <lb ed="X" n="0019a11"/><lb ed="R034" n="0278a02"/><persName>佛</persName>教。四业喩<persName>佛</persName>权实二智。小大二教也。起诸舍下。 <lb ed="X" n="0019a12"/><lb ed="R034" n="0278a03"/>正明放逸所为之事奢侈之极矣。此乃喩诸凡夫 <lb ed="X" n="0019a13"/><lb ed="R034" n="0278a04"/>之业果也。舍宅喩身。七层楼观喩七趣果报。<note place="inline">七趣即地 <lb ed="X" n="0019a14"/><lb ed="R034" n="0278a05"/>狱。饿鬼。畜牲。人道。天道。修罗。仙道</note>虽善恶不同。生死同也。且喩七 <lb ed="X" n="0019a15"/><lb ed="R034" n="0278a06"/>趣总报。如其众宝严饰等。又喩七趣别报。至龙首 <lb ed="X" n="0019a16"/><lb ed="R034" n="0278a07"/>鱼形者。显楼阁房舍。雕刻彩画。奇奇怪怪而无不 <lb ed="X" n="0019a17"/><lb ed="R034" n="0278a08"/>具足也。其于音乐之美。昼夜之欢。五欲之乐。诚然 <lb ed="X" n="0019a18"/><lb ed="R034" n="0278a09"/>尊贵如天。<note place="inline">问。如人天等善报。可以喩此。至于三涂恶报。何乐之有。答。此但喩七趣报别。有 <lb ed="X" n="0019a19"/><lb ed="R034" n="0278a10"/>轻重不同。皆惑业所招。还自所受。岂可以苦乐为难耶</note>鬼神等二句。显奢侈 <lb ed="X" n="0019a20"/><lb ed="R034" n="0278a11"/>不训之极。至于鬼神憎。人天離。喩圣凡相远之義 <lb ed="X" n="0019a21"/><lb ed="R034" n="0278a12"/>也。然善神既憎。凶事将至矣。此喩诸天有衰相。人 <lb ed="X" n="0019a22"/><lb ed="R034" n="0278a13"/>物有病灾。皆死之先兆也。</p><p xml:id="pX21p0019a2211" cb:place="inline">△四招灾焚业丧命。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019a23"/><lb ed="R034" n="0278a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0019a2301">于是邻家忽燃火起。猛焰炽盛。随风蔓延。焚烧库藏。 <lb ed="X" n="0019a24"/><lb ed="R034" n="0278a15"/>及诸楼台。时长者子。见是猛火。起大嗔心。速命妻子 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0019b" n="0019b"/> <lb ed="X" n="0019b01"/><lb ed="R034" n="0278a16"/>奴婢眷属。入于重舍。闭楼阁门。以愚痴故。一时俱死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019b02"/><lb ed="R034" n="0278a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0019b0201">风火烧宅。虽七级重楼不能免死。喩无常杀鬼到 <lb ed="X" n="0019b03"/><lb ed="R034" n="0278a18"/>时。虽诸天至尊犹不能免也。良以邻家喩业。火喩 <lb ed="X" n="0019b04"/><lb ed="R034" n="0278b01"/>无常。痴子见火起。命妻子登楼不能免死。喩世间 <lb ed="X" n="0019b05"/><lb ed="R034" n="0278b02"/>人见生死逼迫。修有漏定。生禅空二天。将欲免死 <lb ed="X" n="0019b06"/><lb ed="R034" n="0278b03"/>亦不可得也。喩中子违父教。以愚痴故所以丧命。 <lb ed="X" n="0019b07"/><lb ed="R034" n="0278b04"/>法合众生不遵<persName>佛</persName>教。以迷惑故而受轮迴。</p><p xml:id="pX21p0019b0717" cb:place="inline">△五<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0019b08"/><lb ed="R034" n="0278b05"/>生合喩父子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019b09"/><lb ed="R034" n="0278b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0019b0901">在家凡夫亦复如是。世间愚人如长者子。诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0019b10"/><lb ed="R034" n="0278b07"/>犹如长者。不顺<persName>佛</persName>教。造作恶业。堕三恶道。受大苦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019b11"/><lb ed="R034" n="0278b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0019b1101">合文最明。但唯显三涂未彰七趣。盖<persName>佛</persName>大慈悲警 <lb ed="X" n="0019b12"/><lb ed="R034" n="0278b09"/>策世人。令人畏苦发心。虽说三涂。義兼七趣。古德 <lb ed="X" n="0019b13"/><lb ed="R034" n="0278b10"/>云。从義不从文。百无一失。今从義释也。</p><p xml:id="pX21p0019b1316" cb:place="inline">△六结劝 <lb ed="X" n="0019b14"/><lb ed="R034" n="0278b11"/>厌離成道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019b15"/><lb ed="R034" n="0278b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0019b1501">以是因缘。出家菩萨。当观在家如长者子。不顺父母。 <lb ed="X" n="0019b16"/><lb ed="R034" n="0278b13"/>为火所烧。妻子俱死。善男子等。应生厌離人天世乐。 <lb ed="X" n="0019b17"/><lb ed="R034" n="0278b14"/>修淸净行当证菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019b18"/><lb ed="R034" n="0278b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0019b1801">初句承前。以是不顺<persName>佛</persName>教。堕苦因缘故。凡出家菩 <lb ed="X" n="0019b19"/><lb ed="R034" n="0278b16"/>萨。当观在家时。如同痴子想。深生厌離。捨人天之 <lb ed="X" n="0019b20"/><lb ed="R034" n="0278b17"/>乐。修行证果。不负出家之志也。</p><p xml:id="pX21p0019b2013" cb:place="inline">△七以偈重颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019b21"/><lb ed="R034" n="0278b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0019b2101">尔时<persName>如来</persName>褈说偈言。出家菩萨观在家。犹如长者生 <lb ed="X" n="0019b22"/><lb ed="R034" n="0279a01"/>愚子。其家富有诸财宝。久远相承无缺乏。先世家业 <lb ed="X" n="0019b23"/><lb ed="R034" n="0279a02"/>传子孙。一切资产为四分。常修勝行无过恶。名称遍 <lb ed="X" n="0019b24"/><lb ed="R034" n="0279a03"/>满诸国土。金银珍宝数无边。出入息利遍他国。慈悲 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0019c" n="0019c"/> <lb ed="X" n="0019c01"/><lb ed="R034" n="0279a04"/>喜捨心无倦。惠施孤贫常不绝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019c02"/><lb ed="R034" n="0279a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0019c0201">初二句标擧法喩。次十句颂父子相袭行善。资产 <lb ed="X" n="0019c03"/><lb ed="R034" n="0279a06"/>为四分者准长行。喩<persName>佛</persName>权实二智。小大二乘。出入 <lb ed="X" n="0019c04"/><lb ed="R034" n="0279a07"/>息利者。谓出则取利。入则息利。喩<persName>佛</persName>以利他之功。 <lb ed="X" n="0019c05"/><lb ed="R034" n="0279a08"/>成<anchor xml:id="nkr_note_add_0019c0501" n="0019c0501"/><anchor xml:id="beg0019c0501" n="0019c0501"/>己<anchor xml:id="end0019c0501"/>之德。即是息利。遍他国者。喩<persName>佛</persName>法利周遍十 <lb ed="X" n="0019c06"/><lb ed="R034" n="0279a09"/>方也。慈悲下。长者四无量心。惠施孤贫常无断绝。 <lb ed="X" n="0019c07"/><lb ed="R034" n="0279a10"/>喩<persName>佛</persName>之四心。尽未来际。法施无量也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019c08"/><lb ed="R034" n="0279a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0019c0801">长者最後生一子。愚痴不孝无智慧。年齿<anchor xml:id="nkr_note_add_0019c0801" n="0019c0801"/><anchor xml:id="beg0019c0801" n="0019c0801"/>已<anchor xml:id="end0019c0801"/>迈筋力 <lb ed="X" n="0019c09"/><lb ed="R034" n="0279a12"/>衰。家财内外皆付子。子违父命行放逸。四业不绍堕 <lb ed="X" n="0019c10"/><lb ed="R034" n="0279a13"/>于家。造立七层珍宝楼。用绀琉璃作窗牗。歌吹管絃 <lb ed="X" n="0019c11"/><lb ed="R034" n="0279a14"/>曾不歇。常以不善师于心。受五欲乐如天宫。一切龙 <lb ed="X" n="0019c12"/><lb ed="R034" n="0279a15"/>神皆远離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019c13"/><lb ed="R034" n="0279a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0019c1301">此颂痴子恣纵五欲也。痴子既言最後生者。足知 <lb ed="X" n="0019c14"/><lb ed="R034" n="0279a17"/>以前更有肖子。而肖子喩受道之機。即菩萨等。今 <lb ed="X" n="0019c15"/><lb ed="R034" n="0279a18"/>痴子不孝无慧。喩凡夫愚痴不解<persName>佛</persName>旨。良以众生 <lb ed="X" n="0019c16"/><lb ed="R034" n="0279b01"/>之痴犹彼痴子之痴也。年齿下。喩<persName>佛</persName>智断二德。法 <lb ed="X" n="0019c17"/><lb ed="R034" n="0279b02"/>华以年高学廣喩<persName>佛</persName>智德。衰迈根纯喩<persName>佛</persName>断德。今 <lb ed="X" n="0019c18"/><lb ed="R034" n="0279b03"/>经亦然。故喩智断二德。家财付子者。喩<persName>佛</persName>说教。遗 <lb ed="X" n="0019c19"/><lb ed="R034" n="0279b04"/>与众生也。子违父命。喩众生不遵<persName>佛</persName>教也。行放逸 <lb ed="X" n="0019c20"/><lb ed="R034" n="0279b05"/>者。喩众生不惧因果也。四业下皆准长行。不善师 <lb ed="X" n="0019c21"/><lb ed="R034" n="0279b06"/>心者。师者法也。谓心之所用皆是恶法。故云不善。 <lb ed="X" n="0019c22"/><lb ed="R034" n="0279b07"/>又师者军旅也。喩众生烦恼众惑攻心。如军旅之 <lb ed="X" n="0019c23"/><lb ed="R034" n="0279b08"/>交战也。五欲等皆准长行<note place="inline">师字或施字之误</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0019c24"/><lb ed="R034" n="0279b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0019c2401">邻家欻然灾火起。猛<g ref="#CB08504">焰</g>随风难可禁。库藏珍财及妻 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0020a" n="0020a"/> <lb ed="X" n="0020a01"/><lb ed="R034" n="0279b10"/>子。层楼舍宅悉焚烧。积恶招殃遂灭身。妻子眷属同 <lb ed="X" n="0020a02"/><lb ed="R034" n="0279b11"/>殒殁。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a03"/><lb ed="R034" n="0279b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020a0301">此颂招灾焚业丧命也。虽邻家之延火。实积恶之 <lb ed="X" n="0020a04"/><lb ed="R034" n="0279b13"/>所招也。儒典云。积不善之家。必有馀殃。殒殃即死 <lb ed="X" n="0020a05"/><lb ed="R034" n="0279b14"/>也。妻子皆死者。馀殃也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a06"/><lb ed="R034" n="0279b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020a0601">三世诸<persName>佛</persName>如长者。一切凡夫是愚子。不修正道起邪 <lb ed="X" n="0020a07"/><lb ed="R034" n="0279b16"/>心。命终堕在诸恶趣。长劫独受焚烧苦。如是辗转无 <lb ed="X" n="0020a08"/><lb ed="R034" n="0279b17"/>尽期。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a09"/><lb ed="R034" n="0279b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020a0901">此颂生<persName>佛</persName>合喩父子也。焚烧苦者。谓恶业感报。三 <lb ed="X" n="0020a10"/><lb ed="R034" n="0280a01"/>途苦逼。皆如焚烧。如是下。既曰辗转。義兼七趣。七 <lb ed="X" n="0020a11"/><lb ed="R034" n="0280a02"/>趣轮迴即辗转也。然三涂兼七。长行有辩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a12"/><lb ed="R034" n="0280a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020a1201">在家<persName>佛</persName>子汝当知。不贪世乐勤修证。厌世出家修梵 <lb ed="X" n="0020a13"/><lb ed="R034" n="0280a04"/>行。山林寂静離诸缘。为报四恩修世德。当于三界为 <lb ed="X" n="0020a14"/><lb ed="R034" n="0280a05"/>法王。尽未来际度众生。作不请友常说法。永截爱流 <lb ed="X" n="0020a15"/><lb ed="R034" n="0280a06"/>超彼岸。住于淸净涅槃城。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020a16"/><lb ed="R034" n="0280a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020a1601">此颂结观厌離成道也。初句呼召训晓。次句戒贪 <lb ed="X" n="0020a17"/><lb ed="R034" n="0280a08"/>劝修。三四二句。修行必欲山林者。以外離喧杂。妄 <lb ed="X" n="0020a18"/><lb ed="R034" n="0280a09"/>尘不入。则必妄心。易消矣。诸缘即是五尘。以尘为 <lb ed="X" n="0020a19"/><lb ed="R034" n="0280a10"/>助发。能引妄心故劝若欲修行。必要離缘始得。修 <lb ed="X" n="0020a20"/><lb ed="R034" n="0280a11"/>勝德者。即如前章作无相观是也。为报四恩者。当 <lb ed="X" n="0020a21"/><lb ed="R034" n="0280a12"/>重看。以智光为闻四恩。请<persName>佛</persName>褈说。故<persName>佛</persName>以多喩。劝 <lb ed="X" n="0020a22"/><lb ed="R034" n="0280a13"/>令出家修道可以报之。以满智光之本愿也。为法 <lb ed="X" n="0020a23"/><lb ed="R034" n="0280a14"/>王者即是成<persName>佛</persName>。作不请友者。即是承愿度生。不待 <lb ed="X" n="0020a24"/><lb ed="R034" n="0280a15"/>请而自至也。常说法者。悲心之感发也。而世人所 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0020b" n="0020b"/> <lb ed="X" n="0020b01"/><lb ed="R034" n="0280a16"/>不见者。业力自障也。爱流即是见思无明。彼岸即 <lb ed="X" n="0020b02"/><lb ed="R034" n="0280a17"/>是涅槃。截者断也。住者居也。谓既断见思无明。则 <lb ed="X" n="0020b03"/><lb ed="R034" n="0280a18"/>住涅槃彼岸矣。然涅槃喩城者。城乃防非御敌。涅 <lb ed="X" n="0020b04"/><lb ed="R034" n="0280b01"/>槃亦然。防五住之非。御二死之敌也。涅槃言淸净 <lb ed="X" n="0020b05"/><lb ed="R034" n="0280b02"/>者。拣二乘涅槃。细惑未尽不名淸净。此<persName>佛</persName>之涅槃 <lb ed="X" n="0020b06"/><lb ed="R034" n="0280b03"/>故名淸净也。良以<persName>佛</persName>劝出家修道。必证法王者。自 <lb ed="X" n="0020b07"/><lb ed="R034" n="0280b04"/>不负出家<anchor xml:id="nkr_note_add_0020b0701" n="0020b0701"/><anchor xml:id="beg0020b0701" n="0020b0701"/>己<anchor xml:id="end0020b0701"/>利之志。又尽未来际度化众生。作不 <lb ed="X" n="0020b08"/><lb ed="R034" n="0280b05"/>请友。复满利他之愿。而如是自他两利之功。不辜 <lb ed="X" n="0020b09"/><lb ed="R034" n="0280b06"/><persName>佛</persName>教。不负<anchor xml:id="nkr_note_add_0020b0901" n="0020b0901"/><anchor xml:id="beg0020b0901" n="0020b0901"/>己<anchor xml:id="end0020b0901"/>灵。可谓真报四恩者也。</p><p xml:id="pX21p0020b0915" cb:place="inline">△八童女作 <lb ed="X" n="0020b10"/><lb ed="R034" n="0280b07"/>梦喩八。初标擧法喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020b11"/><lb ed="R034" n="0280b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020b1101">复次善男子。出家菩萨。观于世间一切舍宅。犹如大 <lb ed="X" n="0020b12"/><lb ed="R034" n="0280b09"/>梦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020b13"/><lb ed="R034" n="0280b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020b1301">△二合家欢乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020b14"/><lb ed="R034" n="0280b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020b1401">譬如长者有一童女。年始十五。端正殊妙。尔时父母 <lb ed="X" n="0020b15"/><lb ed="R034" n="0280b12"/>处三层楼。将其爱女受诸欢乐。于夜分中。母女同宿。 <lb ed="X" n="0020b16"/><lb ed="R034" n="0280b13"/>在一宝床。而共安寝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020b17"/><lb ed="R034" n="0280b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020b1701">长者等事出假设。故以为喩。但比三界娱乐凡夫。 <lb ed="X" n="0020b18"/><lb ed="R034" n="0280b15"/>其五欲之欢。合家之乐。大槪如此。不必又将长者 <lb ed="X" n="0020b19"/><lb ed="R034" n="0280b16"/>喩<persName>佛</persName>。</p><p xml:id="pX21p0020b1903" cb:place="inline">△三梦娉生子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020b20"/><lb ed="R034" n="0280b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020b2001">于是童女。梦见父母娉与夫家。经历多年。遂生一子。 <lb ed="X" n="0020b21"/><lb ed="R034" n="0280b18"/>端正殊妙。有聪慧相。日渐恩养。能自行步。处在高楼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020b22"/><lb ed="R034" n="0281a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020b2201">梦事虽虚幻之境。然亦独头意识所现影像。当体 <lb ed="X" n="0020b23"/><lb ed="R034" n="0281a02"/>无实。妄生分别。良以童女梦中嫁夫生子。喩尽世 <lb ed="X" n="0020b24"/><lb ed="R034" n="0281a03"/>间人伦之道也。然子有殊妙之相。聪明之资。其母 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0020c" n="0020c"/> <lb ed="X" n="0020c01"/><lb ed="R034" n="0281a04"/>必爱。此又喩尽世间恩爱也。能自行步处在高楼。 <lb ed="X" n="0020c02"/><lb ed="R034" n="0281a05"/>又喩尽世间名高显达之者。</p><p xml:id="pX21p0020c0212" cb:place="inline">△四子堕虎食。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020c03"/><lb ed="R034" n="0281a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020c0301">因危堕落。未至于地。见有饿虎接而食之。是时童女 <lb ed="X" n="0020c04"/><lb ed="R034" n="0281a07"/>倍复惊怖。擧声嚎哭。遂便梦觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020c05"/><lb ed="R034" n="0281a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020c0501">因危堕落者。危谓高危。喩人间虽贵。天上虽高。然 <lb ed="X" n="0020c06"/><lb ed="R034" n="0281a09"/>报尽还来堕落诸趣也。饿虎喩琰魔王。可知一切 <lb ed="X" n="0020c07"/><lb ed="R034" n="0281a10"/>有漏之福。纵至非想之定。犹不免铁面老子之手 <lb ed="X" n="0020c08"/><lb ed="R034" n="0281a11"/>也。其梦中惊怖嚎哭。又喩尽世间恩爱别離之苦 <lb ed="X" n="0020c09"/><lb ed="R034" n="0281a12"/>也。梦觉者。喩大智慧人忽然<g ref="#CB17674">惺</g>悟。方觉万法唯心。 <lb ed="X" n="0020c10"/><lb ed="R034" n="0281a13"/>生死是幻也。</p><p xml:id="pX21p0020c1006" cb:place="inline">△五梦觉知羞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020c11"/><lb ed="R034" n="0281a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020c1101">尔时父母。问其女言。以何因缘。忽然惊怖。时女羞耻 <lb ed="X" n="0020c12"/><lb ed="R034" n="0281a15"/>不肯说之。其母慇勤窃问其故。时女为母密说如上 <lb ed="X" n="0020c13"/><lb ed="R034" n="0281a16"/>所梦之事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020c14"/><lb ed="R034" n="0281a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0020c1401">父母问女。如世间未悟之人。问<anchor xml:id="nkr_note_add_0020c1401" n="0020c1401"/><anchor xml:id="beg0020c1401" n="0020c1401"/>已<anchor xml:id="end0020c1401"/>悟之人。云何便 <lb ed="X" n="0020c15"/><lb ed="R034" n="0281a18"/>悟。然彼悟人。有口道不出。何也。盖此一著。如人饮 <lb ed="X" n="0020c16"/><lb ed="R034" n="0281b01"/>水。冷暖自知。古德云。到这裡三世诸<persName>佛</persName>口挂壁上。 <lb ed="X" n="0020c17"/><lb ed="R034" n="0281b02"/>历代祖师望风截舌。密说者。如善知识或機缘语 <lb ed="X" n="0020c18"/><lb ed="R034" n="0281b03"/>句。或棒或喝。就中一点消息。毕竟向人吐露不出。 <lb ed="X" n="0020c19"/><lb ed="R034" n="0281b04"/>便是<persName>如来</persName>无非因缘譬喩方便开示。其自觉圣智 <lb ed="X" n="0020c20"/><lb ed="R034" n="0281b05"/>亦不能道。如彼童女。虽密说梦。必不能得梦中之 <lb ed="X" n="0020c21"/><lb ed="R034" n="0281b06"/>事。良以梦事顚倒。醒後所以羞耻。喩生死顚倒。悟 <lb ed="X" n="0020c22"/><lb ed="R034" n="0281b07"/>後反成大笑矣。</p><p xml:id="pX21p0020c2207" cb:place="inline">△六以法合喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0020c23"/><lb ed="R034" n="0281b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0020c2301">善男子。世间生死有为舍宅。长处轮迴。未得真觉。尔 <lb ed="X" n="0020c24"/><lb ed="R034" n="0281b09"/>所分位。恒处梦中。生老病死。三界舍宅。如彼童女。处 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0021a" n="0021a"/> <lb ed="X" n="0021a01"/><lb ed="R034" n="0281b10"/>于梦中。虚妄分别亦复如是。琰魔鬼使忽然而至。如 <lb ed="X" n="0021a02"/><lb ed="R034" n="0281b11"/>彼饿虎。于虚空中接彼婴孩而啖食之。一切众生念 <lb ed="X" n="0021a03"/><lb ed="R034" n="0281b12"/>念无常。老病死苦亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021a04"/><lb ed="R034" n="0281b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0021a0401">世间该尽三界依报。生死且约六凡分段。有为即 <lb ed="X" n="0021a05"/><lb ed="R034" n="0281b14"/>有情。舍宅即众生身。长处即是不離。轮迴即是生 <lb ed="X" n="0021a06"/><lb ed="R034" n="0281b15"/>死。真觉即是本觉。未得即是迷惑。尔所是指辞。分 <lb ed="X" n="0021a07"/><lb ed="R034" n="0281b16"/>位即六道果报。如人有人之分位。天等亦然。其恒 <lb ed="X" n="0021a08"/><lb ed="R034" n="0281b17"/>处分位。如在梦中也。良以众生真如本觉。动静之 <lb ed="X" n="0021a09"/><lb ed="R034" n="0281b18"/>间未尝離却片时。而任运不觉徒受生死。实为世 <lb ed="X" n="0021a10"/><lb ed="R034" n="0282a01"/>尊大可怜愍之事。所以种种譬喩晓训于人也。生 <lb ed="X" n="0021a11"/><lb ed="R034" n="0282a02"/>老下。正合喩中童女。故云虚妄分别亦复如是。以 <lb ed="X" n="0021a12"/><lb ed="R034" n="0282a03"/>上通合梦中娉夫生子喜乐之事也。琰魔下。合饿 <lb ed="X" n="0021a13"/><lb ed="R034" n="0282a04"/>虎食子也。琰魔即是阎罗。鬼使即是追魂取命者。 <lb ed="X" n="0021a14"/><lb ed="R034" n="0282a05"/>生死不保朝暮。故云忽然而至。如彼下。又提喩帖 <lb ed="X" n="0021a15"/><lb ed="R034" n="0282a06"/>合。一切下。复以法合。念念无常即是行阴迁流。催 <lb ed="X" n="0021a16"/><lb ed="R034" n="0282a07"/>逼不由自<anchor xml:id="nkr_note_add_0021a1601" n="0021a1601"/><anchor xml:id="beg0021a1601" n="0021a1601"/>己<anchor xml:id="end0021a1601"/>。而无常杀鬼忽至。不顺人情。不惧权 <lb ed="X" n="0021a17"/><lb ed="R034" n="0282a08"/>势。不受财贿。亦不能推讬。呜呼。只得随他去也。到 <lb ed="X" n="0021a18"/><lb ed="R034" n="0282a09"/>此慈亲孝子不能相救。功名富贵尽非<anchor xml:id="nkr_note_add_0021a1801" n="0021a1801"/><anchor xml:id="beg0021a1801" n="0021a1801"/>己<anchor xml:id="end0021a1801"/>有。可谓 <lb ed="X" n="0021a19"/><lb ed="R034" n="0282a10"/>万般将不去。唯有业随身。何异饿虎食子。故云老 <lb ed="X" n="0021a20"/><lb ed="R034" n="0282a11"/>病死苦亦复如是。</p><p xml:id="pX21p0021a2008" cb:place="inline">△七结劝修道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021a21"/><lb ed="R034" n="0282a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0021a2101">谁有智者爱乐此身。以是因缘。观于生死。长夜梦中。 <lb ed="X" n="0021a22"/><lb ed="R034" n="0282a13"/>发菩提心。厌離世间。当得<persName>如来</persName>常住妙果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021a23"/><lb ed="R034" n="0282a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0021a2301">谁有二句言活意决。正显愚者爱身。智者厌身。而 <lb ed="X" n="0021a24"/><lb ed="R034" n="0282a15"/>厌身者必求出離。爱身者必受缠缚。缠缚者永堕 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0021b" n="0021b"/> <lb ed="X" n="0021b01"/><lb ed="R034" n="0282a16"/>生死。出離者必证<persName>佛</persName>道。以是智者不爱因缘。故观 <lb ed="X" n="0021b02"/><lb ed="R034" n="0282a17"/>察生死无明如同长夜。诸事无常犹如梦中。发菩 <lb ed="X" n="0021b03"/><lb ed="R034" n="0282a18"/>提心下。正结劝修道。</p><p xml:id="pX21p0021b0309" cb:place="inline">△八以偈重颂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021b04"/><lb ed="R034" n="0282b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0021b0401">尔时<persName>如来</persName>褈说偈言。<persName>佛</persName>子至求无上道。当观舍宅如 <lb ed="X" n="0021b05"/><lb ed="R034" n="0282b02"/>梦中。譬如富贵大长者。有一童女妙端严。随其父母 <lb ed="X" n="0021b06"/><lb ed="R034" n="0282b03"/>上高楼。观视遊从甚欢乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021b07"/><lb ed="R034" n="0282b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0021b0701">初二句标擧法喩。次四句颂合家欢乐。喩尽世间 <lb ed="X" n="0021b08"/><lb ed="R034" n="0282b05"/>父子之情。富贵之乐。不过如此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021b09"/><lb ed="R034" n="0282b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0021b0901">女向楼中作是梦。分明梦见适他人。後于夫家诞一 <lb ed="X" n="0021b10"/><lb ed="R034" n="0282b07"/>子。其母爱念心怜愍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021b11"/><lb ed="R034" n="0282b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0021b1101">此颂梦娉生子也。适者嫁也。诞者生也。馀准长行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021b12"/><lb ed="R034" n="0282b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0021b1201">子上高楼耽喜乐。因危坠堕于虎口。遂乃失声从梦 <lb ed="X" n="0021b13"/><lb ed="R034" n="0282b10"/>觉。方知梦想本非真。无明暗障如长夜。未成正觉知 <lb ed="X" n="0021b14"/><lb ed="R034" n="0282b11"/>梦中。生死世间常不实。妄想分别亦如是。唯有四智 <lb ed="X" n="0021b15"/><lb ed="R034" n="0282b12"/>大圆明。破暗称为真妙觉。无常念念如饿虎。有为虚 <lb ed="X" n="0021b16"/><lb ed="R034" n="0282b13"/>假难久停。宿鸟平旦各分飞。命尽别離亦如是。往来 <lb ed="X" n="0021b17"/><lb ed="R034" n="0282b14"/>任业受诸报。父母恩情不相识。哀哉凡夫生死身。轮 <lb ed="X" n="0021b18"/><lb ed="R034" n="0282b15"/>转三涂长受苦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021b19"/><lb ed="R034" n="0282b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0021b1901">初二句颂子堕虎食。次二句颂梦觉知羞。无明下 <lb ed="X" n="0021b20"/><lb ed="R034" n="0282b17"/>颂法合之文。未成下三句。不唯凡夫分段生死不 <lb ed="X" n="0021b21"/><lb ed="R034" n="0282b18"/>实如梦。便是二乘权教之果如止化城。法花云。无 <lb ed="X" n="0021b22"/><lb ed="R034" n="0283a01"/>有馀乘若二若三。皆如梦中也。唯有下二句。当文 <lb ed="X" n="0021b23"/><lb ed="R034" n="0283a02"/>外加征。如云二乘权果犹梦未实。然实证者其谁 <lb ed="X" n="0021b24"/><lb ed="R034" n="0283a03"/>乎。曰。唯有四智等。四智者。即转八识心品所成者。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0021c" n="0021c"/> <lb ed="X" n="0021c01"/><lb ed="R034" n="0283a04"/>如二卷中解。大圆明即大圆镜智也。暗即无明。破 <lb ed="X" n="0021c02"/><lb ed="R034" n="0283a05"/>通能所。谓智为能破。暗为所破。是以无明既破。生 <lb ed="X" n="0021c03"/><lb ed="R034" n="0283a06"/>死全空。妄想尘劳。应念化为真觉妙明矣。无常下 <lb ed="X" n="0021c04"/><lb ed="R034" n="0283a07"/>法喩易知。宿鸟二句别以喩明。林中宿鸟一宿同 <lb ed="X" n="0021c05"/><lb ed="R034" n="0283a08"/>眠。平旦各飞。喩尽世间恩爱别離。故曰亦如是。往 <lb ed="X" n="0021c06"/><lb ed="R034" n="0283a09"/>来即是轮迴生死。任业即是魂随业转。亡者无自 <lb ed="X" n="0021c07"/><lb ed="R034" n="0283a10"/>由分。受诸报者。且约五道凡夫。各随本业。受报差 <lb ed="X" n="0021c08"/><lb ed="R034" n="0283a11"/>别。然有堕胎之迷。改头换面。虽父母之恩。骨肉之 <lb ed="X" n="0021c09"/><lb ed="R034" n="0283a12"/>情。谁能知之。故曰不相识。哀哉歎辞也。所谓惑业 <lb ed="X" n="0021c10"/><lb ed="R034" n="0283a13"/>袭习。报应纶轮。尘沙劫波。莫之遏绝。故云轮转等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021c11"/><lb ed="R034" n="0283a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0021c1101">若知善恶随业感。应当忏悔令消灭。一切人天妙乐 <lb ed="X" n="0021c12"/><lb ed="R034" n="0283a15"/>果。惭愧正见为所因。应发坚固菩提心。披精进甲勤 <lb ed="X" n="0021c13"/><lb ed="R034" n="0283a16"/>修学。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0021c14"/><lb ed="R034" n="0283a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0021c1401">此颂结劝修道也。善恶二业轻重不等。恶业重者 <lb ed="X" n="0021c15"/><lb ed="R034" n="0283a18"/>即五逆十恶。人死之时本业牵引。或杀鬼擒捉。直 <lb ed="X" n="0021c16"/><lb ed="R034" n="0283b01"/>堕阿鼻大地狱中。五无间苦无所不受。若五逆十 <lb ed="X" n="0021c17"/><lb ed="R034" n="0283b02"/>恶造不全者。堕有间狱。受苦或间歇。若再轻者受 <lb ed="X" n="0021c18"/><lb ed="R034" n="0283b03"/>报亦轻。楞严云。轻生有间。重生无间等。鬼道亦然。 <lb ed="X" n="0021c19"/><lb ed="R034" n="0283b04"/>如毁谤三宝。悭吝之极。加嫉妒障碍。如是重者。堕 <lb ed="X" n="0021c20"/><lb ed="R034" n="0283b05"/>饿鬼。如针咽炬口。肢节火燃。次少轻者。担沙负石。 <lb ed="X" n="0021c21"/><lb ed="R034" n="0283b06"/>塡河塞海。再轻者。食人不净等。畜牲之业者。如其 <lb ed="X" n="0021c22"/><lb ed="R034" n="0283b07"/>伤人伦。败风化。欺瞒盗物。或借贷不还。即堕其类。 <lb ed="X" n="0021c23"/><lb ed="R034" n="0283b08"/>重为毛群。轻为羽族。酬人夙债。或酬命债等。若从 <lb ed="X" n="0021c24"/><lb ed="R034" n="0283b09"/>三涂罪满。初出为人。必愚痴暗弊。六根不全。贫穷 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0022a" n="0022a"/> <lb ed="X" n="0022a01"/><lb ed="R034" n="0283b10"/>下贱。为人所使。恶业既尔。善业亦然。若从礼事三 <lb ed="X" n="0022a02"/><lb ed="R034" n="0283b11"/>宝中来者。必有聪明之资。豪富尊贵。亦随本业轻 <lb ed="X" n="0022a03"/><lb ed="R034" n="0283b12"/>重。受报不同。若上品有漏戒善。引生诸天。亦有轻 <lb ed="X" n="0022a04"/><lb ed="R034" n="0283b13"/>重。若但行戒善。生六欲天。加之有漏禅定。感生禅 <lb ed="X" n="0022a05"/><lb ed="R034" n="0283b14"/>天。若修空定。感生四空天。若虽行戒善动嗔怒者。 <lb ed="X" n="0022a06"/><lb ed="R034" n="0283b15"/>感生修罗。良以善恶业缘。受报好醜。谁敢不信。若 <lb ed="X" n="0022a07"/><lb ed="R034" n="0283b16"/>知下。承前劝離。谓诸天虽勝。犹有生死。理宜求出。 <lb ed="X" n="0022a08"/><lb ed="R034" n="0283b17"/>若欲免苦。欲脱其伦。须求忏悔。消灭诸障。若不忏 <lb ed="X" n="0022a09"/><lb ed="R034" n="0283b18"/>悔。必不能離。然忏悔之功。不可思议。故<persName>佛</persName>急劝应 <lb ed="X" n="0022a10"/><lb ed="R034" n="0284a01"/>当等。一切下别明善道。即果推因。上句果。下句因。 <lb ed="X" n="0022a11"/><lb ed="R034" n="0284a02"/>既云惭愧正见为人天因。反显不惭愧为畜类因。 <lb ed="X" n="0022a12"/><lb ed="R034" n="0284a03"/>邪见为妖魅因等。应发下结劝。良以人天之果虽 <lb ed="X" n="0022a13"/><lb ed="R034" n="0284a04"/>妙虽乐。而<persName>佛</persName>所劝者未尝教发人天有漏之心。而 <lb ed="X" n="0022a14"/><lb ed="R034" n="0284a05"/><persName>世尊</persName>大慈。往往劝发者皆菩提心。且要坚固。然人 <lb ed="X" n="0022a15"/><lb ed="R034" n="0284a06"/>天戒善。<persName>佛</persName>非不劝。盖有漏因果。不足劝也。是知菩 <lb ed="X" n="0022a16"/><lb ed="R034" n="0284a07"/>提心尤不易发。其所劝发者。元为修行。而更加精 <lb ed="X" n="0022a17"/><lb ed="R034" n="0284a08"/>进。复喩如披甲者。恐其<persName>佛</persName>道长远。倘一念退缩。则 <lb ed="X" n="0022a18"/><lb ed="R034" n="0284a09"/>懈怠随生。反成徒衒虚名。终无实果。可不惜乎。是 <lb ed="X" n="0022a19"/><lb ed="R034" n="0284a10"/>故<persName>如来</persName>勉之。言精进必假坚固。如大将披甲䩜。不 <lb ed="X" n="0022a20"/><lb ed="R034" n="0284a11"/>惧强敌也。意在克证故耳。应知颂文与长行。修证 <lb ed="X" n="0022a21"/><lb ed="R034" n="0284a12"/>二事互有隐显。以长行但云当得<persName>如来</persName>常住妙果。 <lb ed="X" n="0022a22"/><lb ed="R034" n="0284a13"/>不说修学。而颂文但云发心修学。不云证果。盖译 <lb ed="X" n="0022a23"/><lb ed="R034" n="0284a14"/>人之巧耳。意在果必因成。而因终证果也。</p><p xml:id="pX21p0022a2317" cb:place="inline">△九众 <lb ed="X" n="0022a24"/><lb ed="R034" n="0284a15"/>商採宝喩八。初标擧法喩。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0022b" n="0022b"/> <lb ed="X" n="0022b01"/><lb ed="R034" n="0284a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0022b0101">复次善男子。出家菩萨。观于舍宅。如牝马口海。出于 <lb ed="X" n="0022b02"/><lb ed="R034" n="0284a17"/>猛<g ref="#CB08504">焰</g>。吞纳四渎。百川众流。无不烧尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022b03"/><lb ed="R034" n="0284a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0022b0301">此卷共九喩。前八皆喩烦恼生死之差别。种种警 <lb ed="X" n="0022b04"/><lb ed="R034" n="0284b01"/>策。种种劝勉。必令发心出家。求无上果。方可脱離 <lb ed="X" n="0022b05"/><lb ed="R034" n="0284b02"/>也。今第九。别为警策。<anchor xml:id="nkr_note_add_0022b0501" n="0022b0501"/><anchor xml:id="beg0022b0501" n="0022b0501"/>已<anchor xml:id="end0022b0501"/>发心後。修行边事。须求善 <lb ed="X" n="0022b06"/><lb ed="R034" n="0284b03"/>知识引导。庶其不遭堕落。理宜珍重。当知舍宅虽 <lb ed="X" n="0022b07"/><lb ed="R034" n="0284b04"/>喩人身。義含总别。总喩三界一切凡夫。别喩自<anchor xml:id="nkr_note_add_0022b0701" n="0022b0701"/><anchor xml:id="beg0022b0701" n="0022b0701"/>己<anchor xml:id="end0022b0701"/> <lb ed="X" n="0022b08"/><lb ed="R034" n="0284b05"/>一身。善男下。谓出家菩萨既<anchor xml:id="nkr_note_add_0022b0801" n="0022b0801"/><anchor xml:id="beg0022b0801" n="0022b0801"/>已<anchor xml:id="end0022b0801"/>出家。理宜反观在 <lb ed="X" n="0022b09"/><lb ed="R034" n="0284b06"/>家之时。五蕴舍宅具真妄二心。真心即<persName>佛</persName>性。妄心 <lb ed="X" n="0022b10"/><lb ed="R034" n="0284b07"/>即烦恼。真心如大海浩然无际。具足法宝。妄心如 <lb ed="X" n="0022b11"/><lb ed="R034" n="0284b08"/>牝马口海。出于猛焰。然此牝马口海。有二功能。一 <lb ed="X" n="0022b12"/><lb ed="R034" n="0284b09"/>能纳流。二能烧尽。<note place="inline">三涂果报。身口恶业。五住烦恼。皆可喩火</note>四渎者。江 <lb ed="X" n="0022b13"/><lb ed="R034" n="0284b10"/>河淮济。百川者。众流之别称。喩界内一切五欲之 <lb ed="X" n="0022b14"/><lb ed="R034" n="0284b11"/>境。贪喩纳流。嗔喩猛焰。且作喩本标住耳。</p><p xml:id="pX21p0022b1417" cb:place="inline">△二众 <lb ed="X" n="0022b15"/><lb ed="R034" n="0284b12"/>商求师。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022b16"/><lb ed="R034" n="0284b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0022b1601">譬如往昔。罗陀国中。有一菩萨。名妙得彼岸。然是菩 <lb ed="X" n="0022b17"/><lb ed="R034" n="0284b14"/>萨。有慈悲心。常怀饶益。有诸商人。入海採宝。将是菩 <lb ed="X" n="0022b18"/><lb ed="R034" n="0284b15"/>萨。同载船舶。皆达宝洲。度于险难。而无所碍。到于彼 <lb ed="X" n="0022b19"/><lb ed="R034" n="0284b16"/>岸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022b20"/><lb ed="R034" n="0284b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0022b2001">罗陀华言未详。既云往昔。又指出国名。及菩萨名。 <lb ed="X" n="0022b21"/><lb ed="R034" n="0284b18"/>必是前代实事。今借来作喩也。菩萨者。道心人之 <lb ed="X" n="0022b22"/><lb ed="R034" n="0285a01"/>总称。即引导之师也。名妙得彼岸者。以有慈悲导 <lb ed="X" n="0022b23"/><lb ed="R034" n="0285a02"/>众之心。真实之语。加善神护祐。行不遭难。且识路 <lb ed="X" n="0022b24"/><lb ed="R034" n="0285a03"/>径崄夷。心达彼岸。故據实德彰名。喩诸<persName>佛</persName>及善知 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0022c" n="0022c"/> <lb ed="X" n="0022c01"/><lb ed="R034" n="0285a04"/>识。慈悲利物。指津导人也。然是下歎德。诸商喩出 <lb ed="X" n="0022c02"/><lb ed="R034" n="0285a05"/>家人。擧心修行求证菩提。如入海採宝。将者擧心 <lb ed="X" n="0022c03"/><lb ed="R034" n="0285a06"/>也。同载者欲共船指示也。洲者海中现出陆地也。 <lb ed="X" n="0022c04"/><lb ed="R034" n="0285a07"/>洲中出宝。故曰宝洲。喩<persName>佛</persName>果也。海中大船曰舶。避 <lb ed="X" n="0022c05"/><lb ed="R034" n="0285a08"/>险行夷云度。不遭危难曰无所碍。遂志得所云到 <lb ed="X" n="0022c06"/><lb ed="R034" n="0285a09"/>彼岸。即到宝洲之岸也。然喩中洲有众宝。非导师 <lb ed="X" n="0022c07"/><lb ed="R034" n="0285a10"/>不能达。法中性具法宝。非<persName>佛</persName>师不能证。</p><p xml:id="pX21p0022c0716" cb:place="inline">△三後商 <lb ed="X" n="0022c08"/><lb ed="R034" n="0285a11"/>哀请。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022c09"/><lb ed="R034" n="0285a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0022c0901">後时菩萨。年渐衰老。<anchor xml:id="nkr_note_add_0022c0901" n="0022c0901"/><anchor xml:id="beg0022c0901" n="0022c0901"/>已<anchor xml:id="end0022c0901"/>经百岁。起坐扶策。力不能前。 <lb ed="X" n="0022c10"/><lb ed="R034" n="0285a13"/>有一商主。诣菩萨所。礼拜供养。白菩萨言。我欲入海。 <lb ed="X" n="0022c11"/><lb ed="R034" n="0285a14"/>求诸珍宝。永離贫穷。得大富贵。今请菩萨。与我同往。 <lb ed="X" n="0022c12"/><lb ed="R034" n="0285a15"/>尔时菩萨。告商主言。我今衰老。筋力微弱。不能入海。 <lb ed="X" n="0022c13"/><lb ed="R034" n="0285a16"/>商主复言。唯愿大士。不捨慈悲。哀受我请。于我舶中。 <lb ed="X" n="0022c14"/><lb ed="R034" n="0285a17"/>但自安坐。是我所愿。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0022c15"/><lb ed="R034" n="0285a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0022c1501">应知前科喩。约<persName>佛</persName>在因中行菩萨行时说。此科约 <lb ed="X" n="0022c16"/><lb ed="R034" n="0285b01"/><persName>佛</persName>到果上说。年渐衰老者。年谓年高学满。喩<persName>佛</persName>智 <lb ed="X" n="0022c17"/><lb ed="R034" n="0285b02"/>德。衰谓根志纯熟。喩<persName>佛</persName>断德。百岁者。寿之满数。喩 <lb ed="X" n="0022c18"/><lb ed="R034" n="0285b03"/><persName>佛</persName>证法身。万德具足也。起坐下。喩<persName>佛</persName>既证法身。理 <lb ed="X" n="0022c19"/><lb ed="R034" n="0285b04"/>宜常寂光中。受享法乐。有一下。商主喩後学求<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0022c20"/><lb ed="R034" n="0285b05"/>之機。而<persName>佛</persName>虽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022001" n="0022001"/>爱享法乐。亦有感必应也。商主诣拜 <lb ed="X" n="0022c21"/><lb ed="R034" n="0285b06"/>等。喩诚心感格。我欲下述志。喩请<persName>佛</persName>开示也。離贫 <lb ed="X" n="0022c22"/><lb ed="R034" n="0285b07"/>穷喩捨生死。得富贵喩求<persName>佛</persName>果。今请下。欲<persName>佛</persName>必应 <lb ed="X" n="0022c23"/><lb ed="R034" n="0285b08"/>开示引导之谓也。尔时下。推阻不去者。喩<persName>佛</persName>看验 <lb ed="X" n="0022c24"/><lb ed="R034" n="0285b09"/>其機。若非機不肯传与心法也。商主下。述愿显诚 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0023a" n="0023a"/> <lb ed="X" n="0023a01"/><lb ed="R034" n="0285b10"/>之至。喩众生真心大機发动也。良以喩中非诚且 <lb ed="X" n="0023a02"/><lb ed="R034" n="0285b11"/>不能感导师。况<persName>佛</persName>法杳冥。非至诚焉能应之哉。</p><p xml:id="pX21p0023a0219" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0023a03"/><lb ed="R034" n="0285b12"/>四受请引导。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023a04"/><lb ed="R034" n="0285b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0023a0401">尔时菩萨。受商人请。乘大舶船。入于大海。向东南隅。 <lb ed="X" n="0023a05"/><lb ed="R034" n="0285b14"/>诣其宝所。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023a06"/><lb ed="R034" n="0285b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0023a0601">此喩上说最明。若以法合。大舶船喩大乘实教。大 <lb ed="X" n="0023a07"/><lb ed="R034" n="0285b16"/>海喩一乘心法。向东南隅诣其宝所者。东南为巽 <lb ed="X" n="0023a08"/><lb ed="R034" n="0285b17"/>地。具柔顺德。喩<persName>佛</persName>权法。以权法能随顺众生。宝所 <lb ed="X" n="0023a09"/><lb ed="R034" n="0285b18"/>喩<persName>佛</persName>果。義谓乘大教。入大理。顺权达实。究竟<persName>佛</persName>果 <lb ed="X" n="0023a10"/><lb ed="R034" n="0286a01"/>也。</p><p xml:id="pX21p0023a1002" cb:place="inline">△五猛风易处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023a11"/><lb ed="R034" n="0286a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0023a1101">时遇北风。漂堕南海。猛风迅疾。昼夜不停。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023a12"/><lb ed="R034" n="0286a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0023a1201">北风者。北为坎。乃险陷之地。于中风起。即险风也。 <lb ed="X" n="0023a13"/><lb ed="R034" n="0286a04"/>南方離。为虚明之地。然则险风喩生死催逼。虚明 <lb ed="X" n="0023a14"/><lb ed="R034" n="0286a05"/>喩声闻但空三昧。应知此喩。初则擧心求宝。如人 <lb ed="X" n="0023a15"/><lb ed="R034" n="0286a06"/>发心成<persName>佛</persName>。导师引向东南。喩<persName>佛</persName>观众生根不甚利。 <lb ed="X" n="0023a16"/><lb ed="R034" n="0286a07"/>且令从权。向渐教中入。未免经历时长。其機心恐 <lb ed="X" n="0023a17"/><lb ed="R034" n="0286a08"/>怖。谓<persName>佛</persName>道长远。难以近成。欲望小果易就。一念初 <lb ed="X" n="0023a18"/><lb ed="R034" n="0286a09"/>起。犹如猛风。念念欲进。如猛风不住。志向有馀涅 <lb ed="X" n="0023a19"/><lb ed="R034" n="0286a10"/>槃。如漂堕南海。又猛风迅疾不停者。喩涅槃欲证 <lb ed="X" n="0023a20"/><lb ed="R034" n="0286a11"/>而未证。愈加功进行。如猛风之不停也。当知猛风 <lb ed="X" n="0023a21"/><lb ed="R034" n="0286a12"/>具二義。一喩生死催逼。一喩行人之志愿。然凡夫 <lb ed="X" n="0023a22"/><lb ed="R034" n="0286a13"/>生死固喩猛风。而犹不知二乘志愿。纵证涅槃。犹 <lb ed="X" n="0023a23"/><lb ed="R034" n="0286a14"/>未免变易生死。虽圣凡不同。生死不异。故皆喩猛 <lb ed="X" n="0023a24"/><lb ed="R034" n="0286a15"/>风也<note place="inline">问。此经顿教。何又从权。答。此因智光。心欲出家。持疑未决。<persName>佛</persName>恐退堕。故以从权入。未免惊 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0023b" n="0023b"/> <lb ed="X" n="0023b01"/><lb ed="R034" n="0286a16"/>风胃浪。经历时长。而不如一念决定。直入菩提。是为顿入。应知<persName>佛</persName>用此喩。有深意存焉</note>。</p><p xml:id="pX21p0023b0134" cb:place="inline">△六利 <lb ed="X" n="0023b02"/><lb ed="R034" n="0286a17"/>害双擧三。初随风见利四。初随风见金。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023b03"/><lb ed="R034" n="0286a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0023b0301">经于七日。见大海水。变为金色。犹如镕金。尔时众商 <lb ed="X" n="0023b04"/><lb ed="R034" n="0286b01"/>白菩萨言。以何因缘。水变金色。有如是相。菩萨告言。 <lb ed="X" n="0023b05"/><lb ed="R034" n="0286b02"/>汝等当知。我今<anchor xml:id="nkr_note_add_0023b0501" n="0023b0501"/><anchor xml:id="beg0023b0501" n="0023b0501"/>已<anchor xml:id="end0023b0501"/>入黄金大海。无量无边紫磨真金。 <lb ed="X" n="0023b06"/><lb ed="R034" n="0286b03"/>充满大海。金宝交映。有如是相。汝等既能超过正路。 <lb ed="X" n="0023b07"/><lb ed="R034" n="0286b04"/>堕此海中。各自勤求。设诸方便。还归北方。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023b08"/><lb ed="R034" n="0286b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0023b0801">事上显然。但法上欲证无上菩提。须从人天经历。 <lb ed="X" n="0023b09"/><lb ed="R034" n="0286b06"/>而过人天。超小果。宝位则至矣。今到金色海者。喩 <lb ed="X" n="0023b10"/><lb ed="R034" n="0286b07"/>人道也。此文以下。经历诸海。通喩六道。善恶开合 <lb ed="X" n="0023b11"/><lb ed="R034" n="0286b08"/>配之。今人道喩金者。金为诸宝之首。喩诸贤圣皆 <lb ed="X" n="0023b12"/><lb ed="R034" n="0286b09"/>人道中成。所谓拯心虑。趣菩提。唯人道为能耳。喩 <lb ed="X" n="0023b13"/><lb ed="R034" n="0286b10"/>中商主白菩萨者。喩修行人。既投师从教。有疑当 <lb ed="X" n="0023b14"/><lb ed="R034" n="0286b11"/>问之義也。菩萨告言。即承问开示也。我今下。喩<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0023b15"/><lb ed="R034" n="0286b12"/>开示。人身难得。嘱其珍重。勿得退堕之義也。汝等 <lb ed="X" n="0023b16"/><lb ed="R034" n="0286b13"/>下。喩<persName>佛</persName>深为警策。正路喩心地法门。超过二字。当 <lb ed="X" n="0023b17"/><lb ed="R034" n="0286b14"/>错过二字看。谓擧心元为从心地法。求菩提果。今 <lb ed="X" n="0023b18"/><lb ed="R034" n="0286b15"/>虽人身难得。犹为错过了也。各自下劝修。方便即 <lb ed="X" n="0023b19"/><lb ed="R034" n="0286b16"/>存心注念。还归北方者。北方即此岸。喩生死。如行 <lb ed="X" n="0023b20"/><lb ed="R034" n="0286b17"/>人修证。既得人身。不可忘却生死。归者即归念生 <lb ed="X" n="0023b21"/><lb ed="R034" n="0286b18"/>死。不可放肆之谓<note place="inline">上云诸海。喩六道善恶开合者。言六道为善恶两种为合。又将 <lb ed="X" n="0023b22"/><lb ed="R034" n="0287a01"/>善恶二种。分为人天等为开</note>。</p><p xml:id="pX21p0023b2212" cb:place="inline">△二复见珍珠。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023b23"/><lb ed="R034" n="0287a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0023b2301">复经数日。见大海水。变为白色。犹如珂雪。菩萨告言。 <lb ed="X" n="0023b24"/><lb ed="R034" n="0287a03"/>汝等当知。我今<anchor xml:id="nkr_note_add_0023b2401" n="0023b2401"/><anchor xml:id="beg0023b2401" n="0023b2401"/>已<anchor xml:id="end0023b2401"/>入珍珠大海。白玉珍珠充满海中。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0023c" n="0023c"/> <lb ed="X" n="0023c01"/><lb ed="R034" n="0287a04"/>珠映水色有如是相。汝当尽力设诸方便。还归北方。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c02"/><lb ed="R034" n="0287a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0023c0201">商主不问者缺文也。菩萨告言等训晓也。法中白 <lb ed="X" n="0023c03"/><lb ed="R034" n="0287a06"/>海。喩欲界天道也。如行人修进。自人道。勤修戒善。 <lb ed="X" n="0023c04"/><lb ed="R034" n="0287a07"/>得达彼天。白玉珍珠等。喩天上有视东忘西之乐 <lb ed="X" n="0023c05"/><lb ed="R034" n="0287a08"/>境。汝当下。即<persName>佛</persName>慈警策。天福虽乐。久必壞生。勿得 <lb ed="X" n="0023c06"/><lb ed="R034" n="0287a09"/>淹留住此。当奋力前进。念生死苦。如还归北方。</p><p xml:id="pX21p0023c0619" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0023c07"/><lb ed="R034" n="0287a10"/>三见玻璃宝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c08"/><lb ed="R034" n="0287a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0023c0801">复经数日。大海之水。变为靑色。如靑琉璃。菩萨告言。 <lb ed="X" n="0023c09"/><lb ed="R034" n="0287a12"/>我及汝等。<anchor xml:id="nkr_note_add_0023c0901" n="0023c0901"/><anchor xml:id="beg0023c0901" n="0023c0901"/>已<anchor xml:id="end0023c0901"/>入靑玻璃海。无量无边靑玻璃宝。充满 <lb ed="X" n="0023c10"/><lb ed="R034" n="0287a13"/>大海。玻璃之色。交映如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c11"/><lb ed="R034" n="0287a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0023c1101">此喩色界诸天果位也。如修行人戒善之上。加有 <lb ed="X" n="0023c12"/><lb ed="R034" n="0287a15"/>漏禅定得达彼天。靑玻璃等。喩禅天之乐。此中无 <lb ed="X" n="0023c13"/><lb ed="R034" n="0287a16"/>还归北方者。理应有之。但是缺文。義兼警诫同前。</p> <lb ed="X" n="0023c14"/><lb ed="R034" n="0287a17"/><p xml:id="pX21p0023c1401">△四见红色宝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c15"/><lb ed="R034" n="0287a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0023c1501">复经数日。大海之水。变为红色。犹如血现。菩萨告言。 <lb ed="X" n="0023c16"/><lb ed="R034" n="0287b01"/>我及汝等。<anchor xml:id="nkr_note_add_0023c1601" n="0023c1601"/><anchor xml:id="beg0023c1601" n="0023c1601"/>已<anchor xml:id="end0023c1601"/>入红玻璃海。无量无边红玻璃宝。充满 <lb ed="X" n="0023c17"/><lb ed="R034" n="0287b02"/>大海。宝色红赤。交映如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c18"/><lb ed="R034" n="0287b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0023c1801">此喩无色界天。红玻璃等。喩彼空定乐境。其警策 <lb ed="X" n="0023c19"/><lb ed="R034" n="0287b04"/>勉进亦同前二<note place="inline">问。警策等義必有者。何谓也。答。欲界诸天。尙有视东忘西之乐。何况 <lb ed="X" n="0023c20"/><lb ed="R034" n="0287b05"/>禅空二天。若非诸<persName>佛</persName>菩萨。提撕警策。且非果计果。认为涅槃。何由能得<persName>如来</persName>果位也。再问。喩中导师菩萨。 <lb ed="X" n="0023c21"/><lb ed="R034" n="0287b06"/>与众商同船。便于警<g ref="#CB15081">策</g>。法中岂<persName>佛</persName>菩萨随之行耶。答。教中云。三界天王。皆不思议菩萨现身。与其同事摄 <lb ed="X" n="0023c22"/><lb ed="R034" n="0287b07"/>化。令彼脱伦。即是导师義</note>。</p><p xml:id="pX21p0023c2211" cb:place="inline">△二因风堕苦七。初水中火现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0023c23"/><lb ed="R034" n="0287b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0023c2301">复经数日。水变黑色。犹如墨汁。遥闻猛火<g ref="#CB15090">爆</g>裂之声。 <lb ed="X" n="0023c24"/><lb ed="R034" n="0287b09"/>犹如大火烧漧竹林。炽燃烽<g ref="#CB00197">㶿</g>。甚可怖畏。如是相貌。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0024a" n="0024a"/> <lb ed="X" n="0024a01"/><lb ed="R034" n="0287b10"/>曾未见闻。又见大火起于南方。犹如攒峰。高逾百丈。 <lb ed="X" n="0024a02"/><lb ed="R034" n="0287b11"/>焰势飞空。或合或散。光流掣电。如是之相。未曾见闻。 <lb ed="X" n="0024a03"/><lb ed="R034" n="0287b12"/>我等身命。实难可保。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024a04"/><lb ed="R034" n="0287b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0024a0401">此喩三涂恶道。境相差别也。以上四科。喩人天善 <lb ed="X" n="0024a05"/><lb ed="R034" n="0287b14"/>果。极于四空。非非想天。报尽则堕。不免三涂。当知 <lb ed="X" n="0024a06"/><lb ed="R034" n="0287b15"/>此下诸喩。于修行行人。大有警策。良以水变黑色 <lb ed="X" n="0024a07"/><lb ed="R034" n="0287b16"/>者。喩人间四相。天上五衰。凡衰相现前。将死不久 <lb ed="X" n="0024a08"/><lb ed="R034" n="0287b17"/>之谓也。猛火<g ref="#CB15090">爆</g>裂之声。偏喩死相。四大分张。斤绝 <lb ed="X" n="0024a09"/><lb ed="R034" n="0287b18"/>骨離。神识惶惶。苦声悲恸。是为死火烧燃之相也。 <lb ed="X" n="0024a10"/><lb ed="R034" n="0288a01"/>又遥闻者。喩未及堕彼。先有衰相。如同遥闻。以上 <lb ed="X" n="0024a11"/><lb ed="R034" n="0288a02"/>偏喩死相。策发人心也。若通喩三涂者。地狱以火 <lb ed="X" n="0024a12"/><lb ed="R034" n="0288a03"/>为体。无不烧燃。饿鬼肢节火燃。畜牲道中虽无火 <lb ed="X" n="0024a13"/><lb ed="R034" n="0288a04"/>烧。而愚痴之火未免焚烧也。炽燃者。火勝之貌。烽 <lb ed="X" n="0024a14"/><lb ed="R034" n="0288a05"/><g ref="#CB00197">㶿</g>者。烟密之貌。甚可怖畏者。喩三涂恶趣。闻之胆 <lb ed="X" n="0024a15"/><lb ed="R034" n="0288a06"/>寒。孰不惊怖。以上三涂苦相。大槪如此。又见大火 <lb ed="X" n="0024a16"/><lb ed="R034" n="0288a07"/>起于南方者。南方前文喩二乘但空三昧。即小果 <lb ed="X" n="0024a17"/><lb ed="R034" n="0288a08"/>涅槃。何得言火。義如天台释普门品。有果报火。恶 <lb ed="X" n="0024a18"/><lb ed="R034" n="0288a09"/>业火。烦恼火。果报火即三涂受报。烧燃之火。恶业 <lb ed="X" n="0024a19"/><lb ed="R034" n="0288a10"/>火通三界。如人间四相。天上五衰。皆业转变。但有 <lb ed="X" n="0024a20"/><lb ed="R034" n="0288a11"/>烧義。非实火也。烦恼火通三乘。如今所言。小果尙 <lb ed="X" n="0024a21"/><lb ed="R034" n="0288a12"/>有尘沙无明。何况诸天。然不唯小果。便是菩萨犹 <lb ed="X" n="0024a22"/><lb ed="R034" n="0288a13"/>有根本无明。变易生死。喩中犹如攒峰。高逾百丈 <lb ed="X" n="0024a23"/><lb ed="R034" n="0288a14"/>等者。无非显盛。燃火势以烧为害。二乘人耽著涅 <lb ed="X" n="0024a24"/><lb ed="R034" n="0288a15"/>槃。沉冥滞寂。<g ref="#CB01926">灰</g>断缠空。不发菩提心。不行菩萨道。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0024b" n="0024b"/> <lb ed="X" n="0024b01"/><lb ed="R034" n="0288a16"/>观三界如火宅。于<persName>佛</persName>菩提为害非细。故以盛猛之 <lb ed="X" n="0024b02"/><lb ed="R034" n="0288a17"/>火喩之。因害菩提为火。亦非实火也。其焰势飞空 <lb ed="X" n="0024b03"/><lb ed="R034" n="0288a18"/>合散掣电等。形容火相。法中不必逐句强配。但以 <lb ed="X" n="0024b04"/><lb ed="R034" n="0288b01"/>大義合之。未曾下。假设怖畏而<anchor xml:id="nkr_note_add_0024b0401" n="0024b0401"/><anchor xml:id="beg0024b0401" n="0024b0401"/>已<anchor xml:id="end0024b0401"/>。若夫二乘果人。 <lb ed="X" n="0024b05"/><lb ed="R034" n="0288b02"/>耽之为乐。岂知是火。唯<persName>佛</persName>观之。有害法身。以慈悲 <lb ed="X" n="0024b06"/><lb ed="R034" n="0288b03"/>故。似有怖義。故菩萨戒中。若发声闻辟支<persName>佛</persName>心者。 <lb ed="X" n="0024b07"/><lb ed="R034" n="0288b04"/>为犯菩萨戒。须发菩提心者。为<persName>佛</persName>弟子。燃火義虽 <lb ed="X" n="0024b08"/><lb ed="R034" n="0288b05"/>通三乘。今且约三界说。权小義兼耳。</p><p xml:id="pX21p0024b0815" cb:place="inline">△二菩萨警 <lb ed="X" n="0024b09"/><lb ed="R034" n="0288b06"/>众。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024b10"/><lb ed="R034" n="0288b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0024b1001">于是菩萨告众人言。汝等今者甚何怖畏。何以故。我 <lb ed="X" n="0024b11"/><lb ed="R034" n="0288b08"/>等<anchor xml:id="nkr_note_add_0024b1101" n="0024b1101"/><anchor xml:id="beg0024b1101" n="0024b1101"/>已<anchor xml:id="end0024b1101"/>入牝马口海。皆被烧尽。所以者何。由诸众生业 <lb ed="X" n="0024b12"/><lb ed="R034" n="0288b09"/>增上力。自然天火能烧海水。若是天火不烧海水。一 <lb ed="X" n="0024b13"/><lb ed="R034" n="0288b10"/>日夜中。一切陆地变成大海。所有众生悉皆漂没。然 <lb ed="X" n="0024b14"/><lb ed="R034" n="0288b11"/>今我等遇大黑风。漂流如是牝马口海。我今众人馀 <lb ed="X" n="0024b15"/><lb ed="R034" n="0288b12"/>命无幾。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024b16"/><lb ed="R034" n="0288b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0024b1601">喩中菩萨告众。内合<persName>如来</persName>说法。甚何怖畏。正喩<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0024b17"/><lb ed="R034" n="0288b14"/>说无常苦空四相五衰等警觉之。何以下征释可 <lb ed="X" n="0024b18"/><lb ed="R034" n="0288b15"/>畏之義。谓人之妄心具诸烦恼。能造恶业。能感生 <lb ed="X" n="0024b19"/><lb ed="R034" n="0288b16"/>死。如入牝马口海。其性分所具法财功德。皆为妄 <lb ed="X" n="0024b20"/><lb ed="R034" n="0288b17"/>业烧尽。所以下。重征再释。喩中由众生增上业力 <lb ed="X" n="0024b21"/><lb ed="R034" n="0288b18"/>所感。自然天火烧海水。则世间陆地安平。世人所 <lb ed="X" n="0024b22"/><lb ed="R034" n="0289a01"/>以居止。五穀草木所以发生。假若天火不烧。则一 <lb ed="X" n="0024b23"/><lb ed="R034" n="0289a02"/>昼夜间。大地人物皆遭淹没矣。然今下。正以警众。 <lb ed="X" n="0024b24"/><lb ed="R034" n="0289a03"/>言天火烧海。虽于世间有益。但人不可触犯。设若 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0024c" n="0024c"/> <lb ed="X" n="0024c01"/><lb ed="R034" n="0289a04"/>触之则烧。入之必死。故结云馀命无幾。<note place="inline">即活不久也</note>喩 <lb ed="X" n="0024c02"/><lb ed="R034" n="0289a05"/>上如此易解。法合水喩生。火喩死。假若有生无死。 <lb ed="X" n="0024c03"/><lb ed="R034" n="0289a06"/>则有情众生世间不能容矣。何异水淹大地等。增 <lb ed="X" n="0024c04"/><lb ed="R034" n="0289a07"/>上业力喩行阴迁流。故有生有死。黑风喩无明。然 <lb ed="X" n="0024c05"/><lb ed="R034" n="0289a08"/>前喩生死此喩无明者。随文定義。而法喩多有转 <lb ed="X" n="0024c06"/><lb ed="R034" n="0289a09"/>变者。但以義合不以文拘。<persName>佛</persName>義活鱍。勿得以喩难 <lb ed="X" n="0024c07"/><lb ed="R034" n="0289a10"/>法。盖喩上因风吹船。故流入牝马口海。法上因无 <lb ed="X" n="0024c08"/><lb ed="R034" n="0289a11"/>明熏真如。则堕入于妄心矣。我今下。喩<persName>佛</persName>说警世 <lb ed="X" n="0024c09"/><lb ed="R034" n="0289a12"/>法。如生死事大。无常迅速。又喩上由导师警策。众 <lb ed="X" n="0024c10"/><lb ed="R034" n="0289a13"/>商所以悲嚎。法上由<persName>佛</persName>开示。行人所以警心焉。</p><p xml:id="pX21p0024c1019" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0024c11"/><lb ed="R034" n="0289a14"/>三众悲求救。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024c12"/><lb ed="R034" n="0289a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0024c1201">尔时舶船有千馀人。同时发声。悲嚎啼哭。或自拔发。 <lb ed="X" n="0024c13"/><lb ed="R034" n="0289a16"/>或自投身。作如是言。我等今者。为求珍宝。入于大海。 <lb ed="X" n="0024c14"/><lb ed="R034" n="0289a17"/>遇此险难。哀哉苦哉。以何方便。得免是难。时千人等。 <lb ed="X" n="0024c15"/><lb ed="R034" n="0289a18"/>至诚皈命。或称悲母。或称慈父。或称梵天。或称摩醯 <lb ed="X" n="0024c16"/><lb ed="R034" n="0289b01"/>首罗天王。或称大力那罗延天。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0024c17"/><lb ed="R034" n="0289b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0024c1701">千人悲嚎者。意在有死无生。至于拔发投身。愈显 <lb ed="X" n="0024c18"/><lb ed="R034" n="0289b03"/>悲伤之至也。喩人之死时。孰不恐怖。作如是言等。 <lb ed="X" n="0024c19"/><lb ed="R034" n="0289b04"/>即自陈<anchor xml:id="nkr_note_add_0024c1901" n="0024c1901"/><anchor xml:id="beg0024c1901" n="0024c1901"/>己<anchor xml:id="end0024c1901"/>过。元为贪图。不期遭苦。苦哉者歎声也。 <lb ed="X" n="0024c20"/><lb ed="R034" n="0289b05"/>以何等者求脱離也。至诚下祈祷求神。<name role="" type="person">摩醯首罗</name> <lb ed="X" n="0024c21"/><lb ed="R034" n="0289b06"/>云色究竟。即色界顶天。三目八臂。骑白牛。执白拂 <lb ed="X" n="0024c22"/><lb ed="R034" n="0289b07"/>者。为三界之尊。神通自在。故以求之。那罗延云天 <lb ed="X" n="0024c23"/><lb ed="R034" n="0289b08"/>力士。亦可救人也。喩上易明。法合修行人。或戒体 <lb ed="X" n="0024c24"/><lb ed="R034" n="0289b09"/>有犯。或定力不坚。衰相现时。惭愧悔过之義。祈祷 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0025a" n="0025a"/> <lb ed="X" n="0025a01"/><lb ed="R034" n="0289b10"/>求神。喩妄本逐末。向外驰求。或发人天等。愿不能 <lb ed="X" n="0025a02"/><lb ed="R034" n="0289b11"/>了脱生死也。与此求神无效。等无异也。</p><p xml:id="pX21p0025a0216" cb:place="inline">△四觌面 <lb ed="X" n="0025a03"/><lb ed="R034" n="0289b12"/>求师。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025a04"/><lb ed="R034" n="0289b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0025a0401">或有皈命得岸菩萨。敬礼大士。而作是言。唯愿菩萨。 <lb ed="X" n="0025a05"/><lb ed="R034" n="0289b14"/>济我等辈。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025a06"/><lb ed="R034" n="0289b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0025a0601">此喩一切修行人。求脱之心虽同。其知见各别。有 <lb ed="X" n="0025a07"/><lb ed="R034" n="0289b16"/>向外驰求者。亦有提撕本参者。故知别求者枉然。 <lb ed="X" n="0025a08"/><lb ed="R034" n="0289b17"/>顾本者获益。然得岸菩萨有两喩。一内二外。一喩 <lb ed="X" n="0025a09"/><lb ed="R034" n="0289b18"/>内具参究自心之菩萨。仍救自心之苦难。二喩外 <lb ed="X" n="0025a10"/><lb ed="R034" n="0290a01"/>求<persName>佛</persName>圣。皈命救我。得免生死。</p><p xml:id="pX21p0025a1012" cb:place="inline">△五菩萨安慰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025a11"/><lb ed="R034" n="0290a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0025a1101">尔时菩萨。为是众人。離诸恐怖。而说偈言。世间最上 <lb ed="X" n="0025a12"/><lb ed="R034" n="0290a03"/>大丈夫。虽入死门不生畏。汝若忧悲失智慧。应当一 <lb ed="X" n="0025a13"/><lb ed="R034" n="0290a04"/>心设方便。若得善巧方便门。離诸八难超彼岸。是故 <lb ed="X" n="0025a14"/><lb ed="R034" n="0290a05"/>安心勿忧惧。应当恳念大慈尊。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025a15"/><lb ed="R034" n="0290a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0025a1501">喩中菩萨或喩<persName>佛</persName>。或喩一切知识。必有格言教之 <lb ed="X" n="0025a16"/><lb ed="R034" n="0290a07"/>也。世间下安慰之言。如大丈夫视死如归。若法上 <lb ed="X" n="0025a17"/><lb ed="R034" n="0290a08"/>会之。如说生死如幻。不可多忧。若忧之过度。慧不 <lb ed="X" n="0025a18"/><lb ed="R034" n="0290a09"/>能发。死不能離。故当专住一心。设修方便法门。若 <lb ed="X" n="0025a19"/><lb ed="R034" n="0290a10"/>得善巧唯心法门参之。果若悟得唯心。则八难皆 <lb ed="X" n="0025a20"/><lb ed="R034" n="0290a11"/>超矣。慈尊即是自心<persName>佛</persName>也<note place="inline">八难者。即地狱。畜牲。饿鬼。盲聋瘖哑。世智辩聪。 <lb ed="X" n="0025a21"/><lb ed="R034" n="0290a12"/><persName>佛</persName>前<persName>佛</persName>後。<name role="" type="person">北俱卢洲</name>。长寿天。人若堕此八难中。不能见<persName>佛</persName>闻法。不能了脱生死。故此为难</note>。</p><p xml:id="pX21p0025a2135" cb:place="inline">△六发 <lb ed="X" n="0025a22"/><lb ed="R034" n="0290a13"/>愿济众。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025a23"/><lb ed="R034" n="0290a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0025a2301">于是菩萨说此偈<anchor xml:id="nkr_note_add_0025a2301" n="0025a2301"/><anchor xml:id="beg0025a2301" n="0025a2301"/>已<anchor xml:id="end0025a2301"/>。烧众名香。礼拜供养十方诸<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0025a24"/><lb ed="R034" n="0290a15"/>发是愿言。南无十方诸<persName>佛</persName>。南无十方诸<persName>佛</persName>。诸大菩萨 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0025b" n="0025b"/> <lb ed="X" n="0025b01"/><lb ed="R034" n="0290a16"/>摩诃萨众。四向四果一切贤圣。有天眼者。有天耳者。 <lb ed="X" n="0025b02"/><lb ed="R034" n="0290a17"/>知他心者。众自在者。我为众生。运大悲心。弃捨身命。 <lb ed="X" n="0025b03"/><lb ed="R034" n="0290a18"/>济诸苦难。然今我身。有一善根。受持<persName>如来</persName>不妄语戒。 <lb ed="X" n="0025b04"/><lb ed="R034" n="0290b01"/>无量生中未曾缺犯。若我一生有妄语者。今此恶风 <lb ed="X" n="0025b05"/><lb ed="R034" n="0290b02"/>转加增盛。如是戒德非虚妄者。愿以此善迴施一切。 <lb ed="X" n="0025b06"/><lb ed="R034" n="0290b03"/>我与众生当成<persName>佛</persName>道。若实不虚。愿此恶风。应时休息。 <lb ed="X" n="0025b07"/><lb ed="R034" n="0290b04"/>如意便风随念而至。然诸众生。即是我身。众生与我。 <lb ed="X" n="0025b08"/><lb ed="R034" n="0290b05"/>等无差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025b09"/><lb ed="R034" n="0290b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0025b0901">喩虽假设。亦表真诚。若修行人。痛念生死事大。无 <lb ed="X" n="0025b10"/><lb ed="R034" n="0290b07"/>常迅速。洗心求忏。自有感应。与喩无异也。烧香表 <lb ed="X" n="0025b11"/><lb ed="R034" n="0290b08"/>信。礼拜表诚。然喩中菩萨信诚祈祷。元为济众救 <lb ed="X" n="0025b12"/><lb ed="R034" n="0290b09"/>苦得乐。若法合菩萨有二義。一喩诸<persName>佛</persName>及善知识。 <lb ed="X" n="0025b13"/><lb ed="R034" n="0290b10"/>神力道力。加被护祐。令其離苦得乐。<note place="inline">神力道力等。合前焚香祈 <lb ed="X" n="0025b14"/><lb ed="R034" n="0290b11"/>祷等喩</note>一者菩萨喩自心慈悲。发自心之诚信。求自 <lb ed="X" n="0025b15"/><lb ed="R034" n="0290b12"/>心之诸<persName>佛</persName>。救自心之苦难。所谓应观法界性。一切 <lb ed="X" n="0025b16"/><lb ed="R034" n="0290b13"/>唯心造是也。良以诸<persName>佛</persName>菩萨四向四果。及三明六 <lb ed="X" n="0025b17"/><lb ed="R034" n="0290b14"/>通。皆自心本具。若发<persName>佛</persName>心则能成<persName>佛</persName>。菩萨声闻亦 <lb ed="X" n="0025b18"/><lb ed="R034" n="0290b15"/>复如是。若心外求法。无有是处。然今下。明戒为感 <lb ed="X" n="0025b19"/><lb ed="R034" n="0290b16"/>应之本。而戒品虽多。语言为重。盖妄语从妄心中 <lb ed="X" n="0025b20"/><lb ed="R034" n="0290b17"/>出。实语从真心中出。今以实语感格。故恶风休息。 <lb ed="X" n="0025b21"/><lb ed="R034" n="0290b18"/>便风随至矣。然诸下。明心<persName>佛</persName>众生。三无差别。良以 <lb ed="X" n="0025b22"/><lb ed="R034" n="0291a01"/>喩上如是。法上亦然。出家菩萨用真实语。持坚固 <lb ed="X" n="0025b23"/><lb ed="R034" n="0291a02"/>戒。根深蒂固。一切定慧枝葉自然发生。无上菩提 <lb ed="X" n="0025b24"/><lb ed="R034" n="0291a03"/>庶其可望矣<note place="inline">一切贤圣者。通大小乘。大乘以十住十行十迴向为三贤。初地至十地等 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0025c" n="0025c"/> <lb ed="X" n="0025c01"/><lb ed="R034" n="0291a04"/>觉妙觉皆为圣。小乘以五停心。别相念。总相念。暖顶忍。世第一。为七贤。四果四向为圣。四果者。即须陀洹 <lb ed="X" n="0025c02"/><lb ed="R034" n="0291a05"/>为初果。斯陀含为二果。阿那含为三果。阿罗汉为四果。四向者。未及到果。向果不久之義也。如断惑。将八 <lb ed="X" n="0025c03"/><lb ed="R034" n="0291a06"/>十八使见惑全断。为初果。若断之未尽。少有遗馀。只名须陀洹向。若再断思惑分三界九地。每地有九品。 <lb ed="X" n="0025c04"/><lb ed="R034" n="0291a07"/>谓上中下。若断尽欲界前六品思惑。名斯陀含果。若断至五品。只名斯陀含向。若再断後三品。残思尽。名 <lb ed="X" n="0025c05"/><lb ed="R034" n="0291a08"/>阿那含果。不来欲界受生。若断三品未尽乃至二品。只名阿那含向。再将上二界八地七十二品。思惑断 <lb ed="X" n="0025c06"/><lb ed="R034" n="0291a09"/>尽。名阿罗汉果。若断之未尽至七十一品。只名阿罗汉向</note>。</p><p xml:id="pX21p0025c0623" cb:place="inline">△七随愿脱苦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025c07"/><lb ed="R034" n="0291a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0025c0701">是大菩萨。发起如是同体大悲无碍愿<anchor xml:id="nkr_note_add_0025c0701" n="0025c0701"/><anchor xml:id="beg0025c0701" n="0025c0701"/>已<anchor xml:id="end0025c0701"/>。经一念顷。 <lb ed="X" n="0025c08"/><lb ed="R034" n="0291a11"/>恶风寻止。便得顺风。解脱众难。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025c09"/><lb ed="R034" n="0291a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0025c0901">喩中菩萨以同体之悲。真实之语。无碍之愿。便得 <lb ed="X" n="0025c10"/><lb ed="R034" n="0291a13"/>解脱众难。然不负其众商之请。诚可为之师矣。若 <lb ed="X" n="0025c11"/><lb ed="R034" n="0291a14"/>法上。诸<persName>佛</persName>大悲实语。固不待言也。<note place="inline">喩中菩萨以戒德实语。固能感 <lb ed="X" n="0025c12"/><lb ed="R034" n="0291a15"/>格脱难如此。法中理应诸<persName>佛</persName>教导。众生遵行。亦可以三涂離难。人天脱伦。永離生死。高登彼岸。假若<persName>佛</persName>虽 <lb ed="X" n="0025c13"/><lb ed="R034" n="0291a16"/>善教。而众生不行者。亦未必然。当知。今约遵行说之也</note>呜呼。师明资顺。所以 <lb ed="X" n="0025c14"/><lb ed="R034" n="0291a17"/>脱苦。假若名字知识。自无实德。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0025c1401" n="0025c1401"/><anchor xml:id="beg0025c1401" n="0025c1401"/>己<anchor xml:id="end0025c1401"/>苦难尙不能 <lb ed="X" n="0025c15"/><lb ed="R034" n="0291a18"/>離。欲脱人之苦难者。无有是处。是故为人师者。必 <lb ed="X" n="0025c16"/><lb ed="R034" n="0291b01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0025c1601" n="0025c1601"/><anchor xml:id="beg0025c1601" n="0025c1601"/>己<anchor xml:id="end0025c1601"/>利而後利人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0025c1602" n="0025c1602"/><anchor xml:id="beg0025c1602" n="0025c1602"/>己<anchor xml:id="end0025c1602"/>达而後达人。若夫自<anchor xml:id="nkr_note_add_0025c1603" n="0025c1603"/><anchor xml:id="beg0025c1603" n="0025c1603"/>己<anchor xml:id="end0025c1603"/>昏昏。欲 <lb ed="X" n="0025c17"/><lb ed="R034" n="0291b02"/>使人之昭昭者。是为无惭之人。可不羞死耶。而参 <lb ed="X" n="0025c18"/><lb ed="R034" n="0291b03"/>师学道者。空有慕道之心。不下真实之苦。徒衒虚 <lb ed="X" n="0025c19"/><lb ed="R034" n="0291b04"/>名。将谓修行无效。此等之流。不唯不能成道。且有 <lb ed="X" n="0025c20"/><lb ed="R034" n="0291b05"/>谤法之愆。亦不以羞死乎。</p><p xml:id="pX21p0025c2011" cb:place="inline">△三迴头到岸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0025c21"/><lb ed="R034" n="0291b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0025c2101">得至宝所。获诸珍宝。尔时菩萨告商人言。如是珍宝。 <lb ed="X" n="0025c22"/><lb ed="R034" n="0291b07"/>难逢难遇。汝等先世。廣行檀施。得値如是众妙珍宝。 <lb ed="X" n="0025c23"/><lb ed="R034" n="0291b08"/>昔修施时。心有吝惜。以是因缘。遇是恶风。汝诸商人。 <lb ed="X" n="0025c24"/><lb ed="R034" n="0291b09"/>所得珍宝。须知限量。无使多取。以纵贪心。後招大难。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0026a" n="0026a"/> <lb ed="X" n="0026a01"/><lb ed="R034" n="0291b10"/>汝等当知。众宝之中。命宝为最。若存其命。是无價宝。 <lb ed="X" n="0026a02"/><lb ed="R034" n="0291b11"/>时商人等。蒙菩萨教。生知足心。不敢多取。尔时众人。 <lb ed="X" n="0026a03"/><lb ed="R034" n="0291b12"/>得免灾难。获大珍宝。远離贫穷。到于彼岸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026a04"/><lb ed="R034" n="0291b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0026a0401">喩中既能脱难得达宝所。其师又警是宝难遇。复 <lb ed="X" n="0026a05"/><lb ed="R034" n="0291b14"/>以因果之事示之。谓先世之廣施为因。今得珍宝 <lb ed="X" n="0026a06"/><lb ed="R034" n="0291b15"/>为报。前世之吝心为因。今遇恶风亦报。又戒其无 <lb ed="X" n="0026a07"/><lb ed="R034" n="0291b16"/>使多取。以纵贪心後招大难。复警之以命宝为最。 <lb ed="X" n="0026a08"/><lb ed="R034" n="0291b17"/>实菩萨之格言也。时商下。尊师量取。亦众商之知 <lb ed="X" n="0026a09"/><lb ed="R034" n="0291b18"/>足也。尔时下结到彼岸。然喩固如此。内合法者。言 <lb ed="X" n="0026a10"/><lb ed="R034" n="0292a01"/>行人既到宝所。即合<persName>佛</persName>位。而称性法财无不具焉。 <lb ed="X" n="0026a11"/><lb ed="R034" n="0292a02"/>菩萨警众。合诸<persName>佛</persName>证明。或知识印证等。须知限量 <lb ed="X" n="0026a12"/><lb ed="R034" n="0292a03"/>戒无多取者。合宜中道平等也。纵心招难者。合不 <lb ed="X" n="0026a13"/><lb ed="R034" n="0292a04"/>从中道。而偏空则招二乘沉冥之难。偏假则招有 <lb ed="X" n="0026a14"/><lb ed="R034" n="0292a05"/>为繫缚之难。以堕落二边背却菩提。故为大难矣。 <lb ed="X" n="0026a15"/><lb ed="R034" n="0292a06"/>所谓不著空有。栖神中道。妙证真常。是为现量亲 <lb ed="X" n="0026a16"/><lb ed="R034" n="0292a07"/>证也。命宝即合慧命。而慧命真无價也。时商下。合 <lb ed="X" n="0026a17"/><lb ed="R034" n="0292a08"/>尊教克中。归恩于<persName>佛</persName>。得免灾难远離贫穷者。合五 <lb ed="X" n="0026a18"/><lb ed="R034" n="0292a09"/>住究尽。二死永亡。获大珍宝。到于彼岸者。合亲证 <lb ed="X" n="0026a19"/><lb ed="R034" n="0292a10"/>菩提涅槃也。</p><p xml:id="pX21p0026a1906" cb:place="inline">△七以法合喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026a20"/><lb ed="R034" n="0292a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0026a2001">诸善男子。出家菩萨亦复如是。亲近诸<persName>佛</persName>善友知识。 <lb ed="X" n="0026a21"/><lb ed="R034" n="0292a12"/>如彼商人得遇菩萨。永離生死到于彼岸。犹如商主 <lb ed="X" n="0026a22"/><lb ed="R034" n="0292a13"/>获大富贵。世间所有有为舍宅。如牝马口海能烧众 <lb ed="X" n="0026a23"/><lb ed="R034" n="0292a14"/>流。出家菩萨亦复如是。审谛观察在家过失。汝善男 <lb ed="X" n="0026a24"/><lb ed="R034" n="0292a15"/>子。不染世间诸五欲乐。厌離三界生死苦难。得入淸 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0026b" n="0026b"/> <lb ed="X" n="0026b01"/><lb ed="R034" n="0292a16"/>凉安乐大城。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026b02"/><lb ed="R034" n="0292a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0026b0201">初二句总合前喩。亲近下别合差别。出家菩萨合 <lb ed="X" n="0026b03"/><lb ed="R034" n="0292a18"/>商人。诸<persName>佛</persName>善友知识合妙得彼岸菩萨。谓出家人 <lb ed="X" n="0026b04"/><lb ed="R034" n="0292b01"/>亲近真善知识。如商人得彼菩萨也。然法喩合明。 <lb ed="X" n="0026b05"/><lb ed="R034" n="0292b02"/>其文最显。但有为舍宅即五蕴身。具生老病死。八 <lb ed="X" n="0026b06"/><lb ed="R034" n="0292b03"/>苦五浊。合牝马口海能烧众流。盖喩中火能烧水。 <lb ed="X" n="0026b07"/><lb ed="R034" n="0292b04"/>如法中死能克生也。在家过失不过五欲。恐有忽 <lb ed="X" n="0026b08"/><lb ed="R034" n="0292b05"/>略。又嘱审谛观察。世间五欲。即合喩中金色宝海 <lb ed="X" n="0026b09"/><lb ed="R034" n="0292b06"/>等。不染及厌離。合前各自勤求设诸方便。三界生 <lb ed="X" n="0026b10"/><lb ed="R034" n="0292b07"/>死苦难。合猛火烧水。得入二句。合前息风到岸。淸 <lb ed="X" n="0026b11"/><lb ed="R034" n="0292b08"/>凉者。生死如大火炬。涅槃如<name role="" type="person">淸凉池</name>。苦身如牝马 <lb ed="X" n="0026b12"/><lb ed="R034" n="0292b09"/>口海。涅槃如安乐大城也。此为正合之文。而前喩 <lb ed="X" n="0026b13"/><lb ed="R034" n="0292b10"/>中逐节有合释者。以喩中汗漫文长。而合文尙远。 <lb ed="X" n="0026b14"/><lb ed="R034" n="0292b11"/>落落无归。不得不合。然亦法古不为杜撰<note place="inline">法古者。如天台 <lb ed="X" n="0026b15"/><lb ed="R034" n="0292b12"/>解法花火宅等喩。合文最远。所以喩文中逐节配释。使学者因喩知法。今亦如是。故曰法古。杜撰者。古时 <lb ed="X" n="0026b16"/><lb ed="R034" n="0292b13"/>有杜光庭。自撰道经。谓是天尊所说。是为杜撰。言其自专也</note>。</p><p xml:id="pX21p0026b1624" cb:place="inline">△八重颂法喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026b17"/><lb ed="R034" n="0292b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0026b1701">尔时<persName>如来</persName>褈说偈言。出家菩萨观舍宅。如牝马海烧 <lb ed="X" n="0026b18"/><lb ed="R034" n="0292b15"/>众流。譬如往昔罗陀国。有一菩萨名得岸。具大富智 <lb ed="X" n="0026b19"/><lb ed="R034" n="0292b16"/>巧方便。无缘慈悲摄有情。得是菩萨乘舶船。商人获 <lb ed="X" n="0026b20"/><lb ed="R034" n="0292b17"/>宝超彼岸。然是大士年衰老。不乐利他好禅寂。有一 <lb ed="X" n="0026b21"/><lb ed="R034" n="0292b18"/>商主请菩萨。欲入大海求珍宝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026b22"/><lb ed="R034" n="0293a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0026b2201">初二句标擧法喩。次十句颂众商求师。具大富智 <lb ed="X" n="0026b23"/><lb ed="R034" n="0293a02"/>之富字。或福字之错也。以有福故达宝所。有智故 <lb ed="X" n="0026b24"/><lb ed="R034" n="0293a03"/>识险夷。喩<persName>佛</persName>福智两足。馀文準前。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0026c" n="0026c"/> <lb ed="X" n="0026c01"/><lb ed="R034" n="0293a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0026c0101">唯愿大士受我请。令我富饶无缺乏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026c02"/><lb ed="R034" n="0293a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0026c0201">此颂商主哀请也。喩行人诚心感<persName>佛</persName>。或志愿求师。 <lb ed="X" n="0026c03"/><lb ed="R034" n="0293a06"/>初句哀请之言。次句哀请之意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026c04"/><lb ed="R034" n="0293a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0026c0401">于是菩萨运大悲。即便受请乘舶船。时张大帆遇顺 <lb ed="X" n="0026c05"/><lb ed="R034" n="0293a08"/>风。直往东南诣宝所。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026c06"/><lb ed="R034" n="0293a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0026c0601">此颂受请引导也。喩<persName>如来</persName>随缘赴感。以度群機。菩 <lb ed="X" n="0026c07"/><lb ed="R034" n="0293a10"/>萨喩<persName>佛</persName>。船喩教法。风喩善根。东南喩权法。宝所喩 <lb ed="X" n="0026c08"/><lb ed="R034" n="0293a11"/>实果。谓先以权乘引导。後以一乘证果。如长行解。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026c09"/><lb ed="R034" n="0293a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0026c0901">忽遇暴风吹舶船。漂堕南海迷所往。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026c10"/><lb ed="R034" n="0293a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0026c1001">此颂猛风易处也。喩中因多生吝心。所感暴风迷 <lb ed="X" n="0026c11"/><lb ed="R034" n="0293a14"/>其所往。法上因行人以无明熏真如。忽生退怯。畏 <lb ed="X" n="0026c12"/><lb ed="R034" n="0293a15"/><persName>佛</persName>道长远。欲就小果。故迷<persName>佛</persName>菩提也。南海喩二乘 <lb ed="X" n="0026c13"/><lb ed="R034" n="0293a16"/>但空三昧。以退失大心。有向小之意。故如猛风易 <lb ed="X" n="0026c14"/><lb ed="R034" n="0293a17"/>处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026c15"/><lb ed="R034" n="0293a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0026c1501">经过七日大海水。悉皆变作黄金色。紫磨黄金满海 <lb ed="X" n="0026c16"/><lb ed="R034" n="0293b01"/>中。宝映光现真金色。复经数日大海水。变为白色如 <lb ed="X" n="0026c17"/><lb ed="R034" n="0293b02"/>珂雪。珍珠珍宝满海中。所以海水成白色。又经数日 <lb ed="X" n="0026c18"/><lb ed="R034" n="0293b03"/>大海水。变作绀靑如琉璃。靑玻璃珠满大海。所以水 <lb ed="X" n="0026c19"/><lb ed="R034" n="0293b04"/>作绀靑色。又经数日大海水。悉皆变作红赤色。红玻 <lb ed="X" n="0026c20"/><lb ed="R034" n="0293b05"/>璃珠满海中。故变水色同于彼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0026c21"/><lb ed="R034" n="0293b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0026c2101">此下皆颂利害双擧。先颂随风见利。喩未证小果 <lb ed="X" n="0026c22"/><lb ed="R034" n="0293b07"/>先历人天也。初四句喩人道。次四句喩六欲诸天。 <lb ed="X" n="0026c23"/><lb ed="R034" n="0293b08"/>再次四句喩色界禅天。末四句喩四空天。法喩皆 <lb ed="X" n="0026c24"/><lb ed="R034" n="0293b09"/>准长行。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0027a" n="0027a"/> <lb ed="X" n="0027a01"/><lb ed="R034" n="0293b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0027a0101">复经数日大海水。变为黑水如墨汁。如是天火所焚 <lb ed="X" n="0027a02"/><lb ed="R034" n="0293b11"/>烧。海水尽皆如墨色。此海名为牝马口。吞纳四海及 <lb ed="X" n="0027a03"/><lb ed="R034" n="0293b12"/>众流。一切船舶若经过。有人到此多皆死。天火炽盛 <lb ed="X" n="0027a04"/><lb ed="R034" n="0293b13"/>如山集。<g ref="#CB15090">爆</g>裂之声如雷震。众人遥见心惊怖。嚎叫捶 <lb ed="X" n="0027a05"/><lb ed="R034" n="0293b14"/><g ref="#CB05577">胸</g>白大师。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0027a06"/><lb ed="R034" n="0293b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0027a0601">此颂因风堕苦也。黑水喩人间有四相。<note place="inline">即生老病死</note>天 <lb ed="X" n="0027a07"/><lb ed="R034" n="0293b16"/>上有五衰。<note place="inline">即华冠萎悴。脇下汗流。目睛瞬动。眷属不和。不乐本位。是为五衰</note>凡衰 <lb ed="X" n="0027a08"/><lb ed="R034" n="0293b17"/>相现时。诸天大生恐怖。自知将堕不久。如海水忽 <lb ed="X" n="0027a09"/><lb ed="R034" n="0293b18"/>变黑色。谁不恐怖。准长行牝马口海喩妄心。吞流 <lb ed="X" n="0027a10"/><lb ed="R034" n="0294a01"/>喩贪。大火喩嗔。<note place="inline">问。人间有嗔故可喩之。教云诸天无嗔。此天火喩嗔。恐与圣教相违 <lb ed="X" n="0027a11"/><lb ed="R034" n="0294a02"/>可乎。答。诸天纯乐。嗔不行现行。非无种子。若衰相现时。嗔心发动</note>有人到此多皆 <lb ed="X" n="0027a12"/><lb ed="R034" n="0294a03"/>死者。喩天上人间皆不能免。天火下二句。喩死相 <lb ed="X" n="0027a13"/><lb ed="R034" n="0294a04"/>现前。业火烧身。四大分张。如火<g ref="#CB15090">爆</g>裂。叫苦之声。犹 <lb ed="X" n="0027a14"/><lb ed="R034" n="0294a05"/>如雷震。众人下二句。喩迴心向道。如白大师。良以 <lb ed="X" n="0027a15"/><lb ed="R034" n="0294a06"/>初发菩提心。求无上道。非<persName>佛</persName>师不能引导。又畏<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0027a16"/><lb ed="R034" n="0294a07"/>道长远。欲向二乘。然二乘未就。先历人天。此皆凡 <lb ed="X" n="0027a17"/><lb ed="R034" n="0294a08"/>夫众生常情也。及至人天虽善果。犹不能免生死。 <lb ed="X" n="0027a18"/><lb ed="R034" n="0294a09"/>及至死相现时。道心复擧。克志求離。知其苦固心 <lb ed="X" n="0027a19"/><lb ed="R034" n="0294a10"/>造。<persName>佛</persName>亦心成。故下文有感应。如影响焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0027a20"/><lb ed="R034" n="0294a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0027a2001">于是菩萨起慈悲。不惜身命垂救护。暴风寻止顺风 <lb ed="X" n="0027a21"/><lb ed="R034" n="0294a12"/>起。渡于险难至宝所。各获珍琦达彼岸。永離贫穷受 <lb ed="X" n="0027a22"/><lb ed="R034" n="0294a13"/>安乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0027a23"/><lb ed="R034" n="0294a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0027a2301">此颂迴头到岸也。初二句。喩诸<persName>佛</persName>及善知识。亲切 <lb ed="X" n="0027a24"/><lb ed="R034" n="0294a15"/>为人。权实利物。不惜身命。喩从法垂应也。暴风寻 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0027b" n="0027b"/> <lb ed="X" n="0027b01"/><lb ed="R034" n="0294a16"/>止者。喩无明顿息也。顺风起者。喩本觉内熏真智 <lb ed="X" n="0027b02"/><lb ed="R034" n="0294a17"/>将现也。渡于险难。喩二死永亡也。至宝所者。喩亲 <lb ed="X" n="0027b03"/><lb ed="R034" n="0294a18"/>证涅槃也。末二句。喩受享法乐。皆归恩于<persName>佛</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0027b04"/><lb ed="R034" n="0294b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0027b0401">出家菩萨亦如是。亲近诸<persName>佛</persName>如商主。永離火宅超真 <lb ed="X" n="0027b05"/><lb ed="R034" n="0294b02"/>觉。犹如商人归本处。世间所有诸宅舍。如彼牝马大 <lb ed="X" n="0027b06"/><lb ed="R034" n="0294b03"/>口海。出家常厌于在家。不染世间離五欲。乐住空闲 <lb ed="X" n="0027b07"/><lb ed="R034" n="0294b04"/>心不动。善达甚深真妙理。或处人间聚落中。如蜂採 <lb ed="X" n="0027b08"/><lb ed="R034" n="0294b05"/>华无所损。四威仪中恒利物。不贪世乐及名闻。口中 <lb ed="X" n="0027b09"/><lb ed="R034" n="0294b06"/>常出柔软音。粗鄙恶言断相续。知恩报恩修善业。自 <lb ed="X" n="0027b10"/><lb ed="R034" n="0294b07"/>他俱得入真常。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0027b11"/><lb ed="R034" n="0294b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0027b1101">此颂法合。初二句合总喩。诸<persName>佛</persName>合喩中菩萨。谓出 <lb ed="X" n="0027b12"/><lb ed="R034" n="0294b09"/>家行人亲近诸<persName>佛</persName>。如商主亲近菩萨也。火宅犹为 <lb ed="X" n="0027b13"/><lb ed="R034" n="0294b10"/>别喩。宅喩三界依报。火喩八苦五浊。若从<persName>佛</persName>教修 <lb ed="X" n="0027b14"/><lb ed="R034" n="0294b11"/>行。能出三界火宅。真觉者。谓真如本觉也。当体无 <lb ed="X" n="0027b15"/><lb ed="R034" n="0294b12"/>妄曰真。当体不迷曰觉。只因无明晦昧。驰背自迷。 <lb ed="X" n="0027b16"/><lb ed="R034" n="0294b13"/>如雲笼月。月本不失。今依教开心。群迷顿超。真觉 <lb ed="X" n="0027b17"/><lb ed="R034" n="0294b14"/>自现。如雲敛长空。冰轮独照也。犹如下合喩归本 <lb ed="X" n="0027b18"/><lb ed="R034" n="0294b15"/>处。即到彼岸也。以生死如他国。涅槃如本处。世间 <lb ed="X" n="0027b19"/><lb ed="R034" n="0294b16"/>下二句法喩可知。出家二句。发觉之初心也。世间 <lb ed="X" n="0027b20"/><lb ed="R034" n="0294b17"/>五欲乃人之乐境也。在家凡夫。以痴心染著。故不 <lb ed="X" n="0027b21"/><lb ed="R034" n="0294b18"/>離世间。汩没生死。是故出家学者。常生厌離。而不 <lb ed="X" n="0027b22"/><lb ed="R034" n="0295a01"/>染著。则妄念息矣。乐住下。心境皆寂。善达下。理智 <lb ed="X" n="0027b23"/><lb ed="R034" n="0295a02"/>契合。然初住空闲。心虽不动。始为入道之初步。未 <lb ed="X" n="0027b24"/><lb ed="R034" n="0295a03"/>必全获二空至于善达更复甚深。以见工夫纯静。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0027c" n="0027c"/> <lb ed="X" n="0027c01"/><lb ed="R034" n="0295a04"/>人法皆空。称真妙理。始得亲证也。或处下。明既证 <lb ed="X" n="0027c02"/><lb ed="R034" n="0295a05"/>真理。然後随所度生。无一定之处。故云或处。<note place="inline">处音触</note> <lb ed="X" n="0027c03"/><lb ed="R034" n="0295a06"/>即人间聚落。热闹场中。大作<persName>佛</persName>事也。如蜂下。蜂喩 <lb ed="X" n="0027c04"/><lb ed="R034" n="0295a07"/>证理之人。华喩聚落五欲。然蜂虽採花。而蜂无情 <lb ed="X" n="0027c05"/><lb ed="R034" n="0295a08"/>见。华无所损。喩证理之人。虽在聚落五欲堆头。自 <lb ed="X" n="0027c06"/><lb ed="R034" n="0295a09"/>心妄念全空。五欲不入。所谓长安虽闹。我国晏然。 <lb ed="X" n="0027c07"/><lb ed="R034" n="0295a10"/>此二句标住。四威下正明利他。以行住坐卧为四。 <lb ed="X" n="0027c08"/><lb ed="R034" n="0295a11"/>威则体重。仪则有法。又威则可畏。仪则可法。又威 <lb ed="X" n="0027c09"/><lb ed="R034" n="0295a12"/>则折伏。仪则摄受。既于四威仪中利物不倦。故云 <lb ed="X" n="0027c10"/><lb ed="R034" n="0295a13"/>恒利。不贪等正明淸净说法。名尙不著。何况世乐。 <lb ed="X" n="0027c11"/><lb ed="R034" n="0295a14"/>口中下明说法之善巧。即言词柔软。悦可众心。可 <lb ed="X" n="0027c12"/><lb ed="R034" n="0295a15"/>谓利他之善权也。粗鄙恶言。岂出正人君子之口。 <lb ed="X" n="0027c13"/><lb ed="R034" n="0295a16"/>故云断相续。是为弘法人千世之龟镜也。末二句 <lb ed="X" n="0027c14"/><lb ed="R034" n="0295a17"/>结。如此利物。可谓自他两利。共入真常。<note place="inline">至道无妄曰真。永无 <lb ed="X" n="0027c15"/><lb ed="R034" n="0295a18"/>生灭曰常。即所入之涅槃也</note>凡如此行持。是为知恩报恩。是为 <lb ed="X" n="0027c16"/><lb ed="R034" n="0295b01"/>出家善业。当知前八句合喩大義。次八句为孤起 <lb ed="X" n="0027c17"/><lb ed="R034" n="0295b02"/>颂。明二利规模。末二句结劝报恩也。良以智光长 <lb ed="X" n="0027c18"/><lb ed="R034" n="0295b03"/>者等。因闻四恩。欲以酬报。投<persName>佛</persName>出家。有疑未决。请 <lb ed="X" n="0027c19"/><lb ed="R034" n="0295b04"/><persName>佛</persName>决之。是以<persName>如来</persName>以九重譬喩。详细发明。显出家 <lb ed="X" n="0027c20"/><lb ed="R034" n="0295b05"/>闲旷。犹若虚空。在家笼繁。种种过失。至此九喩<anchor xml:id="nkr_note_add_0027c2001" n="0027c2001"/><anchor xml:id="beg0027c2001" n="0027c2001"/>已<anchor xml:id="end0027c2001"/> <lb ed="X" n="0027c21"/><lb ed="R034" n="0295b06"/>竟。勝劣<anchor xml:id="nkr_note_add_0027c2101" n="0027c2101"/><anchor xml:id="beg0027c2101" n="0027c2101"/>已<anchor xml:id="end0027c2101"/>分。所以结劝。令其莫忘报恩之心。莫退 <lb ed="X" n="0027c22"/><lb ed="R034" n="0295b07"/>出家之志。以尽<persName>如来</persName>一片婆心如此。以上<persName>佛</persName>与决 <lb ed="X" n="0027c23"/><lb ed="R034" n="0295b08"/>疑一大科<anchor xml:id="nkr_note_add_0027c2301" n="0027c2301"/><anchor xml:id="beg0027c2301" n="0027c2301"/>已<anchor xml:id="end0027c2301"/>竟。</p><p xml:id="pX21p0027c2307" cb:place="inline">△三求<persName>佛</persName>出家五。初当機深悟<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0027c24"/><lb ed="R034" n="0295b09"/>旨。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0028a" n="0028a"/> <lb ed="X" n="0028a01"/><lb ed="R034" n="0295b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0028a0101">尔时智光。及诸长者。一万人俱。异口同音。而白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0028a02"/><lb ed="R034" n="0295b11"/>善哉<persName>世尊</persName>。稀有<persName>善逝</persName>。如是如是。<persName>世尊</persName>所说微妙第一 <lb ed="X" n="0028a03"/><lb ed="R034" n="0295b12"/>善巧方便。饶益有情。如<persName>佛</persName>所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028a04"/><lb ed="R034" n="0295b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0028a0401">闻<persName>佛</persName>法喩详明。群疑顿释。始知出家之勝。故极称 <lb ed="X" n="0028a05"/><lb ed="R034" n="0295b14"/>善哉稀有也。<persName>善逝</persName>者。称<persName>佛</persName>妙往菩提号与上句世 <lb ed="X" n="0028a06"/><lb ed="R034" n="0295b15"/>尊总是称<persName>佛</persName>。如是如是者。领悟之辞。<persName>世尊</persName>下。述领 <lb ed="X" n="0028a07"/><lb ed="R034" n="0295b16"/>悟之旨。谓教能合機曰妙。旨趣详细曰微。称实之 <lb ed="X" n="0028a08"/><lb ed="R034" n="0295b17"/>谈曰第一。藉喩显法曰善巧方便。发人正解曰饶 <lb ed="X" n="0028a09"/><lb ed="R034" n="0295b18"/>益有情。悟从<persName>佛</persName>得曰如<persName>佛</persName>所说。</p><p xml:id="pX21p0028a0913" cb:place="inline">△二出家離苦求 <lb ed="X" n="0028a10"/><lb ed="R034" n="0296a01"/>乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028a11"/><lb ed="R034" n="0296a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0028a1101">我今悉知世间舍宅。犹如牢狱。一切恶法。从舍宅生。 <lb ed="X" n="0028a12"/><lb ed="R034" n="0296a03"/>出家之人。实有无量无边勝利。由是我等深乐出家。 <lb ed="X" n="0028a13"/><lb ed="R034" n="0296a04"/>现在当来恒受法乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028a14"/><lb ed="R034" n="0296a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0028a1401">犹如下。是智光厌恶之比况也。言在家有六亲妻 <lb ed="X" n="0028a15"/><lb ed="R034" n="0296a06"/>子。恩爱牵连。虽有出世之心。而难免五欲之事。心 <lb ed="X" n="0028a16"/><lb ed="R034" n="0296a07"/>有馀而力不足者。盖为家缘笼繫不能自脱。如人 <lb ed="X" n="0028a17"/><lb ed="R034" n="0296a08"/>在狱何异哉。一切恶法者。不出见思惑业。皆从恩 <lb ed="X" n="0028a18"/><lb ed="R034" n="0296a09"/>爱五欲中生。以上显在家之过如此也。出家下。极 <lb ed="X" n="0028a19"/><lb ed="R034" n="0296a10"/>言勝利解脱之无尽也。良以既<anchor xml:id="nkr_note_add_0028a1901" n="0028a1901"/><anchor xml:id="beg0028a1901" n="0028a1901"/>已<anchor xml:id="end0028a1901"/>出家。如鸟出笼。 <lb ed="X" n="0028a20"/><lb ed="R034" n="0296a11"/>自在无碍。故得解脱。实有勝利者。略言。近则人天 <lb ed="X" n="0028a21"/><lb ed="R034" n="0296a12"/>供养。鬼神护持。远则果证菩提。受享法乐。加之神 <lb ed="X" n="0028a22"/><lb ed="R034" n="0296a13"/>通变化。利物随心。皆出思议之表。故云无量无边。 <lb ed="X" n="0028a23"/><lb ed="R034" n="0296a14"/>由是下决意出家。现在等欲求妙证也。谓我若有 <lb ed="X" n="0028a24"/><lb ed="R034" n="0296a15"/>缘则今生成道。不然则当来成道。意在决志成<persName>佛</persName>。 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0028b" n="0028b"/> <lb ed="X" n="0028b01"/><lb ed="R034" n="0296a16"/>故云恒受法乐。</p><p xml:id="pX21p0028b0107" cb:place="inline">△三<persName>如来</persName>印赞劝众。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028b02"/><lb ed="R034" n="0296a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0028b0201">尔时<persName>世尊</persName>告诸长者。善哉善哉。汝等发心。乐欲出家。 <lb ed="X" n="0028b03"/><lb ed="R034" n="0296a18"/>若善男子善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心。一日 <lb ed="X" n="0028b04"/><lb ed="R034" n="0296b01"/>一夜出家修道。二百万劫不堕恶趣。常生善处。受勝 <lb ed="X" n="0028b05"/><lb ed="R034" n="0296b02"/>妙乐。遇善知识。永不退转。得値诸<persName>佛</persName>。受菩提记。坐金 <lb ed="X" n="0028b06"/><lb ed="R034" n="0296b03"/>刚座。成正觉道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028b07"/><lb ed="R034" n="0296b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0028b0701">初一行即赞智光。及五百长者。出家志决。再不生 <lb ed="X" n="0028b08"/><lb ed="R034" n="0296b05"/>疑。故曰乐欲。善男下。普劝大众令其发心。谓一念 <lb ed="X" n="0028b09"/><lb ed="R034" n="0296b06"/>擧心。恶业顿空。所以永无恶趣之分。故云不堕。以 <lb ed="X" n="0028b10"/><lb ed="R034" n="0296b07"/>无漏善愿。感发善处。故曰常生。善处者。即人天善 <lb ed="X" n="0028b11"/><lb ed="R034" n="0296b08"/>报之处也。然虽生人天。不为人天所迷。虽受勝乐。 <lb ed="X" n="0028b12"/><lb ed="R034" n="0296b09"/>亦不为勝乐所染。盖为无漏圣种所持。名为妙乐。 <lb ed="X" n="0028b13"/><lb ed="R034" n="0296b10"/>以上明圣志不亡也。遇善下。明善缘接化。谓承其 <lb ed="X" n="0028b14"/><lb ed="R034" n="0296b11"/>善种善愿。世世得遇真善知识。提撕接引。令其善 <lb ed="X" n="0028b15"/><lb ed="R034" n="0296b12"/>根增长。永不退转。以至善根缘熟。得値诸<persName>佛</persName>授记。 <lb ed="X" n="0028b16"/><lb ed="R034" n="0296b13"/>成正觉道。<note place="inline">値者遇也。诸<persName>佛</persName>授记者。非一切<persName>佛</persName>皆与其记。但一<persName>佛</persName>授与记莂。则与诸<persName>佛</persName>同耳</note> <lb ed="X" n="0028b17"/><lb ed="R034" n="0296b14"/>金刚座者。座表所证之理。不壞不灭。喩金刚之坚 <lb ed="X" n="0028b18"/><lb ed="R034" n="0296b15"/>也。良以发心出家一昼夜者。但言志之未决。行之 <lb ed="X" n="0028b19"/><lb ed="R034" n="0296b16"/>未永。尙感如此之报。何况智光等。其志<anchor xml:id="nkr_note_add_0028b1901" n="0028b1901"/><anchor xml:id="beg0028b1901" n="0028b1901"/>已<anchor xml:id="end0028b1901"/>决。必一 <lb ed="X" n="0028b20"/><lb ed="R034" n="0296b17"/>世道成者不在此例。乃以劣显勝也。</p><p xml:id="pX21p0028b2015" cb:place="inline">△四警策持 <lb ed="X" n="0028b21"/><lb ed="R034" n="0296b18"/>戒最难。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028b22"/><lb ed="R034" n="0297a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0028b2201">然出家者。持戒最难。能持戒者。是真出家。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028b23"/><lb ed="R034" n="0297a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0028b2301">长者将欲出家。<persName>如来</persName>警策持戒最难者。以藏识之 <lb ed="X" n="0028b24"/><lb ed="R034" n="0297a03"/>中所含婬杀种子。念念相续。而行人似如不由<anchor xml:id="nkr_note_add_0028b2401" n="0028b2401"/><anchor xml:id="beg0028b2401" n="0028b2401"/>己<anchor xml:id="end0028b2401"/> <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0028c" n="0028c"/> <lb ed="X" n="0028c01"/><lb ed="R034" n="0297a04"/>者。所谓好正固邪。欲洁偏染。盖业种使然也。能持 <lb ed="X" n="0028c02"/><lb ed="R034" n="0297a05"/>戒者。起无漏圣智。消灭积习种子。所谓一念不生。 <lb ed="X" n="0028c03"/><lb ed="R034" n="0297a06"/>即心是<persName>佛</persName>。是名真实出家。</p><p xml:id="pX21p0028c0311" cb:place="inline">△五长者决愿成道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028c04"/><lb ed="R034" n="0297a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0028c0401">时诸长者。白<persName>佛</persName>言<persName>世尊</persName>。我等持戒。修诸梵行。愿我速 <lb ed="X" n="0028c05"/><lb ed="R034" n="0297a08"/>出生死苦海。愿我速入常乐宝宫。愿我廣度一切众 <lb ed="X" n="0028c06"/><lb ed="R034" n="0297a09"/>生。愿我疾证于无生智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0028c07"/><lb ed="R034" n="0297a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0028c0701">持戒梵行遵从<persName>佛</persName>命也。愿我下发愿述志。生死必 <lb ed="X" n="0028c08"/><lb ed="R034" n="0297a11"/>兼二种。苦海義兼五住。常乐亦含我净。宝宫即喩 <lb ed="X" n="0028c09"/><lb ed="R034" n="0297a12"/>涅槃。生死愿出。涅槃愿入。二皆愿速者。以度生之 <lb ed="X" n="0028c10"/><lb ed="R034" n="0297a13"/>心急也。意谓不成<persName>佛</persName>道。度生不廣。若得成<persName>佛</persName>。则具 <lb ed="X" n="0028c11"/><lb ed="R034" n="0297a14"/>无量神通。无量智慧。或以神通提拔。或以智慧随 <lb ed="X" n="0028c12"/><lb ed="R034" n="0297a15"/>应。及至分形散影。随方利物。令其闻名皈依。见相 <lb ed="X" n="0028c13"/><lb ed="R034" n="0297a16"/>从化。受道者众。故云廣度一切。夫既发自他两利 <lb ed="X" n="0028c14"/><lb ed="R034" n="0297a17"/>之愿。身虽未及出家。其心<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c1401" n="0028c1401"/><anchor xml:id="beg0028c1401" n="0028c1401"/>已<anchor xml:id="end0028c1401"/>成菩萨矣。但末後二 <lb ed="X" n="0028c15"/><lb ed="R034" n="0297a18"/>句。似文義不顺。当疾证一句。置于宝宫之下。为自 <lb ed="X" n="0028c16"/><lb ed="R034" n="0297b01"/>利之智。随接度生。是为利他之悲。其文顺義显学 <lb ed="X" n="0028c17"/><lb ed="R034" n="0297b02"/>者知之。无生智者类同小乘。似罗汉断三界见思 <lb ed="X" n="0028c18"/><lb ed="R034" n="0297b03"/>烦恼<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c1801" n="0028c1801"/><anchor xml:id="beg0028c1801" n="0028c1801"/>已<anchor xml:id="end0028c1801"/>尽。知诸缚<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c1802" n="0028c1802"/><anchor xml:id="beg0028c1802" n="0028c1802"/>已<anchor xml:id="end0028c1802"/>解。更不三界受生。是名无生 <lb ed="X" n="0028c19"/><lb ed="R034" n="0297b04"/>智。今以前後照应。前愿廣度一切。乃菩萨愿也。後 <lb ed="X" n="0028c20"/><lb ed="R034" n="0297b05"/>云得无生法忍。又云入<persName>如来</persName>秘密境界等。是知无 <lb ed="X" n="0028c21"/><lb ed="R034" n="0297b06"/>生智者。非小乘智也。今依名释義。分为两说。其一 <lb ed="X" n="0028c22"/><lb ed="R034" n="0297b07"/>或智光虽求出家。虽发大愿。然于教義名相。未必 <lb ed="X" n="0028c23"/><lb ed="R034" n="0297b08"/>全通。故随口发愿。言虽滥小。意实在大。二者或译 <lb ed="X" n="0028c24"/><lb ed="R034" n="0297b09"/>人忽略。误置其名。今则将错就错。释为能证无生 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0029a" n="0029a"/> <lb ed="X" n="0029a01"/><lb ed="R034" n="0297b10"/>法忍之智。故名无生智也。</p><p xml:id="pX21p0029a0111" cb:place="inline">△四<persName>世尊</persName>命度三。初<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0029a02"/><lb ed="R034" n="0297b11"/>命大士令度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029a03"/><lb ed="R034" n="0297b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0029a0301">尔时<persName>世尊</persName>。告弥勒菩萨。及<name role="" type="person">文殊师利</name>。如是长者付<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a0301" n="0029a0301"/><anchor xml:id="beg0029a0301" n="0029a0301"/>嘱<anchor xml:id="end0029a0301"/> <lb ed="X" n="0029a04"/><lb ed="R034" n="0297b13"/>汝等。劝令出家。受持净戒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029a05"/><lb ed="R034" n="0297b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0029a0501">智光等求<persName>佛</persName>出家。今<persName>世尊</persName>却命菩萨分度者。有二 <lb ed="X" n="0029a06"/><lb ed="R034" n="0297b15"/>義一者从事。二者表法。从事者。<persName>佛</persName>命弥勒等劝度。 <lb ed="X" n="0029a07"/><lb ed="R034" n="0297b16"/>即<persName>佛</persName>度也。表法者。弥勒表悲。文殊表智。良以非悲 <lb ed="X" n="0029a08"/><lb ed="R034" n="0297b17"/>不能度生。非智不能自证。以悲智相导。故见两利 <lb ed="X" n="0029a09"/><lb ed="R034" n="0297b18"/>之功。然则合之则双显。離之则各兼。双显则悲智 <lb ed="X" n="0029a10"/><lb ed="R034" n="0298a01"/>互导。各兼则皆有隐显。如弥勒悲显智隐。若非智 <lb ed="X" n="0029a11"/><lb ed="R034" n="0298a02"/>暗导。久之则著生死。如文殊智显悲隐。若非悲暗 <lb ed="X" n="0029a12"/><lb ed="R034" n="0298a03"/>导久之则沉涅槃。是知以智导悲。不堕生死。以悲 <lb ed="X" n="0029a13"/><lb ed="R034" n="0298a04"/>导智。不堕涅槃。若相背而实相合也<note place="inline">弥勒表悲者。以弥勒此云 <lb ed="X" n="0029a14"/><lb ed="R034" n="0298a05"/>慈民。慈必兼悲</note>。</p><p xml:id="pX21p0029a1407" cb:place="inline">△二大士领旨分度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029a15"/><lb ed="R034" n="0298a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0029a1501">时九千人。于弥勒前出家修道。受持<persName>佛</persName>戒。七千人俱。 <lb ed="X" n="0029a16"/><lb ed="R034" n="0298a07"/>于文殊前出家修道。受<persName>佛</persName>禁戒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029a17"/><lb ed="R034" n="0298a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0029a1701">此後皆经家序文也。然出家必言修道者。谓出家 <lb ed="X" n="0029a18"/><lb ed="R034" n="0298a09"/>本为修道。若不修道。徒衒虚名。出家无益。修道不 <lb ed="X" n="0029a19"/><lb ed="R034" n="0298a10"/>離定慧。定慧必依戒生。领纳戒品曰受。秉任为持。 <lb ed="X" n="0029a20"/><lb ed="R034" n="0298a11"/>必義兼止作也。定慧则履践曰修。达理为道。義兼 <lb ed="X" n="0029a21"/><lb ed="R034" n="0298a12"/>权实也。良以人数九千七千。共一万六千。理应人 <lb ed="X" n="0029a22"/><lb ed="R034" n="0298a13"/>各八千。今以九千七千分者。不无所表也。盖九表 <lb ed="X" n="0029a23"/><lb ed="R034" n="0298a14"/>九有。非悲不能救苦。所以归弥勒。望其拔苦与乐。 <lb ed="X" n="0029a24"/><lb ed="R034" n="0298a15"/>出九有生死。得涅槃法乐。七表七方便人。非智不 <pb ed="X" xml:id="X21.0367.0029b" n="0029b"/> <lb ed="X" n="0029b01"/><lb ed="R034" n="0298a16"/>能入实。所以归文殊。望其引小归大。出小道化城。 <lb ed="X" n="0029b02"/><lb ed="R034" n="0298a17"/>入一乘宝所<note place="inline">九有即欲界。及色界四禅。无色界四空。共为九。因果不亡云有也。七方便 <lb ed="X" n="0029b03"/><lb ed="R034" n="0298a18"/>者。即小乘五停心。别相念。总相念。暖顶忍。世第一。是为小乘七种方便。若非文殊大智。自不能迴小向大。 <lb ed="X" n="0029b04"/><lb ed="R034" n="0298b01"/>则永堕化城。难归宝所。是以从智归实。故文殊度化表之耳</note>。</p><p xml:id="pX21p0029b0424" cb:place="inline">△三分别所获勝 <lb ed="X" n="0029b05"/><lb ed="R034" n="0298b02"/>益二。初出家勝益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029b06"/><lb ed="R034" n="0298b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0029b0601">如是人等。既得出家。成就法忍。入于<persName>如来</persName>秘密境界。 <lb ed="X" n="0029b07"/><lb ed="R034" n="0298b04"/>不复退转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029b08"/><lb ed="R034" n="0298b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0029b0801">法忍者。因前持戒修道。以道证法。默忍于<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b0801" n="0029b0801"/><anchor xml:id="beg0029b0801" n="0029b0801"/>己<anchor xml:id="end0029b0801"/>。是自 <lb ed="X" n="0029b09"/><lb ed="R034" n="0298b06"/>得之益也。<persName>如来</persName>秘密境界者。乃诸<persName>佛</persName>之证境。深固 <lb ed="X" n="0029b10"/><lb ed="R034" n="0298b07"/>幽远。无人能到。即是法忍。入者成就義。有智理契 <lb ed="X" n="0029b11"/><lb ed="R034" n="0298b08"/>合之益也。不复退转者。一入永入。</p><p xml:id="pX21p0029b1114" cb:place="inline">△二闻法勝益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029b12"/><lb ed="R034" n="0298b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX21p0029b1201">无量万人发菩提心。至不退转位。无数人天。远尘離 <lb ed="X" n="0029b13"/><lb ed="R034" n="0298b10"/>垢。得法眼净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0029b14"/><lb ed="R034" n="0298b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX21p0029b1401">菩提心。即成<persName>佛</persName>因心。不出三心四愿。自利利他。不 <lb ed="X" n="0029b15"/><lb ed="R034" n="0298b12"/>退转。当八地位。远尘離垢。即断分别二障也。<note place="inline">烦恼障。所 <lb ed="X" n="0029b16"/><lb ed="R034" n="0298b13"/>知障。二种分别</note>法眼即见道之智。以能见道故名眼。以離 <lb ed="X" n="0029b17"/><lb ed="R034" n="0298b14"/>二障故云净。以上正投出家述疑请法<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b1701" n="0029b1701"/><anchor xml:id="beg0029b1701" n="0029b1701"/>已<anchor xml:id="end0029b1701"/>竟。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0029b18"/><lb ed="R034" n="0298b15"/> <lb ed="X" n="0029b19"/><lb ed="R034" n="0298b16"/><cb:juan fun="close" n="4"><cb:jhead>大乘本生心地观经浅註卷第四</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0001b0401" to="#end0001b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0001c1101" to="#end0001c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002a0601" to="#end0002a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002a1101" to="#end0002a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002b1801" to="#end0002b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003a1701" to="#end0003a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003b0601" to="#end0003b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003b1401" to="#end0003b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003b2301" to="#end0003b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003c1101" to="#end0003c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">婇</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB16182">婇</g></rdg></app> <app from="#beg0005a2101" to="#end0005a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0005b0501" to="#end0005b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0006a1401" to="#end0006a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">骸<note type="cf1">T47n1972_p0300b28</note></lem><rdg wit="#wit.orig">骇</rdg></app> <app from="#beg0006a2401" to="#end0006a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008a1101" to="#end0008a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008b1901" to="#end0008b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008c0901" to="#end0008c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0009b0301" to="#end0009b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0009b0302" to="#end0009b0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0009b2101" to="#end0009b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0010b2201" to="#end0010b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0010c1701" to="#end0010c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0010c2301" to="#end0010c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0011b0501" to="#end0011b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0011c0301" to="#end0011c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012c0301" to="#end0012c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015b1801" to="#end0015b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015c2001" to="#end0015c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016a1501" to="#end0016a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017b0601" to="#end0017b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0017b2401" to="#end0017b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018a0901" to="#end0018a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018c1201" to="#end0018c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018c1901" to="#end0018c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018c2001" to="#end0018c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018c2002" to="#end0018c2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0018c2101" to="#end0018c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0019c0501" to="#end0019c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0019c0801" to="#end0019c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0020b0701" to="#end0020b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0020b0901" to="#end0020b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0020c1401" to="#end0020c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0021a1601" to="#end0021a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0021a1801" to="#end0021a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0022b0501" to="#end0022b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0022b0701" to="#end0022b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0022b0801" to="#end0022b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0022c0901" to="#end0022c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023b0501" to="#end0023b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023b2401" to="#end0023b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023c0901" to="#end0023c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0023c1601" to="#end0023c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0024b0401" to="#end0024b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0024b1101" to="#end0024b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0024c1901" to="#end0024c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025a2301" to="#end0025a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025c0701" to="#end0025c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025c1401" to="#end0025c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025c1601" to="#end0025c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025c1602" to="#end0025c1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0025c1603" to="#end0025c1603"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027c2001" to="#end0027c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027c2101" to="#end0027c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0027c2301" to="#end0027c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028a1901" to="#end0028a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028b1901" to="#end0028b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028b2401" to="#end0028b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028c1401" to="#end0028c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028c1801" to="#end0028c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0028c1802" to="#end0028c1802"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029a0301" to="#end0029a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6" cb:provider="来函：赵文平 (2020-05-26)">嘱<note type="cf1">T03n0159_p0312c01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">嘱</rdg></app> <app from="#beg0029b0801" to="#end0029b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0029b1701" to="#end0029b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0022001" resp="#resp5" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022001">爱疑受</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0001b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0001b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0001c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0001c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003c1101">婇【CB】，<g ref="#CB16182">婇</g>【卍续】</note> <note n="0005a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0005a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0005b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0005b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0006a1401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X21.0006a14.16" target="#nkr_note_add_0006a1401">骸【CB】，骇【卍续】</note> <note n="0006a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0006a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0009b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0009b0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0009b0302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0009b0302">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0009b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0009b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0010b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0010b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0010c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0010c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0010c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0010c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0011b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0011b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0011c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0011c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012c0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016a1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0017b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018a0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018c2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c2002">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0018c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0019c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0019c0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0019c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0019c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0020b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0020b0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0020b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0020b0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0020c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0020c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0021a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021a1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0021a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021a1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0022b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0022b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022b0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0022b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0022c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0023c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0024b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0024b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0024c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024c1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025c1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025c1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025c1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025c1602">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0025c1603" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025c1603">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0027c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0027c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0027c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0027c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0027c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0027c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0028a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0028b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0028b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0028c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0028c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0028c1802" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028c1802">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0029a0301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X21.0029a03.20" target="#nkr_note_add_0029a0301">嘱【CB】，嘱【卍续】</note> <note n="0029b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029b0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0029b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>